Кіріспе
Кахетия (Кахетия;) – 1990 жылдары Грузияның шығысында тарихи Кахетия провинциясы мен кішкентай, таулы Тушетия провинциясынан құрылған аймақ (мхаре). Телави – оның әкімшілік орталығы. Аймақ сегіз әкімшілік ауданды қамтиды: Телави, Гурджаани, Кварели, Сагарежо, Дедоплисцкаро, Сигнаги, Лагодехи және Ахмета. Кахетиялықтар грузин тілінің кахетиялық диалектісінде сөйлейді. Кахетия Грузияның ең маңызды шарап өндіретін аймақтарының бірі болып табылады, онда көптеген грузин шараптары өндіріледі. Аймақ батысында Грузияның Мцхета-Мтианети және Квемо-Картли аймақтарымен, солтүстігінде және шығысында Ресей Федерациясымен, ал оңтүстік-шығысында Әзірбайжанмен шектеседі. Кахетиядағы танымал туристік тартымдарға Тушетия, Греми, Сигнаги, Кветера, Бодбе, Лагодехи қорықтары және Алаверди монастыры кіреді. Грузияның Давид Гареджа монастынының кешенінің бір бөлігі осы аймақта орналасқан және грузин және әзірбайжан билігі арасындағы шекаралық даудың нысаны болып табылады.
Kakheti ( K’akheti; ) is a region (mkhare) formed in the 1990s in eastern Georgia from the historical province of Kakheti and the small, mountainous province of Tusheti. Telavi is its administrative center. The region comprises eight administrative districts: Telavi, Gurjaani, Qvareli, Sagarejo, Dedoplistsqaro, Signagi, Lagodekhi and Akhmeta. Kakhetians speak the Kakhetian dialect of Georgian. Kakheti is one of the most signifiant wine producing regions of Georgia, home to a number of Georgian wines. The region is bordered to the west by the Georgian regions of Mtskheta Mtianeti and Kvemo Kartli, to the north and east by the Russian Federation, and to the southeast by Azerbaijan. Popular tourist attractions in Kakheti include Tusheti, Gremi, Signagi, Kvetera, Bodbe, Lagodekhi Protected Areas and Alaverdi Monastery. The Georgian David Gareja monastery complex is partially located in this province and is subject to a border dispute between Georgian and Azerbaijani authorities.
География
Қазіргі заманғы әкімшілік бөліністен басқа, Кахетия дәстүрлі түрде төрт бөлікке бөлінеді: Цив Гомбори тауларының шығысында, Алазани өзенінің оң жағалауында Ішкі Кахетия (შიდა კახეთი, Шида Кахетия); Орта Иори өзенінің бассейнінде Сыртқы Кахетия (გარე კახეთი, Гаре Кахетия); Алазани мен Иори аралығында Кизики (ქიზიყი); Алазанидің сол жағалауындағы Алшақ аймақ (გაღმა მხარი, Гагма Мхари). Сондай-ақ, оған орта ғасырлық Герети аймағы да кіреді, оның атауы 15 ғасырдан бері біртіндеп ұмытылып барады.
Тарих
Кахетия VIII ғасырдың соңынан бастап тәуелсіз княздық болып келді. Ол XI ғасырдың басында біріккен Грузия патшалығының құрамына енді, бірақ он жылға жетпейтін уақытқа ғана. Тек XII ғасырдың басында Грузия патшасы Давид Салықшы (1089–1125) Кахетияны өз патшалығына толыққанды қосты.
