Кіріспе

Католиктік экклезиология мәтіні, Екінші Ватикандық собордың Lumen gentium, Шіркеу туралы догматикалық конституциясы, Екінші Ватикандық собордың маңызды құжаттарының бірі болып табылады. Бұл догматикалық конституция 1964 жылғы 21 қарашада Папа Павел VI жиналған епископтардың 2151 дауысқа 5 дауыспен мақұлдауынан кейін жарияланды. Рим-католик шіркеуінің маңызды құжаттарындағы дәстүр бойынша, ол өзінің бастапқы сөзімен, "Lumen gentium" ("Халықтардың жарығы" деген мағынадағы латын тіліндегі сөзбен) белгілі. Құжаттың сегіз тарауы тақырып бойынша жұптастырылуы мүмкін: бірінші және екінші тараулар шіркеудің мәні мен тарихи дамуын қарастырады, үшінші және төртінші тараулар шіркеудегі түрлі міндеттерді қарастырады, бесінші және алтыншы тараулар қасиеттілік пен діни өмірге арналған, ал жетінші және сегізінші тараулар әулиелер мен Мәриямды талқылайды.

1-тарау: Чиркөждің құпиясы (18)

Екклезиология туралы бірінші тарауда конституция "Әдамнан бастап, 'әделетті Әбілден бастап, таңдаулылардың соңғысына дейін' барлық әділдер Әкемен бірге әмбебап шіркеуде жиналады, бұл халық Әке, Ұл және Киелі Рухтың бірлігімен біріктіріледі. (2) Мәсіх барлық ұлттардан шақырылған бауырларын Өзінің денесінің рухани мүшелері етті." (7)

Ол әрі қарай "Мәсіхтің жалғыз шіркеуін" сипаттайды, ол Символде бір, қасиетті, католик және апостол ретінде жарияланады, Құтқарушымыз, қайта тірілгеннен кейін Петірге оны бағуды тапсырды, ал оны және басқа елшілерді билікпен кеңейтуге және басқаруға, Ол оны барлық дәуірлер үшін "ақиқаттың тірегі және бастығы" ретінде орнатты. Бұл шіркеу қазіргі әлемде қоғам ретінде құрылып, ұйымдастырылып, Петірдің орнын басушы және онымен рухани байланыстағы епископтар басқаратын Католик шіркеуінде сақталады, бірақ оның көзге көрінетін шекарасынан тыс жерлерде де киелену мен шындықтың көптеген элементтері табылады." (8)

Папа Франциск өзінің понтификатының орталық тақырыбын Lumen Gentium § 8-ден алды, онда кедейлерге Ізгі хабарды жеткізу үшін Мәсіхтің кедейлігі мен қарапайымдылығымен шіркеуді ұстану туралы айтылады.

Жалпы және қызметтік діни қызметкерлер

Мәсіхтің үш қызметіне шомылдырылған әрбір адам да қатысады. Осылайша, барлық шомылдырылғандар Мәсіхтің рухани қызметіне ие болады: Олар бір-бірінен мәні жағынан ғана емес, дәрежесі жағынан да ерекшеленсе де, сенімділердің ортақ рухани қызметі мен қызметтік немесе иерархиялық рухани қызмет өзара байланысты: олардың әрқайсысы өзінің ерекше жолымен Мәсіхтің біртұтас рухани қызметіне қатысады. Қызметтік рухани қызметкер қасиетті билігі арқылы рухани халықты үйретеді және басқарады; Мәсіхтің өкілі ретінде әрекет ете отырып, ол Евхаристиялық құрбандықты осы уақытта жасап, оны барлық халықтың атынан Құдайға ұсынады. Ал сенімділер, патшалық рухани қызметтерінің арқасында, Евхаристия құрбандығына қосылады. Олар сондай-ақ рухани қызметті қасиетті сыйырларды қабылдау, дұға мен алғыс айту, ізгі өмір салтымен куәлік беру, және өзінен бас тарту мен белсенді қайырымдылық арқылы жүзеге асырады. (10)

Құтқарылу мүмкіндігі шіркеуден тыс

Екінші тарауда Кеңес Құдайдың адамдарды жеке-жеке ғана емес, халық ретінде құтқаруға ниеттенгенін үйретеді. Сондықтан Құдай Израиль халқын Өзінің халқы етіп таңдап, олармен өзінің келісімін жасады. Бұл келісім – Мәсіхте бекітілген жаңа келісімнің алдын ала дайындалуы және нышаны, осы келісім арқылы құрылған жаңа Құдай халқы, ол етке қарай емес, Рухта біртұтас болады және Мәсіхтің Шіркеуі деп аталады. (9)

Тек "Католик Шіркеуінің Мәсіхпен қажеттілігін біліп, оған кіруден немесе оның құрамында болудан бас тартқандар ғана құтқарыла алмайды". (14)

Барлық адамдар Шіркеуге қатысуға шақырылған. Барлығы да толыққанды Шіркеуге енгізілмейді, бірақ "Шіркеу көптеген жағдайларда, олардың Петірдің ізбасарымен бірлікте болмаса немесе толық сенімде болмаса да, крещение алғандықтан христиан деп аталатындармен байланыста екенін мойындайды". (15) Сонымен қатар, Шіркеу христиан емес және тіпті теист емес адамдар үшін де құтқарылу мүмкіндігін жариялайды:

Жаңа евангелизация

Католик шіркеуіндегі Жаңа Евангелизация хабары LG 17-ге негізделген және шіркеудің Lumen Gentium-ді орындауға ұмтылысының бір белгісі болып табылады. Қазір ІІІ тарауға 47 түзету ұсынылып отыр. 1964 жылдың 16 қарашасында қосылды. Бұл Ескертпеде епископтар алқасының өкілеттіктерін тек Папаның келісімімен ғана жүзеге асыратыны расталды.

