Кіріспе

1968 жылғы Папа Пауыл VI-ның "Humanae vitae" энциклопедиясы ("Адам өмірі туралы" деген мағынадағы латын тілінде) – Папа Пауыл VI жазған және 1968 жылғы 25 шілдеде жарияланған энциклопедия. Мәтін 29 шілдеде Ватикан баспасөз конференциясында жарияланды. "Тууды реттеу туралы" деген қосымша тақырыппен жарық көрген бұл энциклопедия католик шіркеуінің некедегі махаббат, жауапты ата-ана болу және жасанды контрацепцияны қабылдамау тұжырымын қайта растады. Оның ілімін қалыптастырғанда, ол бұрынғы Папа Иоанн XXIII құрған және өзі кеңейткен, тууды бақылау жөніндегі Паптық комиссияның қорытындыларын қабылдамауының себептерін түсіндірді. Бастысы, шіркеудің жасанды контрацепцияға қарсылығын қайта айтқандықтан, бұл энциклопедия саяси жағдайларда дау тудырды. Ол өмірдің қасиеттілігі және некелік қарым-қатынастың ұрпақ тудыру және біріктіру сипаттары туралы шіркеудің дәстүрлі моральдық тұжырымын бекітті. Бұл Пауылдың жеті энциклопедиясының соңғысы болды. Пауыл VI өзінің алдыңғыларының, әсіресе Пий XI, Пий XII және Иоанн XXIII-нің тұжырымдарына сүйенді, олардың барлығы Жаратушы Құдаймен серіктестіктегі некелік серіктестердің қасиетті міндеттерін қатаң сақтауды талап етті.

Діндік негіз

Пауыл VI өзі, комиссия мүшелері жылдар бойы жеке пікірлерін білдіргенімен, әрдайым Шіркеудің ілімдерін қайталап, оларды өзінің понтификатының алғашқы жылдарында бірнеше рет жаңартты. Пауыл VI папасы үшін некелік қатынас екі адамның ғана одағы емес еді. Оның пікірінше, ол махаббатқа толы жұбайдың Махаббатқа толы Құдаймен бірлігін құрайды, онда екі адам дене үшін материал жасайды, ал Құдай адамның бірегей жанын жаратады. Осы себепті Пауыл VI Humanae vitae-нің алғашқы сөйлемінде «адам өмірін беру – ерлі-зайыптылардың Жаратушы Құдаймен еркін және жауапты түрде ынтымақтасатын ең маңызды міндеті» деп үйретеді. Бұл – Құдайдың серіктестігі, сондықтан Пауыл VI адамның еркіндік шешімдеріне жол бермейді, себебі ол Құдайдың құдіретін шектейді. Пауыл VI-ның айтуынша, некелік қатынастар зор қуанышқа, сонымен қатар қиындықтар мен сынақтарға әкеледі. Пауыл VI-ның пікірінше, ерлі-зайыптылар арасындағы махаббат Махаббаттың өзі болып табылатын Құдайдан бастау алады, және осы негізгі қадір-қасиеттен бастап ол өзінің ұстанымын анықтайды:

Энциклопедия католик шіркеуінің тәлім беру органының моральдық мәселелерді шешу құзыретін бекітумен басталады. Содан кейін, жағдайлардың көбінесе ерлі-зайыптылардың балалар санын шектеуге мәжбүр ететіні және күйеу мен әйел арасындағы жыныстық қатынас, тіпті одан бала тумаса да, лайықты екені айтылады. Дегенмен, жыныстық қатынас адам өмірін жалғастырумен байланысты болуы керек деп есептеледі. Медициналық қажеттілік болмаса, ұрпақ тудыруды болдырмауға бағытталған кез келген әрекетке тыйым салынады. Ауруларды емдеуге қажетті терапиялық шараларға рұқсат беріледі, тіпті егер олар ұрпақ алуға кедергі келтірсе де, бірақ бұл жағдайда бедеулік тікелей мақсат емес болуы керек. Бұл Құдай белгілеген моральдық тәртіпке тікелей қайшы келеді. Аборт, тіпті емдеу мақсатында жасалса да, және уақытша стерилизацияға да тыйым салынады. Егер олар тікелей бедеулікке әкелу мақсатында болмаса (мысалы, жатырда қатерлі ісік болғандықтан өмірді сақтау қажет), бедеулікке әкелетін терапиялық шараларға рұқсат етіледі. Егер негізді себептер болса (күйеу мен әйелдің физикалық немесе психологиялық жағдайынан немесе сыртқы жағдайлардан туындаған), табиғи отбасы жоспарлау әдістеріне (айналмалы циклдің белгілі бір кезеңдерінде жыныстық қатынастан бас тарту) рұқсат етіледі, себебі олар табиғаттың берген мүмкіндігін пайдаланады.