XV-XVI ғасырлар: бейбітшілік пен өркендеу, геосаяси жағдай
Грузин патшалығының ыдырауынан кейін Кахетия 1460 жылдары тәуелсіз патшалыққа айналды. Басқа грузин саяси бірлестіктерінен айырмашылығы, Кахетия патшаларының ұзақ билігі – Александр I (1476–1511), Леван (1518–1574) және Александр II (1574–1605) бейбітшілік пен гүлденумен ерекшеленді, халық саны тұрақты өсіп, он жетінші ғасырдың басында 250,000–300,000-ға жетті. Патшалықтың астанасы Греми және Загеми Кавказдың маңызды қалалық орталықтарының біріне айналып, көрші елдерден саудагерлер мен шеберлерді тартты. Жаңа шіркеулер, қамалдар мен сарайлар салынды, ал егіншілік дамыды. XVI ғасырдың соңында Кахетияның феодалдық әскері 10,000 атты әскер, 3,000 жаяу әскер және 500 мушкетерден тұрды. Аттылар мен жаяу әскерлер садақ, жебе, қылыш, қалқан және найзамен қаруланған, ал мушкетерлер қолдағы мылтықтармен қаруланған. Сонымен қатар, Александр II Мәскеуден артиллерия әкелуге тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. XVI ғасырда грузин патшалықтарының халықаралық жағдайы күрт нашарлады, Транскавказ қуатты мұсылман – Осман және Сафавид империяларының соғыс алаңына айналды, ал Грузия христиан әлемінен толығымен оқшауланды. Бұған қоса, Кахетияның тікелей көршілері – Солтүстік Кавказ халықтарының, оның ішінде Дағыстан таулыларының исламға өту процесі күрт үдеді. 1555 жылдан бастап патшалық Парсының әртүрлі династияларының вассалы болды, және қысқа мерзімге Осман империясының да ықпалында болды, бірақ 1747 жылдан кейін үлкен тәуелсіздік кезеңдерін бастан өткерді. Сафавидтер әулетінің құлдығында болған Леван Кахетия Грузияға шетелдік ықпалды азайтуға ұмтылып, 1560 жылдары Картлидегі Саймон I-ге қарсы кахетиялық отрядтарды жіберді. Бұрынғы патшаның ақылды ұлы Александр II Леванның саясатын жалғастырып, Осман-Сафавид соғысы кезінде бірнеше рет жағын ауыстырды, сонымен бірге өз патшалығын нығайтты. Сонымен қатар, Александрдың әскері патшалықтың солтүстік-шығыс көршісі – Шамхалатпен күресуге мәжбүр болды, оның билеушілері Кахетияның шекаралық аймақтарына зиян келтіруге тырысып, шаруаларды ұрлап, елді тонады. XVI ғасырдың соңғы ширегінде Кахетияның феодалдық әскері Шамхалдың тәртіпсіз топтарын бірнеше рет жеңіп, жүздеген қарақшыны өлтірді. XV–XVIII ғасырлар бойы грузин патшалары мен ханзадалары, соның ішінде Кахетиялықтар, батыстағы Папалармен және христиан монархтарымен – Рим империясы, Испания, Франция, Пруссия, Неаполь және т.б. дипломатиялық қарым-қатынас орнатуға тырысты, Осман және Сафавид шабуылдарына қарсы көмек сұрады. Алайда, бұл әрекеттердің нәтижесі болмады, географиялық қашықтық пен соғыстар еуропалықтарға өз христиан туыстарын қолдауға мүмкіндік бермеді. Нәтижесінде грузин саяси бірлестіктері мұсылман басқыншыларына қарсы дерлік жалғыз күресуге мәжбүр болды, ал географиялық оқшаулану грузин элитасының ерте заманауи кезеңде Еуропада болып жатқан эпохалық өзгерістермен байланысқа түсу мүмкіндігін шектеді. Батыс Еуропадан саяси және әскери көмек күтілгендей болмаса, солтүстікте Московия Ұлы Герцогтігі, 1480 жылы моңғол-татарлық игіліктен босаған, тұрақты түрде өсіп келе жатқан православиелік үлкен держава ретінде көрінді. Кахетиялық Александр I грузин патшасы ретінде орыстармен ресми дипломатиялық байланыс орнатып, 1483 және 1491 жылдары Мәскеудің ұлы князі Иван III-ке екі елшілік жіберді. 1556 жылы Иван Грозный Астраханды басып алды. Терек қаласындағы бекініс салынғанына он бір жыл өткен соң, орыстар Кахетияның тікелей көршілеріне айналды. 1563 жылы Александр I-нің немересі Леван патша москвиктерге өзінің патшалығын османдықтар мен Сәфәүилерге қарсы қорғауына алуды өтінді, ал Иван IV патша Грузияға ресейлік отряд жіберді, бірақ Иранның қысымымен Леван бірнеше жылдан кейін бұл әскерлерді кері қайтаруға мәжбүр болды. Александр II патша да шетелдік шабуылдарға қарсы ресейлік қолдау сұрады. 1587 жылы ол Кахетия мен Ресей патшалығы арасындағы одақты құру үшін "Ант кітабы" туралы келіссөздер жүргізді. Александр II-нің бүлікші ұлы Кахетиялық Давид I (1601–1602) өзінің қысқа билігі кезінде өзінің алдыңғыларының сыртқы саясатына адалдығын қайталады. Алайда, Ресейде Қиындықтар дәуірі басталған кезде грузин саяси бірлестіктері тәуелсіздік үшін күресте мәскеулік көмекке сенуге болмайды.
