Кіріспе

Кейбір Жаңа Әлем католиктерінің Шіркеу билігіне мәдени қарсылығы және оның кейінгі айыпталуы. Американизм – 1900 жылдар шамасында кейбір американдық католиктерге таңылған, ал Киелі Тақ тарапынан ерестік деп айыпталған саяси және діни көзқарас болды. 1890 жылдары еуропалық "континенттік консервативті" дін қызметкерлері американдық католик иерархиясының көптеген мүшелерінің сенімдері мен үйретімдерінде папа Пий IX 1864 жылы "Қателіктер силлабусы"-нда айыптаған модернизм немесе классикалық либерализмнің белгілерін байқады. Аталған айыптауларды мүшелер жоққа шығарды. Рим папасы Лео XIII бұл идеяларға қарсы кардинал Джеймс Гиббонсқа "Testem benevolentiae nostrae" деген атпен жолданған хатында жазды. Ұзақ мерзімді нәтижесі – АҚШ-тағы католик шіркеуін басым бөлігін басқарған ирландтық католиктер папаға адалдығын күшейтіп, католик колледждеріндегі либералдық ойдың іздерін жойды. Аталған жанжалдың түбі мәдени еді, себебі континенттік Еуропадан келген консервативті американдық католиктер Германия, Франция және басқа елдердегі католик шіркеуіне жасалған қатыгез шабуылдарға ашуланып, американдық католиктер арасындағы жекешілдік көзқарасты әлсіретуге тырысты.

Еуропадағы

1870 жылы басталған Үшінші Француз республикасы кезінде француз католицизмінің күші мен ықпалы бірте-бірте төмендеді. Француз үкіметі католик шіркеуіне қатысты күшейтілген заңдар қабылдады, ал француз азаматтарының көпшілігі бұған қарсылық білдірмеді. Керісінше, олар жетекшілік іздеу үшін дін қызметкерлеріне емес, заң шығарушыларға жүгіне бастады. Мұны байқаған және 1892 жылы француз католиктерін Республиканы қабылдауға шақырған папа Лео XIII-нің әрекетіне ынталанған бірнеше жас француз дін қызметкерлері шіркеудің ықпалының төмендеуін тоқтатуға бел буды. Олар шіркеудің көбінесе монархистерге жақындығын және Республикаға қарсы тұрғанын, сондай-ақ қазіргі заманғы философия мен тәжірибелерден алшақтауын адамдардың одан суыну себебі деп санайтын. Кейбір прогрессивті дін қызметкерлері шіркеудің қазіргі заманның қажеттіліктеріне бейімделмегенін айтты. Олар "Allons au peuple" ("Халыққа баралық") ұранымен отандық апостолдық қызметін бастады. Олар әлеуметтік және қайырымдылық жобаларын, дін қызметкерлері мен паштары арасындағы байланысты күшейтуді, сондай-ақ дін қызметкерлері мен мирян арасында жеке бастамашылықты дамытуды жақтады. Олар шабыт алу үшін Америкаға қарады, онда олар еркін халық арасында күшті шіркеуді көрді, дін қызметкерлері қоғамда құрметке ие болды және католик ісінің әр жобасында белсенді құлшыныс рухы байқалды. Хеккер католик ілімінің кейбір тұстарын баса көрсету арқылы протестант американдықтарына жол табуға тырысты, бірақ папа Лео XIII бұл әрекетті католик ілімін әлсірету деп түсіндірді. Хеккер сондай-ақ папаға пелагиандық ересті еске салған "табиғи ізгілік" сияқты терминдерді қолданды. Паулистік әкелердің мүшелері діни ордендердің анттарын емес, уәделерін қабылдағандықтан, көптеген адамдар Хеккер сыртқы биліктің қажеттілігін жоққа шығарды деп ойлады. Француз либералдары Хеккерді қазіргі заман мен бостандыққа деген сүйіспеншілігі және либералды католицизмге адалдығы үшін бағалады. Олар оны өзінің қамқоршысы деп санады. Хеккердің өмірі мен мінезінен шабыттанған француз дін қызметкерлері өз әріптестерін саяси жүйені қабылдауға, оқшауланудан шығуға, елдің зияткерлік өмірімен байланысқа түсуге және әлеуметтік жақсарту жұмысына белсенді қатысуға көндіруді қолға алды. 1897 жылы Римдегі Солтүстік Америкалық понтификалық колледжінің бұрынғы ректоры Денис О'Коннелл Фрибурдағы католик конгресінде Хеккердің идеяларын қолдап сөйлеген кезде, қозғалыс жаңа күш алды. Артур Преус (1871–1934), Америка Құрама Штаттарындағы ең ірі неміс-американдық католик зиялысы, американист теологиясын сынап, өзінің ғылыми журналы Fortnightly Review-тің беттерін толтырған қатал қарсылас болды. Ватиканның көптеген беделді өкілдері де "американист" тенденциясына қарсы болды. Папа Лео XIII американдық католиктерді сынауға құлықсыз болды, өйткені олардың адалдығы мен имандылығы үшін оларды жиі мақтаған. 1899 жылы ол кардинал Гиббонсқа былай деп жазды: "Тұтастай алғанда, кейбір пікірлерді "американизм" деп аталатын пікірлер біздің мақұлдауымызға ие бола алмайды".