Табиғи құқыққа жүгіну және қорытынды

Мемлекеттік билік табиғи заңды бұзатын заңдарға қарсы тұру керек; ғалымдар табиғи түрде бала тууды бақылаудың тиімді әдістерін одан әрі зерттеуі керек; дәрігерлер пациенттеріне кеңес беру үшін осы іліммен жақсырақ танысуы керек, ал дін қызметкерлері шіркеудің неке туралы ілімін нақты және толыққанды түсіндіруі керек. Энциклопедия "мүмкін, бұл ілімді әркім жеңіл қабылдамайды" екенін мойындайды, бірақ "Шіркеу үшін, оның Құдайлық Негізін қалаушысынан кем емес, қайшылықтың белгісі болуы ешқандай таңғажайып емес" дейді. Бұл оның әріптестері – епископтар, дін қызметкерлері және мирян үшін басымдыққа ие болуы керек. Пауыл VI болашақта әлеуметтік, мәдени және экономикалық салалардағы прогресс неке және отбасылық өмірді қуантыратынын болжады, егер Құдайдың әлемге қатыстығы жоспары адал түрде орындалса.

Шығу тегі

Көптен бері христиандар тұқымдауды және түсік жасауға жалпы тыйым салған, шіркеу әулиелері Александриялық Климент және Әулие Августин осы амалдарды айыптаған. 1930 жылы Ламбет конференциясында ғана Англикан қауымы шектеулі жағдайларда контрацепцияға рұқсат берді. Протестанттық дінбасылар қолдан жасалған контрацепцияға қарсы тыйымды алып тастады. Жартылай қарсылық ретінде Папа Пий XI 1930 жылы «Casti connubii» («Христиан некесі туралы») энцикликасын жазып, католик шіркеуінің неке және сексуалдық қатынас туралы дәстүрлі христиандық сенімдерін, соның ішінде некеде де жасанды түрде бала тууды шектеуге тыйым салуды қайта растады. «Casti connubii» контрацепцияға қарсы және табиғи отбасы жоспарлау арқылы некелі жұбайларға уақыт немесе денсаулық мәселелеріне байланысты жаңа өмірге келтіру мүмкін болмаған жағдайда, некелік құқықтарын «тиісті тәртіппен» пайдалануға рұқсат берді. Ол 1963 жылы бір рет, ал 1964 жылы екі рет отырыс өткізді. Екінші Ватикан соборы аяқталып жатқанда, Папа Павел VI оны 58 мүшеге дейін кеңейтті, олардың ішінде некелі жұбайлар, дін қызметкерлері, теологтар және епископтар болды. Соңғы құжат («Gaudium et spes») «Неке мәртебесін арттыру» (1965, №№ 47–52) тақырыбындағы бөлімді қамтыды, онда неке жеке тұлғалық тұрғысынан талқыланды. «Жауапты ата-ана болу міндеті» расталды, бірақ бала тууды реттеудің рұқсат етілген және рұқсат етілмеген формаларын анықтау Папа Павел VI-ге қалдырылды. 1966 жылдың көктемінде, собор аяқталғаннан кейін комиссия бесінші және соңғы отырысын өткізді, ол атқару комитеті ретінде он алты епископты қамтитын тағы да кеңейтілді. Комиссия тек кеңес беруші болды, бірақ ол 64 мүшесінің көпшілігі мақұлдаған есепті Павел VI-ға ұсынды. Ол түрлі құралдарға қарамастан жасанды контрацепцияны мақұлдауды ұсынды. Төрт мүшеден тұратын азшылық бұл есепке қарсы шығып, Папаға параллель есеп ұсынды. Азшылықтың есебінде шіркеу іліміндегі өзгеріске қарсы аргументтер келтірілді: контрацепция шектеулерін жеңілдету католик шіркеуінің «1930 жылы («Casti connubii» жарияланғанда) Қасиетті Рух протестанттық шіркеулердің жағында болғанын ашық мойындауы керек» және «сондай-ақ, жарты ғасыр бойы Киелі Рух Пий XI, Пий XII және католик иерархиясының үлкен бөлігін өте ауыр қателіктен қорғамағанын мойындауы керек» дегенді білдіреді. Екі жылдық зерттеулер мен кеңестерден кейін Папа «Humanae vitae» құжатын жариялады, ол шіркеудің гормоналды антиовулянттарды контрацепция ретінде қарастыратыны туралы барлық күмәнді жойды. Ол комиссияның көпшілік есебінің (1968, № 6) пікірін қабылдамауының себептерін түсіндірді. Оның шешімі шіркеу іліміне «қабылдану» шартын орындамайынша қабылдалмаған деген пікір ондаған жылдар бойы айтылды.

