Аралық сот ісі және сот жүйесін теріс пайдалану

Кіріспе

Заңды шара, оның мақсаты тек қарсы тарапты мазалау немесе бағындыру болып табылады. Ашулы сот процесі – қарсы тарапты мазалау немесе бағындыру үшін ғана қозғалған заңды шара. Ол бастапқы, негізсіз сот талабы түрінде немесе басқа жағдайда негізді сот ісінде қайта-қайта, ауыртпалық туғызатын және негізсіз өтініштер беру түрінде көрінуі мүмкін. Ашулы сот процесін қозғау – сот процесін теріс пайдалану болып саналады және құқық бұзушыға санкциялар қолданылуы мүмкін. Әдетте, тіпті негізсіз болған жалғыз бір сот әрекеті талапкерді ашулы сот процесін қозғаушы деп тану деңгейіне жеткізу үшін жеткіліксіз. Керісінше, ашулы сот әрекеттерінің үлгісі ғана қатал сот процесін қозғаушы деңгейіне көтерілуі керек. Бір адвокаттың немесе кеңсесінің қайта-қайта жасаған және ауыр бұзушылықтары адвокаттық қызметтен шеттетуге әкелуі мүмкін. Кейбір юрисдикцияларда ашулы сот процесін қозғаушылардың тізімі бар: заң жүйесін қайта-қайта теріс пайдаланған адамдар. Адвокаттар осы заңдық процесті теріс пайдалануға қатысқандары үшін адвокаттықтан айырылуы мүмкін болғандықтан, ашулы сот процесін қозғаушылар көбінесе заңдық кеңес алуға мүмкіндік таппайды және олар сотта өздерін-өздері қорғайды. Ашулы сот процесін қозғаушылар тізіміне енгендерге, әдетте, кез келген жаңа сот ісін бастауға жоғары дәрежелі судьядан алдын ала рұқсат алу қажет. Тізімге енгізу процедурасы юрисдикциялар бойынша әртүрлі болады. Либералды демократиялық юрисдикцияларда, адамды ашулы сот процесін қозғаушы деп жариялау – өте маңызды шара болып саналады және сирек кездеседі, өйткені судьялар мен лауазымды тұлғалар адамның сотқа қол жеткізуін шектеуге құлшынбайды. Мұндай заңдық шаралар бұрынғы Британ империясының кейбір елдерінде орын алады, онда ортақ құқық жүйесі сақталған: Австралия, Канада, Ирландия, Жаңа Зеландия, Ұлыбритания және АҚШ, олар төменде көрсетілген. Азаматтық (кодификацияланған/континенттік) құқық жүйелерінде әдетте ашулы сот процесіне тыйым салынбайды.

Квебек

Квебекте азаматтық процессуалдық кодекс азаматтық іс жүргізу қағидаларын белгілейтін басты заңнама болып табылады. Азаматтық процессуалдық кодекстің 46-бабына сәйкес, Квебектегі барлық соттар мен судьяларға «өз құзыретін жүзеге асыру үшін қажетті барлық өкілеттіктер» беріледі. Бұдан бөлек, олар:

46-бап соттар мен судьяларға әдептілік сақтала отырып және әділдіктің мақсатына сәйкес әділеттілік жүргізілуін қамтамасыз ету үшін өте кең өкілеттік береді. Сот шешімдері көрсеткендей, даулы тарапты тікелей ашушы деп жариялау құқығы 46-баппен берілген өкілеттікке тікелей байланысты. 46-баптың қолданылуын көрсететін көптеген істер бар. Олардың арасында: Nguiagain v. Commission de la fonction publique, онда судья талапкердің өзінің кәсіби одағына шағымын қайта қарауға міндеттеу туралы өтінішін негізсіз және теріс ниетпен жасалған деп қабылдамады; De Niverville c. Descôteaux, онда жауапкер, адвокаттық қызметтен шеттетілген Descôteaux, талапкер De Niverville-ге қарсы негізсіз және маңызсыз бірнеше іс қозғағандығы үшін ашушы даулы тарап деп жарияланды; және Fabrikant v. Corbin, талапкер Fabrikant Valery-ді ашушы даулы тарап деп жариялау туралы өтініш айыпталушы Corbin-ге қабылданды. Жоғарыда аталған барлық істерде, даулы тарап қарсы тараптың бастамасымен қозғалған сот процесінен кейін ғана ашушы деп танылды. Сонымен қатар, 46-баптың қолданылуы соттар мен судьялармен ғана шектеледі. Әкімшілік трибуналдар заңмен құрылады және олар тек заңмен белгіленген шекте ғана өмір сүре және жұмыс істей алады. Квебектегі әкімшілік трибуналдар ешбір адамды ашушы даулы тарап деп жариялай алмайды. Квебек Жоғары Сотының азаматтық істер бойынша іс жүргізу ережелерінің 90-бабына сәйкес, мұндай даулы тараптар Монреаль сот округінің бас судьясы жүргізетін тізілімде тіркеледі. Адвокат және автор Claude Duchesnay 2003 жылдың мамыр айында Квебек бас прокуратурасының ішкі желісіндегі құжатта сотқа шағымдануға рұқсат алуға тиіс 58 адамның аты-жөні бар екенін хабарлады.