Ескертпе өз мақсатына жетті: келесі күні, 17 қарашада, ІІІ тарауға қарсы дауыс саны 46-ға дейін азайды, бұл оған қарсы дауыс бергендердің арасында, алдын ала түсіндірме коллегиалдық ұғымын әлсіретті деп ойлағандардың да болуы мүмкін. Бұл мәселе осы бөлімнің соңында түсіндіріледі. "Тек" деген сөз барлық жағдайды қамтиды. Осыдан жоғары билік бекіткен нормаларды әрқашан сақтау қажеттігі анық көрінеді. См. Modus 84.

Мәтін бойына епископтардың өз басшыларымен бірлесіп әрекет етуі, ал Пападан тәуелсіз әрекет етуі емес екені анық көрінеді. Егер басшының қатысуы болмаса, епископтар алқа ретінде әрекет ете алмайды: бұл "алқа" ұғымынан түсініледі. Барлық епископтардың Жоғарғы Папамен иерархиялық байланысы дәстүрде берік орнатылған. Кеңеске үлкен үлес қосып, оның ілімдерін ынталы түрде қолдаған епископ Кристофер Батлер, бұл құжаттың Ватикан I-нің мерзімінен бұрын аяқталуынан көлеңкеде қалған "шынайы діни алқалық коллегиалдыққа" қайта растау беретінін айтады. Ол былай деп жалғастырады: Бұл, паптық принципті – енді епископатты да қосуымыз керек – шіркеудің өмірінің бастауы емес, оның әртүрлі және шеткерлі бастамаларын үйлестіруші ретінде қайта жаңғыртуға негіз беретін секілді. Субсидиарлық принципі Құдай халқының өмірінде шынайы шығармашылық күш ретінде көрінетін мирянға дейін, сондай-ақ, жақсы ниет болғанда, бүкіл адамзаттың Киелі Рухтың рақым сыйларының іс-қимылының аренасы екенін, Мәсіхтің патшалығын құруға көмектесетінін түсінгенге дейін жеткізіледі. Ол шіркеудің, Евангелияның құтқарушылық шындығын заманауи жағдайға бейімдеу арқылы "бүкіл адамзаттың бірлігінің белгісі және құралы" екенін қорытындылайды. Құжаттың бұл бөлімі сондай-ақ, дін қызметкерлерінің дінге дайындалу кезеңі емес, тұрақты шақыру ретінде ерте шіркеуде болған диякондық лауазымды қайта жаңғыртуды қолдады, және оны үйленген ер адамдарға ашуды ұсынды. Онда былай делінген:

4-тарау: Діндар еместер (3038)

Діншілер Құдай халқында бірігіп, бір Басшының астында Мәсіхтің денесін құрайды. Олар кім болса да, тірі мүшелер ретінде, Шіркеудің өсуіне және оның үнемі қасиетті болуына бар күш-жігерін жұмсауға шақырылады. Крещение және Миропомазание арқылы барлығының Құдайдың өзінен осы елшілікке бекітілуі мүмкін. Сонымен қатар, қасиеттер, әсіресе қасиетті Евхаристия арқылы, Құдайға және адамдарға деген қайырымдылық, яғни елшіліктің жаны беріліп, күшейтіледі. Діншілер Шіркеуді осы орындарда және жағдайларда олардың арқылы ғана жер бетінің тұзы бола алатындай етіп, қатыстыруға және оны іске қосуға ерекше шақырылады. (33) Бірақ Раб Өзінің Патшалығын діншілер арқылы да таратуды қалайды, яғни шындық пен өмірдің, қасиеттілік пен инаяттың, әділдік, махаббат және бейбітшілік Патшалығын. (36)

6-тарау: Діндарлар (4347)

Діни мемлекет Құдайдың Патшалығы мен оның қажеттіліктерінің барлық дүниелік мәселелерден ерекше жоғары тұратынын айқын көрсетеді. Соңында, ол барлық адамдарға Патша Мәсіхтің теңдесі жоқ күшінің кеңдігін және Киелі Рухтың керемет түрде Шіркеуде жұмыс істейтін шексіз күшін анық көрсетеді. Бұл "крещение мінезін тереңдету" деп есептеледі. Діни өмір басқа адамдарды және әлемді Мәсіхте нығайтуға көмектеседі.

