Кіріспе

Аристофанның комедиясы "Плутос" (Πλοῦτος, Ploutos, "Байлық") – б.з.д. 388 жылы тұңғыш рет сахнаға қойылған ежелгі грек комедиясы, драматург Аристофанның туындысы. Ол замандас Афинының саяси сатирасы болып табылады және байлық құдайы Плутостың бейнеленген түрі келтірілген. Ескі комедияның жаңа комедияға қарай эволюциясын көрсете отырып, бұл пьеса сол кездегі әдеп-нұсқауларды сынау үшін ақымақ қожайын мен бағынбайтын құл сияқты жиі кездесетін кейіпкерлерді пайдаланады.

Сюжет

Пьесада қарт афиналық азамат Кремилос және оның құлы Карио немесе Карион бейнеленген. Кремилос өзін және отбасын ізгі, бірақ кедей деп таныстырады, сондықтан оракулдан кеңес алу үшін барады. Пьеса Аполлонның нұсқауымен Дельфиден Афинаға оралған Кремилоспен басталады, оған алғашқы кездесетін адамды іздеп, үйіне әкелуді тапсырады. Сол адам Плут құдайы болып шығады – барлық күтулерге қайшы, соқыр тіленші. Ұзақ даулардан кейін Плут Кремилос үйіне кіруге көндіріледі, онда оның көзі қайта ашылады, яғни «байлық» енді бір жолмен немесе екінші жолмен лайықты адамдарға ғана беріледі. Пьесаның бірінші бөлігінде байлық ізгілерге немесе ізгі еместерге міндетті түрде таралмайды, керісінше, кездейсоқ түрде таратылады деген ой зерттеледі. Кремилос Плуттың көзі қайта ашылса, осы кемшіліктерді түзетіп, әлемді жақсырақ жасай алады деп сенді. Екінші бөлімде Пения (Кедейлік) құдайы таныстырылады. Ол Кремилостың бай болудың жақсырақ екені туралы аргументтеріне қарсы шығып, кедейлік болмаса, құлдар болмас еді (әр құл өзінің бостандығын сатып алатын), сондай-ақ сапалы тауарлар мен сәнді тағамдар да болмас еді (егер барлығы бай болса, ешкім жұмыс істемес еді) дейді. Плут Асклепий ғибадатханасында көзі ашылғаннан кейін, Кремилос отбасының толыққанды мүшесі болады. Сонымен қатар, бүкіл әлем экономикалық және әлеуметтік тұрғыдан түбінен өзгереді. Байлықтарынан айырылғандардың ашу-ызаға толы пікірлерін білдіріп, әділетсіздікке наразылық білдіруі заңды. Соңында, хабаршы құдай Гермес Кремилос пен оның отбасына құдайлардың ашуы туралы хабар жеткізеді. Аристофанның «Құстар» пьесасында айтылғандай, құдайлар құрбандықтардан қырыққан, себебі адамдардың барлық назары Плутқа ауған, ал олар енді дәстүрлі Олимпиада құдайларына құрмет көрсетпейді. Өзінің жағдайына алаңдайтын Гермес, тіпті өлімге ұшырағандарға жұмыс істеуге ұсыныс жасайды және осы шарттармен Кремилос үйіне қызметші болып кіреді.

Өнер тарихы

Плутус 1530 жылдары Джон Чек пен Томас Смит жасаған грек дифтонгтарының жаңа (Реформациядан кейінгі) айтылысын пайдаланып сахналаған алғашқы грек пьесаларының бірі болды, және ол Кембридж университетінің Сент-Джон колледжінде қойылды.