XVII ғасыр: Аббас І басып кіруі, Теймураз І, өмір сүру үшін күрес
1605 жылы Сафавидтер сарайында тәрбиеленген және ислам дінін қабылдаған Александр II-нің кіші ұлы Константин, шахтың құпия тапсырмасымен әкесі мен ағасын өлтірді. Константиннің патшалық отбасын өлтіріп, тәжді тартып алуы грузиндерді ашуға толтырды. Олар сол жылы патшайым Кетеван басшылығымен көтеріліске шықты. 1605 жылғы 22 қазанда кахетиялық әскер Константиннің қызылбас әскерін талқандады, ол шайқаста қаза тапты. Абыс I 1605 жылғы көтерілістің нәтижесіне наразылық білдірді және 16 жастағы Теймураз I (1605–1648) – болашақтағы Сафавилердің жауы – Кахетияның жаңа патшасы ретінде бекітуге мәжбүр болды. 1612 жылы Насух-паша шарты жасалып, Османмен соғыс уақытша тоқтатылды. Осыдан бастап шах Аббас I шығыс Грузияға кедергісіз шабуылдай алды, христиан патшаларын тақтан түсіріп, қызылбас хандықтарын құрып, бағынбаған грузиндерді өз отанынан қуды немесе жойды. 1613 жылғы қазанда Аббас I әскерін Гянджаға көшірді. Келесі көктемде ол Кахетияға шабуылдап, Теймураздың ұлдарын кепілге талап етті. Теймураз I кеңесіп, анасы Кетеван мен кіші ұлы Александрта Иранға жіберді. Шах талап еткенмен, кахетиялықтар Леванды мұрагер етіп жіберді. Шах Аббас I Теймураздың келуін талап етті. Осы кезде соғыс басталды. 1614–1617 жылдары Аббас I Кахетия мен Картлиге қарсы бірнеше жорықтар жасады, жүздеген мың грузиндерді қырып-жойды және Иранға жер аударды. 1624 жылғы 13 қыркүйекте шах Аббас I қасарысқан патшаның екі ұлын кастрациялап, анасы Кетеванды қатыгездікпен азаптап, өртеп өлтірді. Кетеван Грузин православие шіркеуімен қасиетті деп жарияланды және грузин тарихында символды тұлға болып қала береді. Оның шейіт болған оқиғасы Еуропада жарияланды және бірнеше әдеби шығармалар жазылды, соның ішінде Андреас Гриффиус «Катарина фон Георгиен» (1657). Сонымен қатар, шах Кахетияны түркі тайпаларымен толтыруға тырысты. 1624 жылы шах Аббас I қайтадан Грузияға назар аударды. Көтеріліс болуы мүмкін деп қорқып, шығыс Грузияны басып алу үшін Қарашақай хан мен Георгий Саакадзенің басшылығымен 35 000-ға жуық сарбазды жіберді. Саакадзе шахқа он екі жыл қызмет еткенімен, Аббас грузин генералына толық сенімсіздікпен қарады және Георгийдің ұлы Паатаны кепілге алды. Шахтың уайымдауы орынды болды, өйткені Ұлы Моурави грузин әскерлерімен жасырын байланыста болды және жау әскерін жою жоспарын жасады. Саакадзе өзінің артында Картли мен Кахетияны біріктірді. Ол Қарашақай ханға әскерін кіші топтарға бөліп, Кахетияға жіберуге кеңес берді, ал негізгі әскер Марткопи маңында орналасты. 1625 жылғы 25 наурызда Саакадзе әскери кеңес шақырды, онда ол жеке өзі Қарашақай хан мен Ширванның Юсуф ханын өлтірді, ал оның ұлы Автандил және грузин сақшылары басқа қызылбас қолбасшыларын, оның ішінде Имам Верди хан, Қарашақайдың ұлын өлтірді. Сигнал алғаннан кейін Зураб Эристави – Аббастың қызметіндегі тағы бір грузин абыройы – өзінің негізгі күштерімен шабуыл жасап, көшбасшысы жоқ ирандық әскерлерді жояды. 