Кіріспе

Ұлыбритания Парламенті сайлау округі

Блейдон – Англияның Тайн және Уэр, Гейтсхед метрополитен аймағындағы қала және тарихи тұрғыдан Дарем графтығында орналасқан. Блейдон және оған іргелес Уинлатон қалалары, қазір Блейдонмен бірігіп кетіп, Тайн өзеніндегі Блейдон қаласын құрайды. 2011 жылы Блейдон/Уинлатон бөлімінің халқы 13 896 адамды құрады. 1894 жылдан 1974 жылға дейін Блейдон – Тинеден Дервент өзені бойымен он шақырымға (16 км) созылған және Шопуэлл мен Хай-Спен кеншілер қауымдастықтарын, Роулендс Гилл, Блэкхолл Милл, Барлоу, Винлатон Милл және Стелла ауылдарын, сондай-ақ Блейдон мен Уинлатонды қамтитын қалалық округ болды. Өмір сүрген кезеңінде қалалық округтың он төрт жарым шаршы мильді құрайтын ауданы, Ньюкасл-апон-Тайннан кейін Тайнсайдтағы ең ірі әкімшілік округ болып есептелді.

Тарих

Блейдон қаласы көбінесе өнеркәсіптік аймақ болып табылады және тарихы екі ғасырдан аспайды. Шындығында, 1760 жылдары мұнда тек бірнеше шаруашылық және шағын үйлер болған. Сол ғасырдың аяғында аймақтың өнеркәсіптік дамуына бастама берген қорыту зауыты салынды. Қаланың өзінің тарихы салыстырмалы түрде жас болғанымен, бұл аймақта көп ғасырлар бойы қызмет атқарылып келген.

Ерте тарих

Блейдон аумағындағы адам қызметінің ең ерте дәлелі – 20-ғасырдың басында табылған неолит дәуіріне жататын жылтыратылған тас балта. Кейінгі тарихи алды кезеңдерден табылған заттар мен құрылыстардың ішінде қоладан жасалған найза ұшы және ағаштан ойылған қайық бар, екеуі де 19-ғасырда Тайн өзенінен табылды. Саммерхиллден бірнеше қола дәуіріне жататын жерлеу орындары, ал Беуз-Хиллден тағы бірнешеуі тіркелген. Орта ғасырлық Блейдон туралы мәлімет аз, ол, көрінетін болса, қазіргі Хай және Лоу Шибдон шаруашылықтарының орнында құрылған. Блейдон Берн Белтс астық диірмені, Броквелл Вудтан Тайн өзеніне дейін созылған 5 немесе 6 сумен жұмыс істейтін астық диірмендерінің қатарының бір бөлігі екені 17-ғасырдың басында белгілі болды, бұл сол кезде халықтың тығыз болғанын көрсетеді. Шаруашылықпен қатар, орта ғасыр мен одан кейінгі кезеңдерде тау-кен және карьерлік өндіріс сияқты көптеген өнеркәсіптік қызметтер басталған болуы мүмкін, бұл Блейдонның 18-20 ғасырларда маңызды өнеркәсіптік орталыққа айналуына дейін болды. Шотландтарды Карл I ашуландырды, ол шіркеуіне епископтар мен шетелдік дұға кітабын таңуға тырысты. Александр Лесли басқарған шотланд әскері Ньюкаслға дейін жорық жасап, қаланы шамамен бір жыл басып алды, содан кейін Карл I оларға кету үшін 200 000 фунт төледі. Бұл шайқас Карлді Парламентті қайта шақыруға мәжбүр етіп, «Он бір жылдық зұлымдық» деп аталатын кезеңді аяқтады.

XVIII ғасыр және өнеркәсіптік революция

Блейдон мен Блейдон өзенінің бойындағы өнеркәсіптің дамуы, аймақтың басқа жерлеріндегідей, көмір өндіру және көмір саудасының өсуімен байланысты болды, әсіресе 18-ші ғасырдың басында, Тейнмен вагондармен байланысқан Төменгі Шибдондағы Қауіп және Спекуляция шахталары ашылғанда. 18-ші ғасырдың Блейдон Басты Кені 19-шы ғасырдың ортасында қайта ашылып, 1921 жылға дейін жұмыс істеді. Басқа шахталар мен олармен байланысты нысандарға Блейдон Өзені Кені, Freehold шахтасы және Блейдонбурн вагондар жолы кірді. Көмір саудасын қолдаған өнеркәсіптерге химиялық зауыттар, бөтелке жасау, санитарлық құбырлар, қара күйе жасау, темір зауыты, ұстахана және кірпіш зауыттары жатты. Коуэннің Жоғарғы және Төменгі Кірпіш Зауыттары 1730 жылы салынды және саз кені мен көмір/саз төгілетін орындармен байланысты болды. Төменгі зауыт әлі де жұмыс істеп тұр. 19-шы ғасырда пайда болған Блейдон Өзенінің Кокс Пештері 1930 жылдары Priestman Ottovale Кокс және Шалам Зауытымен алмастырылды, ол Блейдон Бензолы деп аталатын көмірден бензин өндірген әлемдегі алғашқы зауыт болды.