Энциклопедияның жобасы

Паптық үйдің теологы ретінде Марио Луиджи Чиаппи Папа Павел VI-ға Humanae vitae құжатын дайындау кезінде кеңес берді. Чиаппи, Pontificium Athenaeum Internationale Angelicum, болашақ Әулие Томас Аквинскийдің Паптық университеті, Angelicum, догматикалық теология профессоры қызметін атқарды және 1935 жылдан 1955 жылға дейін Angelicum теология факультетінің деканы болды. Георг Вейгельдің сөзіне сәйкес, Павел VI комиссияға архиепископ Кароль Войтила (кейіннен Папа Иоанн Павел II) кіргізді, бірақ Польша үкіметі оған Римге баруға рұқсат бермеді. Войтила бұрын 1960 жылы жарық көрген «Сүйіспеншілік және жауапкершілік» атты кітабында шіркеутің позициясын философиялық тұрғыдан қорғаған болатын. Войтиланың ұстанымы мұқият қарастырылды және ол энцикликаның алғашқы нұсқасында көрініс тапты, бірақ оның көптеген тілі мен аргументтері енгізілген жоқ. Вейгель энцикликаның нашар қабылдануының көп бөлігін Войтиланың көптеген аргументтерін жіберумен байланыстырады. 2017 жылы энцикликаның 50 жылдығын мерекелеуге дайындалып, Иоанн Павел II неке және отбасы институтының теологиялық антропология профессоры Гилфредо Маренго басшылығындағы төрт теолог «энцикликаны жазу процесін мүмкіндігінше толық қалпына келтіру мақсатын көздемейтін тарихи-сындық зерттеу жұмысы» деп атаған зерттеу жобасын бастады. Ватиканның құпия архиві және Дін ілімі жөніндегі Конгрегацияның ресурстарын пайдалана отырып, олар жазу процесін, комиссияның өзара әрекеттесуін, комиссия жұмысына байланысты жарияланымдарды және Павелдің авторлық еңбегін егжей-тегжейлі сипаттауды жоспарлап отыр.

Құдайдың ниетін адалдықпен орындау

13. Ерлердің дұрыс айтқаны – некелік қатынас, егер ол серіктің жағдайына немесе оның жеке және ақылға қонымды тілектерін ескермей, күшпен таңылса, шынайы махаббат емес, сондықтан ерлі-зайыптылардың қарым-қатынасына қатысты моральдық тәртіпті бұзады. Егер олар осы мәселені тереңірек ойласа, бір-біріне деген махаббаттың, Құдай Жаратушының белгілі заңдары арқылы орнатылған өмірді жалғастыру қабілетін кемсітушілік ететінін де түсінуі керек. Бұл некенің нормасын құрайтын Құдайдың жоспарына кедері келтіреді және Өмірдің Авторға қарсы келеді. Сондықтан, осы құдайға берілген сыйды оның мағынасы мен мақсатын, тіпті толыққанды емес болса да, жоғалта отырып пайдалану – адам мен әйелдің табиғатына да, Құдайдың жоспары мен қасиетті еркіне де қайшы келеді. Бірақ, некелік махаббатты сыйлап, бала туу заңдылықтарын сақтау – өмірдің бастауының иесі емес, Жаратушы белгілеген жоспардың қызметшісі екенімізді мойындау. Адамның денесіне толық билігі болмағандай, оның жыныстық қабілеттеріне де толық билігі жоқ, себебі олардың табиғаты өмірдің пайда болуымен байланысты, ал Құдай – оның бастауы. "Адам өмірі қасиетті – оны барлық адамдар мойындауы керек", – деп еске салды біздің ізашарымыз Иоанн XXIII Папа. "Ол өмірдің басталысымен-ақ Құдайдың жаратушылық қолын көрсетеді."