25 наурыз – Ұлылық күні ерекше жеңіске жетті. Саакадзе мен герцог Зурабтың әскері 30 мыңдық түркімен-парсы әскерінің 27000-ін өлтіріп, олардың қару-жарағын алып, Тбилисинің цитаделін қоршады. Бірнеше күннің ішінде Картли мен Кахетия грузиндердің қолына көшті. Содан кейін Саакадзе әскері Сафави империясының көршілес провинцияларына шабуылдап, Гянджаны тонады және Араксес өзеніне дейінгі ауылды жермен-жексен етті, осылайша шах Аббастың басқыншылығының кекін алды. Грузиндер көтерілісі кенеттен болғандықтан, Қарабахта тұратын қызылбас тайпалары күтпеген жерден ұсталып, оңтүстікке қарай қашуға мәжбүр болды. Грузиялықтар мыңдаған қызылбасты тұтқындауға қол жеткізді. 1622 жылы шахтың бұйрығымен Картлидің қасиетті Луарасаб II шейіт болғандықтан, Теймураз I Гониодан Картли мен Кахетияның тәждерін алуға шақырылды, осылайша екі патшалықты біріктірді. Аббас I, Иран мен Түркияның жылнамашылары сияқты, бұл апатқа қатты таңғалды. Оның қарсы шабуылы 1625 жылғы маусымда болды, Иса хан мен Кайхосро Мирза басшылығымен 40 мыңға жуық қызылбас әскері Картлиге кірді және Марабда алаңында орналасты, ал грузиндер Коджори шатқалында жоғарыда болды. Соғыс кеңесінде Георгий Саакадзе патша Теймураз I және басқа да иелерді өз орындарында қалуға шақырды, өйткені аңғарға түсу ирандықтарға сан жағынан басымдықты және атыс күшін пайдалануға мүмкіндік берер еді. Алайда, ықпалды иелер жаудың олардың меншігін қиратуынан қорқып, шайқас дереу басталмаса, дезертирлікпен қорқытты, осылайша Ұлы Моуравиның пікірі ескерілмеді. 1625 жылғы 1 шілдеде Теймураз I шабуылға бұйрық берді. Ирандықтар, соңғы қару-жарақпен жабдықталған, шабуылға жақсы дайындалған, бекіністер қазып, әскерін төрт қатарға орналастырған, бірінші қатар тізе бүгіп, екіншісі тұрып, үшіншісі атқа мінген, төртіншісі түйеде болған. Оқ-дәрісі жоқ грузиндер ауыр шығынға ұшырады, бірақ шабуылдың күші қызылбас қатарларын бұзып, жау арасында дүрбелең тудырды. Ирандықтар қашуға басталғанда, грузин әскерінің шағын тобы оларды қуды, ал қалғаны қызылбас лагерін тонады. Осы сәтте Әзербайжанның шахбандех ханы басшылығымен 20 000-ға жуық ирандық күштер келді және шатасқан грузиндерге шабуыл жасады, нәтижесінде князь Теймураз Мухранбатони қаза тапты, ал патша Теймураз I қаза тапты деген қауесет тарады, бұл грузин әскерін одан әрі әлсіретті. Грузиндер жеңіліске ұшырады, 10 000-ға жуық қаза тапты және жараланды, оның ішінде Арагви герцогтығынан 900 таулықтар бар. Қаза тапқандардың арасында соңғы деміне дейін патшалық туды қорғаған тоғыз Керхеулидзе ағалары, сондай-ақ көрнекті ақсүйектер – Баадур Цицишвили және Давид Жандиери, тоғыз Мачабели, жеті Чолокашвили, Рустави және Харчишоның епископтары болды. Сонымен қатар, Арагвинің қуатты герцогі Зураб Эристави ауыр жарақат алды. Ирандықтар да ауыр шығынға ұшырады, 14 000-ға жуық адамды жоғалтты, оның ішінде Эриванның Әмір Гүнә ханы – Манучар III Жакелидің қаза тапқаннан кейін ауыр жарақат алды. Шайқастан кейін Саакадзе қайтадан грузин қарсыласын басқарып, партизандық соғысқа көшті, жалғыз Ксани аңғарында 12 000-ға жуық қызылбасты жойды. Қаза тапқандардың арасында Әзербайжанның шахбандех ханы болды, ал Қазақ хан Шеркес тұтқындалды. 