Кіріспе

Индонезиялық заңсыз көшіп келушілерді Австралияға алып баратын қайық халықаралық суларда батып кетті (2001). SIEV X – Австралия билігі 400-ден астам пана іздеушіні тасымалдаған индонезиялық балық аулау қайығына берген атау. Ол 2001 жылдың 19 қазанында халықаралық суларда құлап, көптеген адамның өмірін қиды. SIEV – «Күдікті заңсыз кіру кемесі» деген мағынаны білдіретін аббревиатура, және Австралия суларына алдын ала рұқсатсыз кірген кез келген қайыққа бақылау органы қолданады. X – Австралия үкіметінің бұйрығына сәйкес, әлі іздеу нөмірі берілмеген жағдайда қолданылатын белгілеу. Тозығы жеткен индонезиялық балық аулау қайығы Суматрадан Рождество аралына қарай 400-ден астам пана іздеушімен жолға шықты. Ол Индонезияның Ява аралының оңтүстігінде батып, негізінен әйелдер мен балалардың арасынан 353 адамның қаза болуына себеп болды. Бұл трагедия Австралияда саяси дау тудырды, себебі ол сайлау науқаны кезінде болды, сол кезде пана іздеушілер және шекараны қорғау маңызды мәселелер болып табылды.

Өмірбаян

SIEV X оқиғасы 2001 жылғы Австралия Федералды сайлау науқаны барысында болды. "Тампа" оқиғасы ұлттық бұқаралық ақпарат құралдарының назарын пана сұраушылар мәселесіне шоғырландырды. Премьер-министр Джон Ховард өзінің саясаты адам контрабандасын тоқтатуға және пана іздеушілердің қайықтарының Австралияға жетіп келмейтініне кепілдік беруге бағытталғанын мәлімдеді. Говард үкіметі Австралия Корольдік теңіз күштеріне және Австралия Федералды полициясына (АФП) қайықпен Австралияға кез келген босқындардың жетіп келмейтінін қамтамасыз ету жөнінде нұсқаулар берді. АФП тыңғырыққа толы және қауіпті қайықтармен жұмыс істейтін ұйымдасқан адам контрабандасын жою науқанына кірісті. Австралия Корольдік теңіз күштері Австралия суларына кірген қайықтарды тоқтатып, барлық адамдарды Рождество аралына жеткізе бастады.

Суға бату

2001 жылдың 18 қазанында Индонезияның Бандар-Лампунг қаласынан 421 жолаушысы бар, 19,5 метрлік 4 метрлік шағын, аты аталмаған индонезиялық балық аулау қайығы жөнелді. 19-ы күні, қайық Жавадан оңтүстікке қарай 70 шақырым жерде, индонезиялық суларда дауыл кезінде батып кетті. Бұл аймақ заңды түрде халықаралық суларда болғанымен, Индонезияның Эксклюзивтік экономикалық аймағына (ЭЭА) және Индонезияның халықаралық деңгейде белгіленген іздеу-құтқару аймағына кіретін. Сонымен қатар, ол Австралияның сыртқы территориясы – Рождество аралының (Австралияның материгінен шамамен 1700 шақырым қашықтықта) айналасындағы уақытша Австралия шекарасын қорғау бақылау аймағының ішінде жатты. Бұл белгілеу Австралия билігінің адам контрабандасын тоқтату үшін қолданған ішкі жоспарлау және операциялық құралы болды. Оның заңдық күші болмады және халықаралық құқық бойынша ешқандай жауапкершілік жүктемейді. Шамамен 146 бала, 142 әйел және 65 ер адам қаза тапты. 20 қазанда 44 аман қалған адамды индонезиялық балық аулау кемесі "Инда Джая Макмур" құтқарып алды. Ал 12 сағаттан кейін тағы бір кеме, "Сурья Теранг" 45-ші аман қалған адамды құтқарып алды. Халықаралық көші-қон ұйымы "Адам контрабандашыларының қайықтарды осылай толтыруы" салдарынан мұндай оқиға болатынын күткенін мәлімдеді.

Сенат арнайы комитеті

2002 жылдың 20 ақпанында «Белгілі бір теңіз оқиғасын» зерттеу үшін Австралия Сенатының арнайы комитеті алғашқы отырысын өткізді. Оның басты міндеті – «балаларды теңізге тастау» ісін тергеу еді, алайда комитеттің өкілеттіктеріне «Австралия Корольдік Теңіз күштерінің және тиісті мемлекеттік органдардың Австралия суларына кіретін немесе кіруге тырысатын кемелердегі пана іздеушілердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін сақталған операциялық процедураларын» зерттеу де кірді. Комитет SIEV X кемесінің қазасын зерттеді және «Австралияның қарқынды операциялар аймағына жақын жерде ірі адамдық апаттың орын алып, оқиғадан кейін үш күнге дейін ешкім байқамай, барлау және шешім қабылдау салаларында ешқандай алаңдаушылық тудырмауы өте ерекше жағдай» деген қорытындыға келді. Ешбір мемлекеттік орган осы трагедияға кінәлі деп табылған жоқ, бірақ комитет Австралия үкіметінің апатты болдырмауға мүмкіндік беретін жүйелік мәселелер бойынша ішкі тергеулер жүргізбегеніне таңырқады.

Канберра

2003 жылдан бастап Стив Биддульф Австралиядағы Біріккен шіркеумен бірлесіп SIEV X кемесінің құлауынан зардап шеккендер мен аман қалғандарға лайықты ескерткіш орнату үшін жұмыс істеді. 2006 жылдың 15 қыркүйегінде, жексенбі күні Канберрадағы Уэстон паркінде "уақытша" ескерткіш орнатылды. Квинсленд штатының Хиллбрук аңгликан мектебінің Митчелл Дональдсон салған ескерткіш 353 ақ бағанадан тұрды, олардың барлығы Австралияның мектептері, шіркеулері және қоғамдық ұйымдарымен безендірілді. Астана үкіметі ескерткішке қолдау көрсеткенмен, оны ашқан премьер-министр Джон Стэнхоп, сол кездегі Говард үкіметі ескерткіштің салынуын тоқтатуға тырысты. Ұлттық астана басқармасы бұл құрылыс мақұлданбаған деп мәлімдеді. Мыңнан астам студент және қоғамдық суретшілердің қатысуымен тұрақты ескерткіш 2007 жылдың қазан айында ашылды.

Мельбурн

Тэмплстоудағы Мэннингэм Біріккен шіркеуінде барлық балалар, әйелдер және еркектер қаза болғандарын еске сақтайтын әртүрлі биіктіктегі үш жолдан тұратын ескерткіш орналасқан.

Рождество аралы

Рождество аралындағы әкімшілік үйінің ішкі аумағында оқиғаға арналған ескерткіш орналасқан.