7-тарау: Қажылық шіркеуінің эсхатологиялық табиғаты және оның көктегі шіркеумен бірігуі (4851)

Бұл тарауда жер бетіндегі шіркеудің көктегі шіркеумен бірлігін растайды. Ол болашақта Киелі кітаптағы пайғамбарлықтардың тарихта орындалуына жанама сілтеме жасайды. Бұрынғы бөлімдердегі қасиеттілік пен киелілік тақырыбы осы жерде де жалғастырылады. Бұл шіркеудің ежелгі дәстүрі – қасиеттілерді еске алу және олардың арашашылығын тілеуді бекітеді. Сондай-ақ, "Қасиетті Литургияны", онда Киелі Рухтың күші сакраменттік белгілер арқылы бізге әсер етеді, растайды және көктегі құлшылыққа үміттендіреді.

8-тарау: Мәсіхтің және шіркеудің құпиясында Құдайдың анасы - Қасиетті Қыз Мәриям (5269)

Мәриям туралы тарау талқылау тақырыбы болды. Бастапқы жоспарлар бойынша Мәриямның рөлі туралы жеке құжат дайындалатын болған, соның арқасында шіркеу туралы құжатты «экуменикалық» етуді көздеген – яғни, протестант христиандары үшін «ренішті» болмайтын етіп жасауға тырысқан, себебі олар Мәриямға ерекше құрмет көрсетуді күдікпен қабылдады. Бірақ, Папаның қолдауымен, Собор Әкелері Мәриямның орны шіркеуде екендігіне байланысты, оған қатысты мәліметтер шіркеу Конституциясында көрсетілуі керек деп талап етті. ІІ Ватикандық Собор басқа христиандардың пікірлеріне сезімтал болды, себебі Собор, Папа Иоанн XXIII-нің тілегімен, христиандық бірлікті нығайтуға үміттенді, бірақ басқа христиандардың, әсіресе протестанттардың арасында Мәриям туралы әртүрлі түсініктер бар екенін жақсы білді. Собор Мәриямды «Орталықшы» деп атаған бірде-бір сөзінде, оның Мәсіхке деген сенімді күшейтетінін, азайта бермейтінін айтты, себебі Мәсіх – жалғыз және маңызды аралықшы. Мәриям туралы сөйлескенде, Собор Киелі кітапқа негізделген көзқарас қолданды, оның сенім жолына ерекше мән берді. Сондай-ақ, олар барлық конфессиядағы христиандар құрметтейтін Шіркеу Әкелерінен мол пайдаланды. Рим Папасы Павел VI Собор Әкелеріне арнаған сөзінде бұл құжатты «Мәсіх және Шіркеу құпиясында Қасиетті Мәриямның алатын орнына қатысты католик ілімінің кең ауқымды жиынтығы» деп атады. Бұл ғасырлық өзгеріс 1963 жылғы 29 қазанда Соборда тоқтатылды, бұл «Мариандық парадигмалық өзгерістің бекітілген нүктесі» болды – Собордың өте тартысты дауыс беру нәтижесінде Мәриямға жеке құжат бермеу және оны үлкен Шіркеудің ішінде дұрыс орналастыру туралы шешім қабылданған күн. Әулие Марияда Шіркеу қанағатқа жететін кемелділікке қол жеткізеді, оның кіршіксіз және әжімсіз болып табылуы осының куәсі. (65)

Қатысушылар

Мари Розаир Ганьебет О. П. (1904–1983) 1938 жылдан 1976 жылға дейін Святой Тома Аквинскийдің понтификалық университетінде, Анжеликумда теология профессоры болды, II Ватикан соборында сарапшы (peritus) ретінде қатысып, Lumen gentium құжатын жазуға зор үлес қосты.

Дәстүршілдік реакция

Кейбір дәстүрлі католик топтары, әсіресе седевакантистер, Lumen gentium-ді Рим шіркеуінің адасуға түскен шегі ретінде қарастырады. Олардың пікірінше, "subsistit in" деген тіркестің "est" деген тіркес орнына қолданылуы – шіркеудің тарихи (және олар үшін міндетті) өзін жалғыз Құдайдың шіркеуі деп мойындауынан бас тарту болып табылады. Кардинал Жозеф Ратцингер Франкфурт Allgemeine Zeitung газетімен сұхбатында осы сынға жауап берді:

Католик шіркеуінен тыс құтқарылу мүмкіндігі

Бір түсініспеушілік, құжаттың католик шіркеуінен тыс құтқарылу мүмкіндігіне қатысты ұстанымы болды. 2000 жылы Рим папасы Иоанн Павел II «Иса Мәсіхтің және Шіркеудің бірегейлігі мен құтқарушылық әмбебаптығы» тақырыбымен Dominus Iesus құжатын жариялады. Кейіннен ол Redemptoris Missio энциклопедиясында: «Құтқарылудың әмбебаптығы дегеніміз, ол тек Мәсіхке нақты сеніп, Шіркеуге кіргендерге ғана емес, беріледі» деп мәлімдеді. Бұл католиктер ғана құтқарылу мен қасиеттенуге жете алады деген сенімді жоққа шығарды. Мұндай сенім көптеген дәстүрлі католиктер арасында, тіпті бүгінгі күнге дейін де дау тудыруда.