1625 жылғы грузин көтерілісі шах Аббастың грузин мемлекеттерін жою және Картли мен Кахетияда қызылбас хандықтарын құру жоспарларын жоққа шығарды. Әскерінің жартысын жоғалту шах Аббас I шығыс Грузияны вассалдардың басқаруына рұхсат берді. Ол христиандарды тазалау жоспарларын тоқтатты. Георгий Саакадзе (1942) – Михеил Чиаурели режиссерлік еткен советтік грузин тарихи фильмі, он жетінші ғасырдың басындағы грузин халқының Осман және Сафави ордаларына қарсы батыл күресін бейнелейді. Фильм Анна Антоновскаяның алты томдық романы «Ұлы Моурави» (1937–1958) негізінде түсірілді. Сафавилердің ордаларының алғашқы онжылдықта Кахетия патшалығына келтірген демографиялық, материалдық, экономикалық және мәдени шығындар өтелмейтін еді. Патшалықтың халқы 50 000–60 000-ға дейін азайды, ал Греми мен Загеми жартылай қирап, басып алушылардың келтірген зиянынан толыққан толықпады. Жүздерше ауылдар, қамалдар мен шіркеулер қиратылды немесе зардап шекті. Дегенмен, қарсылықтың күші грузиндердің мемлекеттік егемендігін, этникалық аумақтарының көп бөлігін және ата-бабаларының дінін сақтауға мүмкіндік берді. Сафавид шенеуніктерінің ынталандыруымен Дағыстандық халықтар Кахетияның нашар қорғалған ауылдық аймалдарына үнемі шабуыл жасады және патшалықтың шығыс бөлігіне – Элисениге көшіп келді...
XVIII ғасыр: Геракли II, саяси және мәдени қайта өрлеу, Картли-Кахетия патшалығының түнек кешуі
1703 жылы Багратиони әулетінің Кахетиялық тармағы қайта жаңғыртылды, олар Сафавид әулетінің құлдырап бара жатқан вассалдары ретінде билік етті. Келесі жиырма жылда Геракли I (1675–1676; 1703–1709) және Давид II (1709–1722) Дағыстанның үздірілмейтін шапқыншылықтарымен күресуге мәжбүр болды. Кейбір бастапқы жетістіктерге қарамастан, Корольдіктің ең шығыс аймағы Элисени 1710 жылдары қайталанбай жоғалып кетті, ал онда тұратын грузин шаруалары кетуге немесе біртіндеп ислам дініне өтуге мәжбүр болды, ал таулылардың еркін қауымдастықтары, Джаро Белокани деп белгілі болды, құрылды. Соңғысын таңдағандар Инглойлар деп аталды. 1722 жылы Геракли I-нің заңсыз ұлы Константин II (1722–1732) Кахетияның жаңа патшасы болды. Келесі жылы Тахмасп II шах оған Сефевидтерге қарсы саясат ұстанған және Ресеймен одақ құрған, бірақ сәтсіз болған Картлидің Вахтанг VI-сын биліктен шеттетуді бұйырды. 1723 жылы 4 мамырда Кахетияның Константин II Транскавказ татарлары мен дағыстандықтардың көмегімен Картлиге шабуыл жасап, Тбилисиді басып алды. Картлидің жеңілген патшасы және оның жақтастары Шида Картлиге қашып кетті. Сол жылы Осман әскері Константинге қарсы жорыққа шықты, ол оны тоқтата алмады және келіссөздер жүргізуге ұсынды. Осман әскері 1723 жылы 12 маусымда Тбилисиге кірді, келіссөздер кезінде Кахетия патшасын алдап тұтқындады. Әйгілі болғандай, Константин II өз патшалығына қашып құтыла алды. 1724 жылы Картлидің Вахтанг VI Ресейге көшіп кеткеннен кейін Кахетия патшасы Шығыс Грузиядағы Осман империясына қарсы күрестің жалғыз жетекшісі болды. Сафавид Ираны құлдыраудың алдында тұрғандықтан, номиналды түрде мұсылман болған Константин II ата-бабаларының ғасырлар бойғы Ресейге жақтас сыртқы саясатына оралуға шешім қабылдады және Картли мен Кахетияны Ресейдің қорғауына алуды ұсынды. Алайда Ұлы Петр және оның ізбасарлары Осман империясына қарсы жаңа соғыс бастауға ниеттемеді. Осы уақытта Осман империясы өз дінін ұстаған сунниттік дағыстандықтарды қасарысқан грузин патшасына қарсы шеберлікпен пайдаланып, оларды Кахетияға үнемі қысым көрсетуге шақырды. 