Stella South электр станциясы

Соғыстан кейінгі 1940-шы және 1950-ші жылдардың аяғында электр энергиясына деген сұраныс күрт өсті. Солтүстік-Шығыс аймағында бұл мәселені шешудің маңызды бөлігі ретінде, қолданыстағы станцияларды кеңейту және бірнеше жаңа электр станцияларын салу қарастырылды. Блейдон ауданы үшін бұл Стелла Хоугке жаңа электр станциясының келуін білдірді, ол Оңтүстік Стелла электр станциясы деп аталды. Ол 1991 жылы жабылуына дейін Солтүстік-Шығыстың энергия қажеттіліктерін қанағаттандыруға көмектесті және 1992 жылы бұзылып жатыр.

Басқару

Блейдон округі Гейтсхед кеңесіне үш кеңесші сайлайды. Ұлыбритания парламентінің Төменгі палатасында Блейдон сайлау округін 2017 жылдан бері Лиз Твист Еңбек партиясынан өкілдік етеді. Бұл аймақ бұрыннан бері Еңбек партиясының басты тірегі саналады және 1935 жылдан бері олар осы мандатты сақтап келеді.

Демография

Блейдонның 2011 жылғы халық санауы бойынша халқы 15 155 адамды құрады, бұл өткен он жылда 14 648 адамнан артқан.

Экономика

Бір кезде Гейтсхедтегі өнеркәсіптік революцияның қуат көзі болған Блейдонның дәстүрлі өнеркәсібі көмір өндіру болды. Алайда, 1950-1960 жылдары кен өндірісінің төмендеуінен бері экономика әртараптандырылды. Блейдон тұрғындарының көпшілігі, сондай-ақ шағын саны жұмыс істейтін мамандар инженерлік және өндіріс салаларында жұмыс істейді, көптеген кәсіпорындар Блейдон Хогста (немесе "Спайк") Тайн өзенінің жағасында орналасқан. Блейдон біраз уақыт Ассошиэйтед Кооператив Кремридің (кейіннен АСК, содан кейін АСК Сүті деп аталды) бас кеңсесі болды. 2004 жылы ACC Milk компаниясы Dairy Farmers of Britain компаниясына сатылды. 2009 жылдың 3 маусымында Dairy Farmers of Britain банкротқа ұшырады және Chainbridge Road-тағы сүт зауыты көп ұзамай жабылып, 300 жұмыс орны жойылды. 2010 жылы сүт зауытын Medina Dairies сатып алып, қайта ашты, бірақ бір жылдан кейін қайта жабылды. Блейдонның жергілікті тұрғындары "Округ" деп атап кеткен сауда орталығы бар. 1970 жылдардағы бруталистік стильде салынған бұл орталықта қаланың ірі дүкендері орналасқан, олардың ішінде газет-журнал сататын дүкендер, Greggs, Costa, Iceland (супермаркет), B & M, Блейдон кілемдері мен жиһаздары, Ladbrokes, Superdrug, Boots (дәріхана), Boyes және жақын жердегі тұрақта McDonald's орналасқан. Сондай-ақ, бірнеше азық-түлік дүкендері де бар. Сауда орталығы 2012–2014 жылдары қайта жаңартылды, лифт орнатылды, ал Georgie Ridley пабы бұзылып, оның орнына жаңа Morrison's супермаркеті, жаңа күндізгі орталық, дәрігерлік пункт және төбелік тұрақ салынуына жол ашылды. Bridge Street көшесінде сауда орталығының сыртында Co-op Funeralcare орналасқан. Блейдон автокөліктерді аукционмен сату жәрмеңкесі наурыз және қазан айлары аралығында әр сәрсенбі күні Blaydon RFC-де өтеді. Аймақ 2009–2014 жылдар аралығында тұрғын үйлерді жаңартудың маңызды бағдарламасына ұшырады, Winlaton Blaydon шекарасындағы High View-де, бұрынғы Stella South электр станциясының орнында, өзен жағасында және Axwell Gardens-те, қазіргі Axwell Park иелігіне жақын жерде жаңа құрылыстар жүргізілуде.

