Кіріспе

Эдинбургтегі ботаникалық бақ, Шотландия. Корольдік ботаникалық бақ Эдинбург (RBGE) (Gàrradh Luibh eòlais Rìoghail Dhùn Èideann) – өсімдіктерді, олардың түрлілігін және сақталуын зерттеудің ғылыми орталығы, сонымен қатар танымал туристік орын. 1670 жылы дәрілік өсімдіктер өсіру үшін физикалық бақ ретінде құрылған, қазіргі күні ол Шотландиядағы төрт нысанда орналасқан – Эдинбург, Дауик, Логан және Бенмор – әрқайсысының өзіндік арнайы коллекциясы бар. RBGE-нің тірі коллекциясы 13 302 өсімдік түрінен (34 422 түйін) тұрады, ал гербарийде 3 миллионнан астам сақталған үлгілер бар. Корольдік Эдинбург ботаникалық бақшасы – Шотландия үкіметінің атқарушы, ведомстволық емес мемлекеттік органы. Эдинбургтегі нысан – басты бақ және Regius Keeper Саймон Мильн басқаратын мемлекеттік органның бас кеңсесі.

Тарих

Эдинбург ботаникалық бағы 1670 жылы Роберт Сиббалд пен Эндрю Балфур Холируд сарайының жанында, Сент-Анн ауласында құрды. Ол Ұлыбританиядағы Оксфордтан кейінгі екінші ең көне ботаникалық бақ. Бақтың негізі ретінде пайдаланылған өсімдіктер жинағы – сэр Патрик Мюррейдің жеке жинағы, 2-ші лорд Элибанк, 1671 жылдың қыркүйегінде қайтыс болғаннан кейін 1672 жылы Ливингстон Пилдегі үйінен көшірілді. Бастапқы жер "Холируд аббаттығындағы Солтүстік ауланың бағбаны Джон Брауннан алынған, әр жағы шамамен 40 фут өлшемді алаң. Левингстон және басқа бақтардан алған өсімдіктермен жылына сегіз-тоғыз жүз өсімдік жинадық". Бұл жер тым кішкентай болып шықты, ал 1676 жылы Балфур Тринити ауруханасына тиесілі жерді қалалық кеңестен жалға алды: бұл екінші бақ Нор-Локтың шығысында, Хай-стриттен төмен орналасқан. 1689 жылдың көктемінде белгілі бір стратегиялық әскери себептермен Физик бақтың батысындағы Нор-Локты кептірді, нәтижесінде бақ суға батып (сол кезде ол толығымен Тринити ауруханасына көшірілген), көптеген саз және қоқыс жиналды, көптеген өсімдіктер зардап шекті. Осы және қажетті кеңейту себептерімен 1695 жылы бақ Холируд жеріне көшірілді. Джон Эйнслидің 1804 жылғы картасында ол Солтүстік көпірдің шығысында "Ескі Физик бағы" ретінде көрсетілген. Кейіннен бұл жерді Солтүстік Британ темір жолының жолдары басып алды, ал Уэверли темір жол станциясының 11-ші платформасындағы тақта оның орнын көрсетеді. 1763 жылы бақтың коллекциялары қаланың ластануынан алыс, Лейт Уолк батысындағы үлкен (бес акр) "Физик бағына" көшірілді, бұл жерді профессор Джон Хоуп басқарды. Бұл жер Айнслидің 1804 жылғы картасында көрсетілген. Бүгінде бұл жер Хоптун Крессент бақтары деп аталады және Жаңа қала бақтарының бірі болып табылады. Хоуп қайтыс болғанға дейін (1786 ж.) Брюс Киннерд оған түрік рабарбының тұқымдарын әкелді, бұл Ұлыбританияда өсірілген алғашқы рабарб болды. Бұл тәжірибе сәтті болғандықтан, 3000-нан астам өсімдік өсірілді, өйткені рабарб бұрын қымбат импорт болған (дәрі ретінде қолданылған). Бақтың бастапқы орнынан салынған коттедж Лейт Уолкте жүз жылдан астам уақыт бойы сақталды. 2008 жылы ғимарат кірпіштен кірпішке қазіргі бақтың ішіндегі жаңа жерге көшірілді. Жоба 2016 жылы аяқталды. Бақ ботаниктер үшін танымал мақсат болды және Кью сияқты басқа бақтарға өсімдіктер жеткізді. Хоуп 1778 жылы Карл Линнейге ескерткіш орнатты. 1820 жылдардың басында куратор Уильям МакНабтың басшылығымен бақ батысқа қарай қазіргі орнына (Инверлиф Роудың жанында) көшірілді, ал Лейт Уолк орны Хоптун Крессент пен Хэддингтон Плейс арасында салынды. Шотландиядағы ең биік болып саналатын Температивті пальма үйі 1858 жылы салынды. 1877 жылы қала Космо Иннестің мүлігінен Инверлиф үйін сатып алып, оны қолданыстағы бақтарға қосты, жаңартылған аумақты 1881 жылы жұртшылыққа ашты. Бенмордағы ботаникалық бақ 1929 жылы RBGE-нің алғашқы аймақтық бағына айналды. 1969 және 1978 жылдары Логан мен Довик бақтары да құрылды.

