Тона Бунгай – 1909 ж. жазылған ғилыми-фантастикалық роман. Г. Уэллстің автобиографиялық туындысы, жалған дәрі сату бизнесі мен кейіпкердің күресін көрсетеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1909 жылы жазылған H. G. Wells романы
1909 novel by H. G. Wells
«Tono Bungay» /t//ɒ//n//oʊ/'/b//ʌ//ŋ//ɡ//i/ – H. G. Wells жазған, алғаш рет 1909 жылы кітап түрінде жарық көрген реалистік, жартылай автобиографиялық роман. Ол «оның ең көркем туындысы» деп есептеледі. Бұл роман кітап болып басылғанға дейін АҚШ-та «The Popular Magazine» журналының 1908 жылғы қыркүйек айындағы санынан бастап, ал Ұлыбританияда «The English Review» журналының 1908 жылғы желтоқсан айындағы алғашқы санынан бастап бөлім-бөліммен жарияланған.
Tono Bungay ,/t//ɒ//n//oʊ/'/b//ʌ//ŋ//ɡ//i/ is a realist semiautobiographical novel written by H. G. Wells and first published in book form in 1909. It has been called "arguably his most artistic book". It had been serialised before book publication, both in the United States, in The Popular Magazine, beginning in the issue of September 1908, and in Britain, in The English Review, beginning in the magazine's first issue in December 1908.
Сюжет
Тоно Бунгей әңгімесін Джордж Пондерево баяндайды, ол өзінің ағасы Эдвард өнертапқан Тоно Бунгей патенттелген дәрі-дәрмегін сату бизнесін дамытуға көмектесуге көндіріледі. Джордж жеті жыл бойы өнімді өндіруді ұйымдастырумен және жасаумен айналысады, тіпті ол оны "нағыз алаяқтық" деп есептейді. Содан кейін ол күнделікті жұмыстан бас тартып, әуе шаруашылығына бет бұрады, бірақ ағасымен байланысын үзбейді. Ағасы ірі қаржыгерге айналып, бизнес империясы құлаған кезде әлеуметтік және экономикалық үстемдікке қол жеткізуге айналды. Джордж батыс Африка жағалауындағы аралдан "квап" деп аталатын радиоактивті заттың бір бөлігін ұрлап, ағасының құлдыраған қаржысын құтқаруға тырысады, бірақ экспедиция сәтсіз аяқталады. Джордж өзі салған тәжірибелік ұшақпен ағасын Англиядан қашырып жібереді, бірақ құлдыраған кәсіпкер, қаржыгерге айналған ол, ұшақта пневмонияға шалдығып, Бордо маңындағы ауылда қайтыс болады, Джорджтың оны құтқаруға жасаған барлық тырысынан қарамастан. Роман Джорджтың жаңа мамандық тауып алуымен аяқталады: ол ең көп ұсыныс жасағандарға эсминецтерді жобалайды.
Tono Bungay is narrated by George Ponderevo, who is persuaded to help develop the business of selling Tono Bungay, a patent medicine created by his uncle Edward. George devotes seven years to organising the production and manufacture of the product, even though he believes it is "a damned swindle". He then quits day to day involvement with the enterprise in favour of aeronautics, but he remains associated with his uncle, who becomes a financier of the first water and is on the verge of achieving social as well as economic dominance when his business empire collapses. George tries to rescue his uncle's failing finances by stealing quantities of a radioactive compound called "quap" from an island off the coast of West Africa, but the expedition is unsuccessful. George then engineers his uncle's escape from England in an experimental aircraft he has built, but the ruined entrepreneur turned financier catches pneumonia on the flight and dies in a village near Bordeaux, despite George's efforts to save him. The novel ends with George finding a new occupation: designing destroyers for the highest bidder.
Дінге күмәнмен қарау
Джордждың "аянды діннің толық жүйесімен" күресуге деген ниеті Чатхемдегі евангелист туысы Никодим Фрапппен болған тәжірибесімен күшейеді, ол нан пісіруші және Джорджтың қысқа мерзімге "толық тәлімгерлікке алынған шәкірті" болады.