1724 жылы 26 қыркүйекте Осман империясы Константиннің әскерін Жедавеладағы қатал шайқаста жеңіп, дағыстандық жасақтар елді қиратты. Нәтижесінде Константин II Пшавиде паналауға мәжбүр болды. Дегенмен, 1725 жылы грузиндер Кахетиядан таулылардың қарақшылық жасақтарын қууға қол жеткізді. 1730 жылға қарай Кахетия патшасы Осман билігін мойындауға мәжбүр болды және салық төлеуге келісті. Сонымен қатар, дінге бейжай қараған Константин II шииттік исламнан сунниттік исламға көшті. Жеті жылдық грузиндердің қарсыласуы Осман Портасының Самцхе-Саатабагода он жетінші ғасырдың басында жасаған Кахетияны аннексиялау жоспарынан бас тартуына әкелді. 1732 жылы 28 желтоқсанда Осман империясы Константиннің адалдығына толық сенімсіздікпен қарады және келіссөздерге шақырып, Кахетия патшасын опасыздықпен өлтірді. Константин II-нің орнын Геркули I-нің жалғыз христиан ұлы Теймураз II (1732–1744) басты. Теймураз II таққа отырғанда мұсылман патшаларының қырық жылдық билік ету кезеңі (1664–1675; 1703–1732) аяқталды. 1733 жылы Теймураз II сұлтанның билігін мойындауға мәжбүр болды, бірақ келесі жылы оның әскеріне шабуыл жасады. Түрік әскері Махародағы қанды шайқаста жеңілді. Саналы мемлекет қайраткері Теймураз II Қызылбаштарды өз пайдасына пайдалануға тырысты және 1730 жылдары Тахмасп Қолы ханның шығыс Кавказдағы ирандық үстемдікті қалпына келтіру науқандарында қолдады. Бастапқыда Тахмасп Қолы хан, тіпті қамауға алынғаннан кейін де ислам дінін қабылдамағаны үшін, қасарысқан патшаға сенімсіздікпен қарады. Алайда, Үндістанға қарсы соғысқа алаңдаған шах христиан патшасының Картли мен Кахетияны тыныштықта ұстап, оны екі майданнан соғысудан құтқаратынын мойындады. Біріншіден, ол Теймураз II, оның ұлы Иракли және қызы Кетеванды өзімен бірге Иранға алып кетті. Осы арада 1738 жылы Қызылбаштардың қолдауымен Теймураз II өз патшалығына оралды. Ол ықпалды Картли ақсүйектері Гиви Амилахвари бастаған Иранға қарсы көтерілісті басуға және Картлиде өз билігін нығайтуға, осылайша шығыс Грузия патшалықтарын біріктіруге қол жеткізді. 1744 жылы Надир шах Теймураз II мен оның ұлы Иракли II (1744–1762) Картли мен Кахетияның патшалары ретінде бекітті және оларға христиандық тажына отырғызуға рұқсат берді. 1745 жылы 1 қазанда Светицховели соборында әке мен ұлының тажы киінді. Бұл - Шығыс Грузияның патшаларының ғасырдан астам уақыттан бері алғашқы христиандық тажы киюі. 1762 жылы Кахетия патшалығы көршілес Грузия патшалығы Картлимен бірігіп, Иракли II басқаратын Картли-Кахетия патшалығын құрды. 1801 жылы Георгиевск шарты мен Аға Мұхаммед ханның Тбилисиді шабуылдауынан кейін Картли-Кахетия патшалығы Ресей империясына қосылды. Кахетия және Грузияның қалған бөлігіндегі Ресей билігі 1813 жылғы Гулистан шартында Қажар Иранымен мойындалды.