Эдинбургтегі бақ

Эдинбургтегі Ботаникалық бақтың негізгі орны, биологиялық әртүрліліктің одан әрі кемімеуін қамтамасыз етуге тырысатын мекемелердің бүкіл әлемдік желісінде маңызды рөл атқарады. Қала орталығынан бір шақырым қашықтықта орналасқан, RBGE Ұлыбритания мен халықаралық деңгейде көптеген in situ және ex situ қорғау жобаларына белсенді қатысып, үйлестіреді. RBGE-дегі ғылыми жұмыстың үш басты тақырыбы: Шотландияның биологиялық әртүрлілігі, өсімдіктер және климаттың өзгеруі, сондай-ақ табиғатты қорғау. RBGE-нің ғылыми қызметімен қатар, бақ туристер мен жергілікті тұрғындар үшін әрі қарай танымал мақсатқа айналған. Жергілікті жұртшылық "Ботаника" деп білетін бұл бақ, әсіресе жас отбасылармен серуендеуге ыңғайлы орын. Ботаникалық баққа кіру тегін, алайда әйнек үйлерге кіру үшін шағын төлем қабылданады. Жыл бойы бақта түрлі шаралар – тікелей эфирлер, экскурсиялар және көрмелер ұйымдастырылады. RBGE сонымен қатар білім берудің маңызды орталығы болып табылады, барлық деңгейдегі оқу курстарын ұсынады. 2009 жылы Джон Хоуп шлюзі ашылды. Джон Хоуп – RBGE-нің алғашқы Regius Keeper-і.

Тірі жинақ

Шамамен 273 000. RBGE гербарийіне тағайындалған Index Herbariorum коды – E, және ол гербарийдегі сақталған үлгілерді сілтемелеу үшін қолданылады.

Кітапхана

RBGE кітапханасы – Шотландияның арнайы ботаникалық және бағбандарлық ресурстары бойынша ұлттық анықтамалық қоры. Шамамен 70 000 кітап пен 150 000 мерзімді басылымды қамтитын зерттеу кітапханасы елдегі ең ірі кітапханалардың бірі. Ол RBGE-де зерттелетін және оқытылатын нақты пәндік салаларды қолдау мақсатында құрылған. Кітапхананың негізгі пайдаланушылары – бақ қызметкерлері мен студенттер, сондай-ақ келуші зерттеушілер. Дегенмен, ұлттық анықтамалық қор ретінде кітапхана жалпыхалыққа да қолжетімді, тікелей келу арқылы немесе телефон немесе электрондық пошта арқылы.

Инверлиф үйі

Инверлейт үйі – қазіргі заманғы ботаникалық бақтардың орталық бөлігінде орналасқан 18 ғасырлық ғимарат. 1960 жылдан 1984 жылға дейін ол Шотландия Ұлттық заманауи өнер галереясының бастапқы орны болды, үйде және бақта көрмелер ұйымдастырылды, кейін Белфорд жолындағы кеңірек ғимаратқа көшірілді. Содан бері Инверлейт үйі заманауи өнер галереясы ретінде жұмыс істейді, шақырылған суретшілердің уақытша көрмелерін ұсынады. Көктемгі бағдарламаларында Ботаникалық бақтың тарихи коллекцияларынан алынған туындылар мен үлгілер, сондай-ақ заманауи және қазіргі заманғы суретшілердің көрмелері көрсетіледі. Галереяны Эдинбург Корольдік ботаникалық бағы басқарады.

Бенмор

Шотландияның батыс жағалауында орналасқан Бенмор ботаникалық бағы Эдинбургтағы негізгі орынға қарағанда ылғалдырақ және жұмсақ мұхиттық климатқа ие. Бенморда жосық жауын-шашын түсетін аймақтардан ағаштар мен бұталар өсіріледі, әсіресе қылқан жапырақтылар мен рододендрондар. Коллекцияның ерекшелігі – секвойадрендер аллеясы және жақында жаңартылған папоротниктер үйі, онда Ұлыбритания мен басқа елдерден әкелінген сирек кездесетін папоротниктер қойылған.

Давик

Шотландияның Пиблс шекаралық қаласының оңтүстігінде орналасқан Дауик ботаникалық бағы, әлемнің салқын және құрғақ аймақтарынан келген төзімді өсімдіктерге ерекше қолайлы. Дауик сонымен қатар жоғары саңырауқұлақ және криптогамдар әртүрлілігімен де белгілі.

Логан

Логан, Шотландияның ең экзотикалық бағы, субтропикалық климатқа жақын және оңтүстік жарты шардан келген өсімдіктерді өсіру үшін өте қолайлы жағдайлар ұсынады.