George's resolve to struggle against "the whole scheme of revealed religion" is strengthened by his experience with his evangelical cousin at Chatham, Nicodemus Frapp, a baker to whom he is briefly "a fully indentured apprentice".
Социализм
Джордж балалық шақтағы досы, суретшінің ұлы Боб Эварттың ықпалында болады. Эварт өзі де суретші болып, "ешкім істегісі келмейтін және адамдар болғысы келмейтін" жүйеге қарсы күреседі. Социализмге Джоржды алғашқы рет Эварт қызықтырады, бірақ Эварттың социализмі уақтап-тарқатып айтылатын, циникалық және оқшауланған болып келеді. (Бұл жерде Уэллс, 1903 және 1906 жылдар аралығында қайта бағыттауға тырысып, сәтсіз аяқтаған Фабиан қоғамын сатиралық тұрғыдан сынайтын болған шығар.) Эварт Джордж үшін маңызды, себебі ол "Тоно Бунгайдың табысы үшін жұмыс істегеннің барлық осы таңғажайып уақытында менің түпкілікті абсурдтығымды жарыққа шығарды".
George is influenced by Bob Ewart, a childhood friend and the son of an artist who becomes an artist himself, struggling against a system in which "[n]obody wants to do and be the things people are". It is Ewart who first interests George in socialism, but Ewart's socialism is detached, cynical and merely "discursive". (Here Wells was probably satirising the Fabian Society, which Wells had tried and failed to reorient between 1903 and 1906.) Ewart is important to George in that he "kept my fundamental absurdity illuminated for me during all this astonishing time [of working for the success of Tono Bungay]."
Ұнжырғасы түседі
Джордж Марионмен ажырасқаннан кейін, көңілі тоқырап, шаршады: "Мен бір түрінің, қиялымның бос еңбегінен қиналдым. Мен өзімді бірге ұстап тұратын ешбір мақсатсыз қалдым. Іздедім. Тынымсыз және ой-пікірмен оқыдым. . Осы жирену мен тастап кеткен мақсаттардың күндерінде мен өзімді алғаш рет таныдым. Оған дейін мен тек әлемді және оның ішіндегі нәрселерді көріп, оларды өзім іздедім, тек құштарлығымнан басқаның бәрін ұмытып. Енді мен өзімді құштарлықтар мен қанағаттандырулар жүйесімен байланыстырдым, көп жұмыс істеу керек еді – және менде ешқандай құштарлық қалмаған сияқты. Кейде өзімді-өзім өлтіруді ойладым". Джордж осы моральдық дағдарысты, өзінің айтуынша, "ғылымды идеализациялау" арқылы ғана ішінара шешеді.
George struggles with ennui after breaking with Marion: "I suffered, I suppose, from a sort of ennui of the imagination. I found myself without an object to hold my will together. I sought. I read restlessly and discursively. . it seems to me as if in those days of disgust and abandoned aims I discovered myself for the first time. Before that I had seen only the world and things in it, had sought them self forgetful of all but my impulse. Now I found myself GROUPED with a system of appetites and satisfactions, with much work to do – and no desire, it seemed, left in me. There were moments when I thought of suicide". George only partially resolves this moral crisis by, as he says, "idealis[ing] Science".
