Құқықтық мағынадағы «ex gratia» төлемдері

Кіріспе

Ex gratia (,/ɛ//k//s// /'/ɡ//r//eɪ//ʃ//(//i//)//ə/; ex gratia деп те жазылады) – латын тілінде "жақсы ниетпен" деген мағынаны білдіреді және көбінесе құқықтық контексте қолданылады. Егер бір нәрсе жақсы ниетпен жасалса, онда ол ерікті түрде, мейірімділікпен немесе ізгілікпен жасалған болады. Заң бойынша, ex gratia төлемі – бұл төлем жасаушының ешқандай жауапкершілік немесе заңдық міндеттемесін мойындамайтын төлем.

Мысалдар

Өкімет немесе ұйым жазатайым оқиғаның немесе осыған ұқсас жағдайдың құрбандарына өтемақы төлеуге дайын болса, бірақ өтемақы төлеу немесе оқиғаға себепкер болу жауапкершілігін мойындамаса, онда өтемақы төлеу көбінесе қанағаттандыру (ex gratia) ретінде жасалады. Компания жұмыстан босату жүргізе отырып, ұзақ және жақсы қызмет еткен қызметкерлеріне заң бойынша талап етілетін қаражаттан артық қанағаттандыру (ex gratia) төлеуі мүмкін. Егер талап шарттарға сай келмесе, сақтандыру компаниясы клиенттерге қанағаттандыру (ex gratia) төлемін жасауы мүмкін, бірақ компания мұндай төлемді жасауға міндетті емес, тек мейірімділік немесе жанашырлықпен ерікті түрде төлейді. 1988 жылы «USS Vincennes» кемесі Иранның 655 рейсіне оқ атқанда 290-ға жуық адам қаза тапқанда, АҚШ президенті құрбандардың отбасыларына қанағаттандыру (ex gratia) ретінде өтемақы төлеуге шешім қабылдады. Саффолк округі кеңесінің «Жеке мүлік жоғалтуы немесе зақымдануы үшін қанағаттандыру (ex gratia) төлемдері» атты құжаты білім беру органының зақымданушыларға өтемақы төлеу жолын, бірақ оны төлеуге жауапкершілікті қабылдамайтынын көрсетеді. 1994 жылы Black Hawk ұшағы атылып түсірілгеннен кейін, 1994 жылдың 26 тамызында АҚШ Қорғаныс министрлігі достық атыстан қаза тапқан АҚШ емес қызметкерлерінің отбасыларына әрқайсысына 100 000 доллар өтемақы төлейтінін жариялады. Махараштраның бас министрі Виласрау Дешмух 2006 жылдың 11 шілдесінде Мумбайдағы пойыз жарылысында қаза тапқандардың туыстарына 100 000 рупия (шамамен 2000 АҚШ доллары) қанағаттандыру (ex gratia) төлейтінін мәлімдеді. Ал жарақат алғандарға әрқайсысына 50 000 рупия (шамамен 1000 АҚШ доллары) беріледі. Малайзияның премьер-министрі Датук Сери Абдулла Хажи Ахмад Бадави 2008 жылдың маусым айында 1988 жылғы Малайзия конституциялық дағдарысы кезінде зардап шеккен судьяларға төленген қанағаттандыру (ex gratia) төлемдері туралы мәлімдеді. Малайзия әуекомпаниясы жоғалып кеткен (қақтығысқа ұшыраған деп есептелетін) MH370 рейсіндегі әрбір жолаушының отбасына 50 000 АҚШ доллары көлемінде қанағаттандыру (ex gratia) төлемін ұсынды, бірақ зардап шеккендер бұл шарттарды қабылдамай, әуекомпаниядан оларды қайта қарауды сұрады. 2016 жылы Жаңа Зеландия үкіметі Дэвид Бэйнге 925 000 жаңа Зеландия долларын қанағаттандыру (ex gratia) ретінде төледі. Бэйн 2009 жылы қайта сотталу кезінде отбасын өлтіргенінен ақталған, бірақ қорғау оның кінәсіздігін дәлелдей алмады.

Compensation payments are often made ex gratia if a government or organization is prepared to compensate victims of an event such as an accident or similar but not to admit liability to pay compensation or for causing the event. A company conducting layoffs may make an ex gratia payment to the affected employees that is greater than the statutory payment required by the law, perhaps if those employees had a long and well performing service with the company. An insurance company may make an ex gratia payment to customers if a claim does not meet the terms and conditions but the company chooses to make a voluntary payment out of kindness or compassion, without recognizing any obligation to make such a payment. When the USS Vincennes fired upon Iran Air Flight 655 in 1988, killing some 290 people, the US President decided that the United States would offer compensation, on an ex gratia basis, to the families of the victims. In a more routine context, Suffolk County Council's document "Ex Gratia Payments for Loss of or Damage to Personal Property" shows how an education authority compensates victims for damage but without accepting a liability to do so. Following the 1994 Black Hawk shootdown incident, on 26 August 1994, the US Department of Defense announced that it would pay $100,000 in compensation to the families of each of the non US personnel killed in the friendly fire incident. Maharashtra Chief Minister Vilasrao Deshmukh announced ex gratia payments of 100,000 rupees (about US$2,000) to the next of kin of those who died in the 11 July 2006 Mumbai train bombings. Those injured would be given ₹50,000 (about US$1,000) each. The prime minister of Malaysia, Datuk Seri Abdullah Haji Ahmad Badawi, announced in June 2008 undisclosed ex gratia payments to the judges who were affected during the 1988 Malaysian constitutional crisis. Malaysia Airlines offered an ex gratia condolence payment of US$50,000 to the families of each passenger aboard the missing (assumed crashed) flight MH370, but those affected have considered the conditions unacceptable and have asked the airline to review them. In 2016, the New Zealand government awarded David Bain an ex gratia payment of NZ$925,000. While Bain had been acquitted of murdering his family in a retrial held in 2009, the defence had failed to prove his innocence.