Чиркөенің уайымы

18 жыл. Бұл үйретімді әркімнің оңай қабылдауы күмәнді. Шіркеу дауысына қарсы шулы наразылық көп, және бұл заманауи байланыс құралдары арқылы одан әрі күшейеді. Бірақ Шіркеу, оның құдайлық Негізін қалаушы сияқты, «қайшылықтың белгісі» болуға тағдырланғанына таң қалмайды. Сондықтан Шіркеу өзіне жүктелген міндеттен – қарапайым, бірақ нық тұрғыда толық моральдық заңды жариялаудан бас тартпайды, ол табиғи да, жаңа өсиеттік те. Шіркеу бұл заңдардың ешқайсысын жасаған жоқ болғандықтан, олардың төрешісі емес, тек қамқоршысы және түсіндірушісі ғана бола алады. Шіркеу заңсыз нәрсені заңды деп жариялауға ешқашан құқылы емес, себебі бұл адамның нағыз жақсылығына қарсы келеді. Неке туралы толық моральдық заңды сақтап, Шіркеу шынайы адамгершілік цивилизацияның құрылысына үлес қосатынына сенімді. Шіркеу адамды жеке жауапкершілігінен бас тартып, барлық үмітін техникалық тәсілдерге салудан аулақ болуға шақырады. Осылайша ол күйеу мен әйелдің қадір-қасиетін қорғайды. Бұл іс-әрекет Шіркеудің құдайлық Құтқарушының үлгісі мен үйретіміне адал екенін көрсетеді. Ол осы дүниелік саяхатында адамдарға «барлық адамдардың Әкесі, мәңгі тірі Құдайдың ұлдары ретінде Құдайдың өмірін бөлісуге» көмектесуге тырысатын адамдарға шынайы және өзімшілдіксіз қамқорлық көрсетеді.

Галилео ісі салыстырмалы

Кардинал Лео Жозеф Сюененс, экуменикалық кеңестің модераторы, "Адамгершілік теология ғылыми прогрестің жеткілікті ескерілгеніне күмәнданды, ол табиғатқа сай нәрсені анықтауға көмектесе алады. Ағайындар, Шіркеу үшін бір Галилей оқиғасының өзі жеткілікті, тағы бір қайталаудан сақтайықшы", – деді. 1969 жылғы 15 мамырда «Informations Catholiques Internationales» журналына берген сұхбатында ол Папаның шешімін қайтадан сынға алып, кеңес анықтаған коллегиялдықты бұзады деп бағалады, оны коллегиялық емес, тіпті коллегиялдыққа қарсы акт деп атады. Оны Карл Рахнер, Ханс Кюнг сияқты Ватикан II теологтары, Австрия, Германия және Швейцария епископтық конференциялары, сондай-ақ Кристофер Батлер сияқты бірнеше епископтар қолдады. Батлер бұл шешімді Шіркеудегі қазіргі талқылауға ең маңызды үлес деп атады.

Ашық қарсылық

Энциклоликаның жариялануы ХХ ғасырда алғаш рет мирян (діншілер емес адамдар) шіркеу ілімдеріне ашық қарсылық білдіріп, оны кеңінен және көпшілік алдында жариялауына себеп болды. Бұл ілімді даму ұйымдары және басқалар сынға алды, олар бұл ілімнің әлемдегі халық санының өсуімен күресу және ЖИТС/АИДС-ке қарсы күресу үшін қолданылатын әдістерді шектейтінін мәлімдеді. Энциклолика жарияланғаннан кейін екі күн өткен соң, Америка Католик университетінің профессоры, Чарльз Курран бастаған қарсылық білдірген теологтар тобы «ерлі-зайыптылар өз саналарына сәйкес, кейбір жағдайларда жасанды контрацепцияға рұқсат беруі және тіпті некенің құндылығы мен қадір-қасиетін сақтау және дамыту үшін қажет деп шеше алады» деген мәлімдеме жасады.

Канадалық епископтар

Екі айдан кейін, Канадалық Католик епископтар конференциясы жариялаған даулы Виннипег мәлімдемесінде осы үйретімді қабылдай алмайтындар Католик шіркеуінен бөлініп қалған деп есептелмеуі керек екені, ал адамдар енцикликаның қиын талаптарын адал түрде қабылдауға тырысқан жағдайда, адал ниетпен контрацепция қолдана алады делінген.