Аксуэлл залы

Қаланың батысында және Тайн өзенінен бір шақырым ішке қарай орналасқан Аксуэлл паркі, бұрын Клэвирингтер отбасының меншігі болған. Аксуэлл Холл (сондай-ақ Аксуэлл үйі) – II* санаттағы ескерткіш, сэр Томас Клэвиринг үшін танымал сәулетші Джеймс Пейн салған және 1761 жылы аяқталған. Соңғы (10-шы) баронет 1893 жылы қайтыс болды, ал Аксуэлл Холл кейін Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери тұтқын лагері ретінде, содан кейін бекітілген мектеп ретінде қолданылды. Парктің көп бөлігі тұрғын үйлер салу үшін пайдаланылды, ал залдың өзі екі онжылдық құлдырағаннан кейін қайта жаңартылды. Оны тұрғын үйлерге айналдыру жоспарлануда.

Стелла Холл

Блейдоннан өзен жоғары, қала шекарасынан тыс орналасқан Стелла Холл 17 ғасырда салынған, саябақпен қоршалған үй болды. Үйді Темпест әулеті салған, ал келесі ғасырда неке арқылы Лорд Виддрингтонға, кейін Таунли әулетіне өтті. 1850 жылдан бастап ол жергілікті кірпіш зауытының иесі және Ньюкасл қаласының депутаты болған Джозеф Коуэнге тиесілі болды, одан кейін оның ұлы, сонымен қатар Джозеф, депутат болып, «Ньюкасл Хроникасының» иесі атанды. 1955 жылы үй тұрғын үйлер салу үшін бұзылып жатыр.

Ауа

Блейдонға ең жақын әуежай – Ньюкасл халықаралық әуежайы, ол жолмен шамамен 14 миль (23 км) қашықтықта орналасқан. Тизсайд халықаралық әуежайы және Карлайл көлді аймақ әуежайы да жолмен шамамен бірдей қашықтықта орналасқан.

Темір жол

Тарихи тұрғыдан алғанда, Блейдон жолаушылар және жүк тасымалы үшін маңызды теміржол торабы болған. Қала Ньюкасл-апон-Тайн қаласына қатысты маңызды географиялық орналасқандықтан, оған Scotswood теміржол көпірі арқылы қол жеткізуге болады. Блейдон 1835 жылдың наурыз айында желінің бірінші бөлігі ашылғаннан кейін Ньюкасл мен Карлайл теміржолының шығыс терминалы ретінде қызмет еткен. Блейдонды Тайн-Вэлли желісі қамтамасыз етеді, қазіргі уақытта Northern Trains компаниясы қызмет көрсетеді. Бірнеше жыл бойы шектеулі қызмет көрсеткеннен кейін, 2014 жылы жақсартылған кестеге оралды. 2019 жылдың желтоқсан айындағы кесте өзгерісіне сәйкес, Ньюкасл мен Хексем арасында әдетте сағат сайын пойыздар қатынайды, шығын уақытында тағы да бірнеше пойыздар тоқтайды.

Жол

Блейдон Ньюкасл-апон-Тайнмен және шығысқа қарай A1 тас жолымен A695 тас жолы арқылы байланысты, бұл тас жол бұрын қала орталығынан өтіп тұрған. A695 тас жолы қазір қала орталығын солтүстік жағынан айналып өтеді. A695 Блейдонды Хексеммен байланыстырады, ол қаладан батысқа қарай шамамен 20 миль (32 км) қашықтықта орналасқан.

Білім

Блейдон Гейтсхед жергілікті білім беру органының құрамына кіреді. Онда бірнеше бастауыш мектептер бар (діни және зайырлы мектептер), оның ішінде Блейдон Вест бастауыш мектебі және Сент-Джозеф Рим-католик бастауыш мектебі. Сондай-ақ, Гейтсхед ауданының батыс бөлігіндегі Рим-католик тұрғындарына қызмет ететін, үлкен жетістіктерге қол жеткізген Сент-Томас Мор Рим-католик орта мектебі де бар.