Ағылшын қоғамы
Романның басты кейіпкері – Джордж Пондерево, оқырман оның ең жеке өмірін бөліседі. Оның еңісі Эдуард, керісінше, біршама тегіс кейіпкер болып қалады, оның басты міндеті – «сауданың, ақша табудың және ләззат іздеудің шаршатар, мақсатсыз қызуының» символы болу. Уэллстің пікірінше, бұл Виктория және Эдуард Англиясының соңғы кезеңіндегі ең маңызды әлеуметтік күш болды. Романда Англия «әлеуметтік организм» ретінде бейнеленеді. «Кент Даунс» төбесіндегі Блэйдсовер поместьесі «он жетінші ғасыр жүйесін» көрсетеді, ол «барлық Англияның кілтін» ұсынады. Англияда 1688 жылдан бері, немесе Блэйдсовер салынған шақтан бері революция болған жоқ, ешқандай ойластырылған пікірлерді қайта қарау немесе қабылдамау болған жоқ; өзгерістер болды, күштерді жою, күштерді алмастыру болды, қаласаңыз; бірақ осы кезде ғана ағылшын жүйесінің негізгі сызықтары қалыптасты. Жоғары ақсүйектер кетіп қалған шығар, шын мәнінде, көптегендері кетіп қалды деп ойлаймын; оларды бай саудагерлер, қаржылық авантюристтер немесе басқалар алмастырған шығар. Бұл маңызды емес; пішін әлі де Блэйдсовер болып табылады. Блэйдсовер Оңтүстік Даунстағы Уппаркқа негіделген, онда Уэллстің анасы жұмыс істеген. Бұл қоғам ашкөздік пен иеленудің ұятсыз күштерінің құрбаны болды, оны Эдуард Пондерево бейнелейді, ол Наполеонды қастерлейді және «осы Үстем Адам идеясы, Ницше – бәрі де сондай» деп ойға батып, беткей пікірлер айтады. Эдуардтың өмірлік идеалдың мәнсіздігі оның Крест-Хиллде алып сарай салуға жасаған абсурдтық әрекетінде көрінеді. Бұл кейіпкер алаяқ Уитакер Райттың прототипі болуы мүмкін. Білімдік роман ретінде «Тоно Бунгай» баяндаушының эмоционалдық өмірінің дамуын да зерттейді. Үш сексуалдық қарым-қатынас талданады: оның Марионмен сәтсіз некесі; оның бостандыққа ұмтылған Эффимен қарым-қатынасы; және оның Беатрис Нормандиямен тағдырлы қарым-қатынасы, ол бала кезінен танысқан және жақсы көретін, бірақ оған үйленуден бас тартатын әйел. Джордж сонымен қатар үй қызметшісі болған қатал, қабілетсіз анасына деген құштарлығы мен әпкесі Сьюзанға деген терең сезімі туралы айтады, бұл кейіпкердің бейнесі, ішінара, Уэллстің екінші әйелі Эми Кэтрин Роббинстің (немесе Джейннің) портреті болуы мүмкін.
The protagonist of the novel is George Ponderevo, whose most intimate life the reader shares. His uncle Edward, on the other hand, remains a somewhat flat character whose chief function is to symbolise the "wasting aimless fever of trade and money making and pleasure seeking" that became, in Wells's view, the most important social force in late Victorian and Edwardian England. England is interpreted in the novel as a "social organism". The country estate of Bladesover, "up on the Kentish Downs," epitomises a "seventeenth century system" which offers "the clue to all England. . There have been no revolutions, no deliberate restatements or abandonments of opinion in England since the days of the fine gentry, since 1688 or thereabouts, the days when Bladesover was built; there have been changes, dissolving forces, replacing forces, if you will; but then it was that the broad lines of the English system set firmly. . The fine gentry may have gone; they have indeed largely gone, I think; rich merchants may have replaced them, financial adventurers or what not. That does not matter; the shape is still Bladesover". Bladesover was based on Uppark, on the South Downs, where Wells mother worked. This society has fallen prey to shabby forces of greed and acquisition that are embodied by Edward Ponderevo, who idealises Napoleon and who muses superficially about "[t]his Overman idee, Nietzsche—all that stuff." The trashy emptiness of Edward's ideal of life is expressed in his absurd attempt to build a vast mansion at Crest Hill. The character may have been based on the fraudster Whitaker Wright. As a Bildungsroman Tono Bungay also explores the development of the narrator's emotional life. Three sexual relationships are analysed: his unsuccessful marriage to Marion; his affair with the liberated Effie; and his doomed relationship with Beatrice Normandy, a belle dame sans merci whom he has known since childhood and who loves but refuses to marry him. George also tells of his frustrated love for his stern, austere mother, who was a domestic servant, and his powerful attachment to his aunt Susan, a character whose depiction may be, in part, a portrait of Wells's second wife, Amy Catherine Robbins (better known as Jane).