Голландиялық катехизис

1966 жылғы Голландиялық катехизис, голландиялық епископтардың жаңа ғана аяқталған Ватикан кеңесіне жасаған түсіндірмесіне негізделген және Кеңестен кейінгі алғашқы толыққанды католиктік катехизис, Кеңесте жасанды контрацепция туралы ештеңе айтылмағанын атап өтті. "Қазіргі кезде барлығының білуінше, тууды реттеудің бірнеше тәсілдері бар. Екінші Ватикандық кеңес осы нақты тәсілдердің ешқайсысы туралы айтқан жоқ. Бұл шамамен отыз жыл бұрын Пий XI-нің қабылдаған көзқарасынан өзгеше, және оның ізбасарлары да оны сақтап келді. Мұнда шіркеуде айқын дамуды сезінуге болады, бұл даму шіркеутен тыс жерлерде де жалғасуда."

Кеңес Одағы

Кеңес Одағында кеңес зиялыларының газеті "Литературная газета" энциклопедияға қарсы орыс дәрігерлерінің редакциондық мақаласын және мәлімдемесін жариялады.

Экуменикалық реакциялар

Экуменикалық реакциялар әртүрлі болды. Либералды және орташа лютерандар мен Әлемдік шіркеулер кеңесі көңіл көшірді. Юджин Карсон Блейк табиғат және табиғи құқық туралы ұғымдарды, оның пікірінше, католик теологиясында әлі де басымдық сақтап тұрған, ескірген деп сынады. Бұл алаңдау сол кездегі католик және католик емес журналдардағы бірнеше мақаланың негізгі тақырыбы болды. Патриарх Афинагор I Папа Павел VI-мен толық келісімде екенін айтты: "Ол өзгеше айта алмас еді".

Латын Америкасы

Латын Америкасында Папа мен оның энцикликасына зор қолдау көрсетілді. 1968 жылы Халықаралық валюта қоры мен Дүниежүзілік банк тобының жылдық мәжілісінде Дүниежүзілік банк президенті Роберт Макнамара бала тууды шектеуге рұқсат беретін елдерге ресурстарға басымдық берілетінін жариялағанда, Боливияның Ла-Пас қаласындағы дәрігерлер католик халқының санасын ақшаға сатуды ұятты әрекет деп атады. Колумбиядағы кардинал Анибал Муньос Дуке: «Егер американдық талаптар Папаның үйретіктерін әлсірететін болса, біз бір цент те алмағанды жақсы көреміз» деді. Боливия Сенаты қабылдаған резолюцияда Humanae vitae жеке санаға тигізетін әсері талқылануы мүмкін екені, бірақ оның ең маңыздысы – дамып келе жатқан елдердің өз халқы саясатын анықтау құқығын қорғауы екені айтылды. Алайда, Чилидің Католиктік понтификалық университетінің теология профессоры болған он сегіз қарсы келген дін қызметкеріне, сондай-ақ Чили епископтарының үндемеушілікке қарсы құпия сақтауына, Сантьягодағы апостолдық нунцийдің Католик білімі жөніндегі Конгрегация префекті кардинал Габриэль Мари Гарроне бұйрығымен сын айтылды, бұл әлдебір медиа жанжалына әкеп соқты. Плиний Корреа де Оливейра Еремияның ағынан тоққан сөздерімен қайғысын білдірді: «Ей, жолмен өтетін әрбір жан!» (Арыстандар кітабы 1:12, Король Джеймс нұсқасы).

Кардинал Мартини

"Иерусалимдегі түнгі әңгімелер. Сенімнің тәуекелімен." кітабында белгілі либералды кардинал Карло Мария Мартини Пауыл VI-ны шындықты әдейі жасырғандығы үшін айыптады, осылайша теологтар мен дін қызметкерлеріне нұсқауларды іс жүзінде қолдану арқылы жағдайды түзетуді тапсырды: "Мен Пауыл VI-ны жақсы білдім. Ол энциклопедия арқылы адам өміріне құрмет көрсетуді білдіргісі келді. Ол өз ниетін кейбір достарына мысал келтіре отырып түсіндірді: өтірік айтуға болмаса да, кейде басқаша істеуге мүмкіндік болмайды; шындықты жасыру қажет болуы мүмкін, тіпті өтірік айтуға да тура келуі мүмкін. Өмір беруден артық міндеттер туған жағдайларда, күнәның қайдан басталатынын түсіндіру моралистердің міндеті."