Американың жауабы

Testem benevolentiae-ге жауап ретінде Гиббонс және көптеген басқа американдық прелаттар Римге дерлік бірауыздан жауап беріп, американдық католиктердің ешқандай айыпталған көзқарастарды ұстанғанын жоққа шығарды. Олар Хеккердің католик принциптерін толық және ең қатаң қолданудағы ең кішкентай бұрылысты ешқашан қабылдамағанын мәлімдеді. Сотталғаннан туған дау-жанжал аз болды; дерлік барлық мирян және дін қызметкерлерінің елеулі бөлігі осы оқиғадан хабарсыз болды. Папаның бұл жарлығы Франциядағы консерваторлардың позициясын нығайтты. Рочестер епискобы Бернард МакКуэйд американизм даусының алға басушысы болды. Ол либерализм мен католицизмнің араласуын тез мойындап, оны "жалған американизм" деп атады және оны республикалық және демократиялық идеалдарды іске асырудан – "нағыз американизмнен" ажыратты. МакКуэйд құпия қоғамдарға, католик емес білім беру ошақтарына және тіпті өзінің кейбір әріптес епископтарына да күдікпен қарады. Ол әсіресе Джон Ирландия, Джон Кине және Джеймс Кардинал Гиббонс туралы алаңдады, олардың барлығын МакКуэйд "протестанттық көзқарастағы Америкаға тым кешірімді" деп есептеді. Сент-Пол, Миннесота архиепискобы және көрнекті модернизатор Джон Ирландия өз көзқарастары үшін айыпталудан сақтану үшін абайсызда болуға мәжбүр болды. Ирландияға Дубук архиепискобы Джон Дж. Кине қосылды,

Америкаландыру

Басқалары, мысалы, Орест Браунсон – аболиционист, католик қоғам қайраткері – ұлттық приходтар жүйесіне қанағаттанбады. Америкаландырушы саналған ол, иммигранттардың католиктік ұстанымдары ұлттық дау-дамайлардан артық болуы керек деп есептеді және этникалық принцип бойынша бөлінген американдық семинарияларында дін қызметкерлерін даярлауға қарсы болды. Епископ Джон Хьюз Браунсонды "шіркеуді америкалықтандыруды көздеген либерал зиялылардың тобының" мүшесі деп ойлады. Ол 1860 жылы Фордхэм университетіндегі бітіру салтанатында сөз сөйлеген Браунсонды ашық түрде сынады.