Метафизика
Әлеуметтік жемқорлық күштері соншалықты күшті болды ki, олар Джорджтың өмірін жеңіп, оның табиғатын өзгертеді. Өйткені, жастығында ол ізгілікке, махаббатқа және шығармашылыққа қабілетті болғанмен, енді өзін арнауға лайық идеалды таба алмайды. Оның орнына, ол тек болжауға ғана болатын құрылыс күші зор машиналардың жасаушысына айналады. "Түн және ашық теңіз" атты соңғы тарауда Джордж жобалап, салған Х2 жойғышының сынаққа түсірілуі бейнеленеді. Кеме "қозғаушы" метафизикалық "бір нәрсенің" символына айналады, ол "бір жағынан адамның жетістігі, екінші жағынан – барлық нәрседен де бейішті, адамдық емес нәрсе".
So powerful have corrupting social forces become that they overcome and denature George's life, for while in his youth he was capable of virtue, love and creativity, he finds no ideal he can devote himself to. Instead he becomes the fabricator of powerful machines whose destructive potential can only be guessed at. The concluding chapter, "Night and the Open Sea", depicts a test run of the X2, a destroyer that George has designed and built. The vessel becomes a symbol of a metaphysical "something" that "drives", that "is at once human achievement and the most inhuman of all existing things".
Қабылдау және сын
Алғашқы пікірлер қарама-қайшы болды. Романды Хьюберт Блэнд пен Робертсон Николл сынға алды, бірақ Daily Telegraph оны "шедевр" деп бағалады. Гилберт Мюррей авторға үш жеке хатта кітапты жоғары бағалап, Уэллсті Лев Толстоймен салыстырды. Биограф Винсент Бром: "Тоно Бунгей Уэллс буынының адамдарына жаңа және айқын келді. Осы зор сауалдар, бірінен кейін бірі мәңгілік шындыққа сын салып, олардың әлемін және өмір салтын дүрліктірді, бұл қатты қызығушылық тудырды" деп жазды. Өзі Уэллс "Тоно Бунгейді" өзі "жазған немесе жаза алатын" дәстүрлі стильдегі ең жақсы және ең аяқталған роман деп есептеді. Уэллс туралы зерттеушілердің бірі, Дэвид Смит пікірінше, Киппс, Мистер Поллидің тарихы және Тоно Бунгей Уэллске "ағылшын әдебиетінде Диккенс сияқты берік орын алуға мүмкіндік береді, кейіпкерлерінің терең адамгершілігі және оның бір орынды, бір топты, әлеуметтік ортаны суреттеу шеберлігі үшін. Бұл романдар өте жекелеген, Уэллстің өмірінің жақтарын қамтиды, кейіннен сынға түсетін мәселелер, бірақ ол жеке туындыларына сексуалдық және некеден тыс көзқарастарын қосып алғаннан кейін ғана". Бұл кітапты Х. Л. Менкен "Предубеждения, Бірінші серия" еңбегінде мақтады.
Initial reviews were mixed. The novel was criticised by Hubert Bland and Robertson Nicoll, but the Daily Telegraph praised it as "a masterpiece". Gilbert Murray praised the book in three separate letters to the author, comparing Wells to Leo Tolstoy. Biographer Vincent Brome has written that "Tono Bungay came fresh and vivid to men and women of Wells's generation. These great questionings, the challenge to one eternal verity after another, shook their world and their way of life, and it was all tremendously exciting". Wells himself was "disposed to regard Tono Bungay as the finest and most finished novel upon the accepted lines" that he had "written or was ever likely to write". In the view of one of Wells's biographers, David C. Smith, Kipps, The History of Mr Polly and Tono Bungay together make it possible for Wells "to claim a permanent place in English fiction, close to Dickens because of the extraordinary humanity of some of his characters, but also because of his ability to invoke a place, a class, a social scene. These novels are very personal as well, treating aspects of Wells's own life, matters which would come under attack later, but only after he added his sexual and extramarital views to the personal side of his work." The book was praised by H. L. Mencken in "Prejudices, First Series".