Кароль Войтиля

Болашақ Папа Иоанн Павел II (сол кезде Краков архиепископы Карол Войтила) Павел VI-ден энцикликаға қатысты Папаның доцендодағы (оқытудағы) қатесіздігін қолдануды өтінді, оны догманың құқықтарымен бірдей деңгейге қойды. Пауыл VI және Иоанн XXIII оған келіспеді. Войтиланың өзі энцикликаны Рим-католик шіркеуінің қалыпты және жалпыға ортақ Магистериумының бір бөлігі деп мәлімдеді.

Папа Пауыл VI-нің жауабы

Рим папасы Пауыл VI энцикликаның Батыста қабылдануына алаңдады. Пауыл VI дауды мойындап, неміс католиктерінің конгресіне (1968 жылғы 30 тамызда) жазған хатында: «Энцикликамыз қоздырған белсенді пікір-таластар Құдайдың еркін жақсырақ тануға әкелсін» деді. 1969 жылғы наурыз айында ол Humanae vitae-нің негізгі сыншыларының бірі, кардинал Лео Жозеф Сюененспен кездесті. Пауыл оны тыңдап, тек: «Иә, мен үшін дұға етіңдер, менің кемшіліктерімнің кесірінен шіркеу дұрыс басқарылмайды», – деді. Сынағандардың есін ояту үшін ол Петірдің өмірінен алынған мысал келтірді: «Енді мен Әулие Петірді түсінемін: ол Римге екі рет келді, екінші рет – айқышқа тартылу үшін», – деді, осылайша олардың назарын Иемізді мақтап құрметтеуге бөлді. «Шайтанның түтіні Құдайдың ғибадатханасына бір жарықтан кіргеніне» көз жеткізе берген Пауыл VI 1978 жылғы 23 маусымда, өлімінен бірнеше апта бұрын кардиналдар алқасына жолдаған сөзінде Humanae vitae-нің «қатты ғылымның растауларына» негізделгенін және табиғат заңдарын құрметтеу принципін, сондай-ақ «білімді және жауапты әкелікті» бекітуге бағытталғанын қайтадан мәлімдеді.

Падре Пио

Христиан мистикасы және қасиетті әулие Падре Пио Папа Пауль VI-ға жазған соңғы хатында Humanae vitae туралы «ашық және нақты айтылған сөздер» деп бағалады.

Мұра

Сауалнамалар көрсеткендей, көптеген өзін католик деп жатқан адамдар жасанды контрацепция құралдарын қолданады, ал табиғи отбасылық жоспарлауды қолданатындар өте аз. Дегенмен, 2008 жылы Джон Л. Аллен кіші былай деп жазды: "Иоанн Павел II және Бенедикт XVI жасаған үш онжылдық шіркеу басшыларының тағайындамалары, екеуі де Humanae Vitae-ге толық бейілді болғандықтан, қазіргі католик шіркеуінің жоғары лауазымды басшылары 1968 жылғыдан гөрі тууды шектеу туралы тығырықтан шығуға немесе оны жұмсартуға көбірек бейім емес. Кейбір католик епископтары Humanae Vitae-ні қорғайтын өз құжаттарын жариялады." 1960 жылдардан бері фертильділік туралы білімнің дамуы Billings Ovulation Method, Couple to Couple League және Creighton Model FertilityCare System сияқты табиғи отбасылық жоспарлау ұйымдарының құрылуына әкелді, олар табиғи контрацепция әдістерін пайдалану және олардың сенімділігі туралы ресми оқытуды белсенді түрде ұсынады.