Діни орындар

Блейдонның бірнеше шіркеуі бар. Қала орталығында Сент-Кутберт (Англия шіркеуі, 1845 жылы ашылды) және Сент-Джозеф (Рим католик шіркеуі, 1905 жылы бұрынғы шіркеу орнында ашылды) Шибдон жолының екі жағында, бір-біріне қарама-қарсы орналасқан. Екеуі де әсерлі құрылыстар, ал ішкі безендірісі олар салынған кезде қолданылған сәулет стилін сақтайды. Шибдон жолында, Люси көшесінің бұрышында, Морисонс үстіндегі автотұрақ кіреберісіне қарама-қарсы Троица методистік шіркеуі орналасқан. Стеллада да католик шіркеуі бар (Сент-Мэри және Томас Аквинас, 1835 жылы ашылды). 2013 жылы Коуэн жолының жанында Ехоба куәгерлерінің жаңа Патшалық залы ашылды. Бұл ғимаратты Солтүстік-Шығыс аймағының барлық куәгерлері өз еріктерімен, кәсіби құрылысшылардың бақылауымен жұмыс істеп, қажетті құрал-жабдықтармен және қауіпсіздік жабдықтарымен салған. Уинлатонда 1828 жылы Уинлатон приход шіркеуі, 1829 жылы қауымдық шіркеу және 1868 жылы Веслиан шіркеуі ашылды. Уинлатондағы Киелі Анна католик шіркеуі 1962 жылы ашылды.

Спорт

Блейдон ауданы 1862 жылы жергілікті музыкант және шоумен Джордж 'Георди' Ридли жазған әйгілі дәстүрлі "Блейдон жарыстары" әнінің туған жері. Қаланың атлетика клубы – Blaydon Harriers – жыл сайын 9 маусымда жол жүгіру жарысын (Blaydon Race деп аталады) ұйымдастырады. Жарыс жолы Ридли әнінде сипатталған бағытты ұстанады. Жарыстың дәстүрлі басталу орны Ньюкасл қаласының Бигг Маркетіндегі Балмбра пабының сыртында, ал жарыс Скотсвуд жолымен жүріп, Тайн өзенін кесіп өтеді және соңында Блейдон қаласының орталық алаңында аяқталады. Жергілікті кеңестер, қоғамдар мен нотариустар соңғы жылдары жарыс күнімен бірге өтетін музыка, спорт және өнер шараларынан тұратын жылдық Блейдон фестивалін ұйымдастырып келеді. Blaydon Harriers Блейдон жарыстарымен қатар, жыл бойы Шибдон тоғайында (және басқа да жерлерде) тұрақты жарыстар өткізеді. Бұл жарыстарға қатысушылар мен көрермендер көптеп жиналады. Харриерлердің түстері – қызғылт сары және қара. Регби клубы, Blaydon RFC, Англияның Ұлттық Лигасының 2-ші Солтүстік тобында ойнайды, бұл ағылшын регби жүйесінің төртінші деңгейі және қаланың мөлшерін ескеретін болсақ, жоғары деңгей саналады. Crow Trees регби алаңы қаланың шығысында, көршілес Суолвеллде орналасқан. Blaydon RFC қызыл жейде және ақ шорт киіп ойнайды. Англияның бұрынғы құрама командасының ойыншысы Мик Скиннер Блейдон клубында ойнаған. Олардың кішігірім, бірақ одан кем емес көршілері – Winlaton Vulcans RFC Дарем мен Нортумберленд дивизионының 2-ші тобында ойнайды, ал бұрынғы ойыншыларының қатарында Ирландия және Британдық Арыстан халықаралық құрамасының экс-ойыншысы Кен Гудолл бар. Олар қара жейде, шорт және гетке киінеді, ал клубтың логотипінде аймақтың болат өнеркәсібінен туған мұрасын бейнелейтін, балға ұстаған қол және үстінде төңкергіш орналасқан. 2013 жылдан бері Блейдон Блейдон Велосипед клубына да үйінді болды, клуб апта сайын және апта бойы жаңадан бастаған велосипедшілерге қызмет көрсетеді, сондай-ақ жергілікті және ұлттық жарыстарға қатысатын жарыс командасын да ұстап тұрады.

Мәдениет

Блэдон көпірінің жанындағы Black Bull пабында тікелей джаз және рок музыкасы тұрақты түрде орындалады. 1970 жылдары қаланы жаңарту кезінде көптеген пабтар бұзылса да, штабтармен (бұрынғы Теміржол қызметкерлері клубы) бірге бірнеше паб әлі де сақталып қалды. Блейдон және аудандық әлеуметтік клубы – бұрынғы жұмысшылар клубы, ал Блейдон үйі спорт және әлеуметтік клубы (бұрынғы Консервативтік клуб), он тоғызыншы ғасырдағы дәрігер Моррисонның үйінде орналасқан және Блейдонның ең көне ғимараты саналған екеуі де 2020-2021 жылдары тұрғын үй салу үшін бұзылды. Блейдон үйінің фасады жаңа ғимаратқа енгізілді. Блейдон банкіндегі масондық зал 2015 жылы жабылып, ложа жиналыстары Райтон масондық залына көшірілді.