18011917: Ресей империясының құрамындағы Кахетия, көтерілістер, жаңғыру, Грузияның ұлттық оянуы
Тәуелсіздікті жоғалту және Императорлық әкімшіліктің орнауы салдарынан көтерілістерге жол ашылды. 1802 жылы Кахетия ақсүйектері көтеріліс ұйымдастырып, көтерілісшілер Картли-Кахетия патшалығын қайта құруды жоспарлады. Бірақ, орыстар жылдам әрекет етіп, көтерілісті жаншып тастады. 1810–1811 жылдары Кахетияда нашар егін жинау және оба ауруы болды, бұл азық-түлік тапшылығына және бағаның өсуіне әкелді. Қиын жағдайға қарамастан, орыс шенеуніктері шаруаларды қалған өнімдерін мемлекетке төмен бағамен сатуға мәжбүрледі. Орыс әскерлері жабдықтауды талап ете бастағанда, 1812 жылдың 31 қаңтарында Ахмета ауылында шаруалар көтерілісі күш алды. Көтерілісшілер қырғын шайқаста Бодбишевиде 2 офицер мен 212 сарбазды жеңіп, Сигнагидегі орыс гарнизонының барлық әскерін тұтқынға алып, жойды, содан кейін Телави, Анага, Душети және Пасанаури қалаларын басып алды. Біраз ойланғаннан кейін, көтерілісшілерді жергілікті ақсүйектер мен дін қызметкерлері қолдады. Олар Гераклий II-нің шөбересі және Георгий XII-нің немересі Григол Багратиониді Картли-Кахетия патшасы деп жариялады. Көтеріліс тез арада Картлиге тарады, орыс әскерлері көтерілісшілермен болған қақтығыстарда 1000-нан астам адамын жоғалтты. Көтеріліс 1812 жыл бойына жалғасты, соңында Кавказдың губернаторлары – Италиядан шыққан маркиз де Паулуччи және Николай Ртищев басқарған жоғары императорлық әскер оны жеңіп, 1813 жылдың басына қарай аймақты бейбіттендірді. 1918–1921 жылдары Кахетия тәуелсіз Грузия Демократиялық Республикасының құрамында болды, 1922–1936 жылдары – Закавказ СФСР-інің, ал 1936–1991 жылдары – Грузин КСР-інің бөлігі болды. 1991 жылы Грузия тәуелсіздік алғаннан бері Кахетия Грузия Республикасының аймағы болып табылады.
Кахетияда шарап жасау
Кахетия шарап өсіру аймағы Грузияның шығыс бөлігінде орналасқан және Иори мен Алазани өзендерінің екі бассейнін қамтиды. Бұл өзендер Кахетия шараптарының мінезіне маңызды әсер етеді. Кахетияның батысында Грузияның тағы бір маңызды шарап аймағы – Картли орналасқан. Кахетия шараптарының қалыптасуында аймақтың климаттық жағдайлары, орналасумен бірге, маңызды рөл атқарады. Кахетиядағы жүзімдіктер теңіз деңгейінен 250–800 метр биіктікте өсіріледі. Аймақта ылғалды субтропиктік және континенттік климаттар кездеседі. Кахетияның топырағы жергілікті де, халықаралық шарап сорттары үшін де идеалды жағдай жасайды. Кахетия шарап аймағы туралы айтқанда, ең алдымен Ркацители мен Саперави жүзімдері еске түседі. Бұл екі сорт аймақтың және Грузияның символына айналды. Грузия шараптарының танымалдылығы артып келе жатқандықтан, осы сорттарға қызығушылық та артуда, сондықтан әлемнің басқа шарап аймақтарында осы кахетиялық сорттарға кездесуіңізге таң қалмаңыз.
Саяхат туралы ақпарат
Кахетия Грузияның ең көп саяхатталатын аймағы болғандықтан, онда туристік инфрақұрылым қарқынды дамып келеді. Осы аймаққа саяхаттағанда қонақ үйде, шағын әрі ыңғайлы қонақ үйде немесе әдемі бутик-стиліндегі қонақ үйде тұруға болады. Телави мен Сигнаги ең танымал қалалар. Сигнаги үш жыл бұрын жаңартылды. Бұрын мұнда тек отбасылық қонақ үйлер (отбасылық үйдегі ортақ жуынатын бөлмесі бар қарапайым бөлмелер) ғана болды, бірақ қазір Сигнагиде бірнеше қонақ үй бар.