Папа Иоанн Павел I

Альбино Лучианидің Humanae vitae туралы пікірлері талқыланды. Журналист Джон Л. Аллен кіші былай деп мәлімдейді: "Джон Павел I, әсіресе ол доктриналық радикал болмағандықтан, Павел VI-ның ілімін кері қайтармаған болар еді, бұл дерлік нақты. Сонымен қатар, Венеция патриархы қызметін атқару кезінде оның әлеуметтік мәселелерге қатысты ұстанымы жылдар өте келе қатаңдағандай болды деп санайтындар да болды". Алленнің пікірінше, "Иоанн Павел I Humanae Vitae-дегі теріс шешімді Иоанн Павел II сияқты агрессивті және көпке жария етпейтін еді, және оны құдайға сыйынған ілім ретінде қарастырмас еді деп есептеуге болады. Бұл мәселе "ашық" күйінде қала берер еді". Басқа дереккөздер мүлдем басқаша көзқарас білдіреді және Венеция патриархы болған кезінде "Лучиани шіркеу ілімін қатаң сақтады және интеллектуалдық мақтаныш пен мойынсұнбаушылықпен шіркеутің контрацепцияға тыйым салуын елемегендерге қатал болды" деп көрсетеді. Бірақ, күнәні кешірмесе де, ол шіркеу іліміне адал болуға тырысып, сәтсіз аяқталғандарға кеңшілік танытты. Реймонд пен Лореттаның "Күлімдеген Папа, Иоанн Павел I-нің өмірі мен ілімі" атты кітабында былай делінген: "Егер біреулер оның мейірімділігі мен жайлы мінезі Humanae Vitae-ге қарсы екенін көрсетеді деп ойласа, онда бұл олардың тілегі мен жасанды контрацепцияны қолдайтын одақтас іздеу әрекеті ғана болуы мүмкін".

Папа Бенедикт XVI

2008 жылдың 12 мамырында Бенедикт XVI Латеран университетінің ұйымдастырған Халықаралық конгресс қатысушыларына "Humanae vitae" кітабының 40 жылдығына орай сөйлеуге шақыруды қабылдады. Ол энциклопедияны жаһандық контексте махаббат тұрғысынан кеңінен қарастырды, бұл тақырыпты "өте даулы, бірақ адамзаттың болашағы үшін өте маңызды" деп атады. "Humanae vitae" "қарама-қайшылық белгісі, бірақ сонымен бірге Шіркеудің ілімі мен дәстүрінің сабақтастығының белгісі" болды. Шіркеу "неке және көбейтуге қатысты негізгі принциптерді жаңа және тереңірек қарастыруды" жалғастыруда. "Humanae vitae" кітабының басты мәселесі – махаббат. Бенедикт адамның толыққандылығы жан мен дененің бірлігі арқылы жүзеге асатынын айтады, бірақ рух та, дене де жеке-жеке сүйе алмайды, олар екеуі бірге ғана сүйе алады. Егер бұл бірлік бұзылса, егер тек дене қанағаттанса, махаббат тауарға айналады.

Папа Франциск

2015 жылдың 16 қаңтарында Папа Франциск Манила қаласындағы отбасылармен кездесуде отбасын қорғау қажеттігін баса айтты: "Отбасы институтының мәнін қайта анықтауға жасалып жатқан күш-жігердің күшеюі, салыстырмалылық, уақытша мәдениет пен өмірге ашықтық танытудың жоқтығы отбасыға қауіп төндіреді. Мен Бекті Пауыл VI-ны еске аламын. Халық санының өсу мәселесі көтерілген кезде, ол отбасыларда өмірге ашықтықты қорғауға батылдық танытты. Ол әр отбасыда болатын қиындықтарды жақсы білгендіктен, энциклопедиясында ерекше жағдайларға өте мейірімділікпен қарады және дін қызметкерлерінен жеке жағдайларды қарағанда мейірімділік пен түсініктік танытуды сұрады. Бірақ оның көзқарасы одан да кең болды: ол жер бетіндегі халықтарға қарап, балалардың жоқтығы арқылы отбасының құрылуына төнетін қауіпті көрді [испан тіліндегі түпнұсқасы: destrucción de la familia por la privación de los hijos]. Пауыл VI батыл болды, ол жақсы бақташы болды және қойын-құлынды қасқырлардан сақтарды. Бір жыл бұрын, 2014 жылдың 1 мамырында Папа Франциск итальяндық Corriere della Sera газетімен сұхбатта "Humanae vitae" туралы пікірін білдіріп, оны жоғары бағалады: "Барлығы "Humanae vitae" қалай түсіндірілетініне байланысты. Пауыл VI-ның өзі соңында дін қызметкерлеріне өте мейірімділікпен қарауға және нақты жағдайларға көңіл бөлуге шақырды. Бірақ оның даналығы болашақты болжады, ол көпшілікке қарсы тұруға батылдық танытты, моральдық тәртіпті қорғады, мәдени шектеулерді сақтады, қазіргі және болашақ нео-Малтусиандыққа қарсы күресті. Мәселе доктринаны өзгертуде емес, оны терең зерттеп, пасторлық жұмыстың жағдайларды және адамдардың не істей алатынын ескеруін қамтамасыз етуде".