Үндістан

Үндістанда "әрекетсіз сот процесі туралы" деп аталатын жеке заң жоқ, бұл ұғым негізінен Азаматтық процессуалдық кодекс ережелері және сот шешімдері арқылы қарастырылады. Үндістанның заң жүйесі бірнеше механизмдер арқылы әрекетсіз сот процесімен күресуге соттарға мүмкіндік береді. Көбінесе қолданылатын құрал – негізсіз талаптарды ұсынған тарапқа шығындар салу. Соттар мұндай мінез-құлқыны болдырмау үшін қарсы тарапқа шығындар төлеуді бұйыруға құқылы. Бұл шығындарға адвокаттық қызмет ақысы және екінші тараптың уақыты мен ресурстарының ысырабы үшін өтемақы кіруі мүмкін. Сонымен қатар, Азаматтық процессуалдық кодекстің 35А бабына сәйкес, соттар талапкерді "әрекетсіз талапкер" деп жариялауға құқылы. Бұл жариялау адамға алдын ала рұқсатсыз белгілі бір сотқа қандай да бір талап ашуға тыйым салады. Бұл ереже жеке тұлғалардың заң жүйесін қайта-қайта теріс пайдалануына жол бермеу үшін жасалған. Соттар негізсіз істерді алдын ала кезеңде қараудан бас тартуға және негізсіз талаптарды үнемі ұсынатындарға қарсы соттың беделін түсіргені үшін қудалау шараларын қолдануға құқылы.

Ирландия

Ирландияда сот өзінің бастамасымен немесе өтініш бойынша белгілі бір адамның белгілі бір типтегі немесе ешқандай да іс қозғауын белгілі бір мерзімге немесе шексіз мерзімге сол соттың немесе басқа соттың рұқсатынсыз тоқтатуға бұйрық бере алады. Мұндай бұйрық заңгерлер арасында Исаак Вундер бұйрығы деп аталады, себебі Исаак Вундер ауруханалар трестіне лотерея жүлделерін талап ете отырып бірнеше шағымданулар жасады, бірақ шағымдардың негізсіз екені анықталды және іс жеңілтек немесе мазасыздық тудыратын болып танылды. Оған соттың рұқсатынсыз жоғары соттағы іс қозғауға тыйым салынды.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияда Бас прокурордың өтініші бойынша жоғары сот судьясы бір адамды талас-тартыс тудырушы соттанушы деп жариялай алады. Мұндай соттанушы кез келген сот ісін бастау үшін жоғары сот судьясынан рұқсат алуға міндетті. Жоғары соттың рұқсат беруі немесе бермеуі туралы шешіміне шағымдануға болмайды.

Азаматтық шектеу бұйрықтары

Англия мен Уэльстегі соттар негізсіз арыз жасайтын соттасушыға қатысты санкцияларды күшейтуге құқылы. Азаматтық шектеу бұйрықтары соттарға судьяның рұқсатынсыз сот отырысын кезекті мәселе бойынша өтініш беруге тыйым салуға мүмкіндік береді. Азаматтық шектеу бұйрығының үш түрі бар: шектеулі, кеңейтілген және жалпы, олардың қолданылу аямасы әртүрлі. Мүлдем негізсіз қосымша өтініштер шағымдану құқығынан айыруға алып келуі мүмкін. Сотты және сот қызметкерлерін мазалау жағдайында сотқа рұқсатсыз жүгінуге немесе жақындасуға тыйым салатын айыптайтын тыйым салу туралы хабарлама беріледі.

Шотландия

Шотландия соттары мен трибуналдары қызметі, негізсіз және әдеттегі түрде сот процесін бастаған, сондай-ақ 1898 жылғы «Жұмсақ сот іс-әрекеттері (Шотландия) туралы» заң бойынша «жұмсақ сот ісін қозғаушы» деп танылған жеке тұлғалардың тізімін жариялайды. Аталған заң жойылды және 2014 жылғы «Шотландия сот реформасы туралы» заңның 100-бабына біріктірілді. Осы заңға сәйкес, Сессия сотының ішкі палатасы сотқа шағымдануда айыпталып отырған адамға сот судьясының рұқсатынсыз азаматтық сот ісін бастауға немесе оны жалғастыруға тыйым салатын қаулы шығаруға құқылы. Мұндай қаулы белгілі бір мерзімге немесе мерзімсіз қолданылуы мүмкін. 2021 жылғы қаңтар айының мәліметі бойынша, мұндай тұлғалардың жарияланған тізімінде он бір адамның аты-жөні бар.

Америка Құрама Штаттары

2007 жылға дейін бірнеше штаттарда қатал сот ісін жүргізушілерге қатысты заңдар болды – Калифорния, Флорида, Гавайи, Огайо және Техас. Оларда мыңдаған ашулы жеке тұлғалар мен компаниялардың тізімі бар. 1991 жылдан қазіргі уақытқа дейінгі бұйрықтар тізімге енгізілген. Егер адвокатсыз болса, тізімдегі адамдар Калифорнияда сот төрешісінің рұқсатынсыз жаңа сотқа шағымдануға құқылы емес. Калифорнияның Азаматтық іс жүргізу кодексінің 391.7(a) бабына сәйкес, алдын ала бұйрыққа бағынбаған қатал сот ісін жүргізуші соттың беделіне құрметсіздік танытқандығы үшін жазалануы мүмкін. Калифорния заңы бойынша қатал сот ісін жүргізуші – бұл төмендегілердің кез келгенін жасайтын адам, олардың көпшілігі сот ісін жүргізушінің өзі жүргізуін, яғни өзін-өзі ұсынуын талап етеді: соңғы жеті жыл ішінде кемінде бес сот ісін өзі жүргізген, бұл істер шағын талаптар сотынан басқа (і) адамға қарсы шешім шығарылған немесе (іі) негізсіз екі жылдан астам уақытқа сотқа жетпестен күші жойылған. Сот шешімі түпкілікті болғаннан кейін, қайта-қайта сотқа шағымдануға тырысады немесе сол жауапкерге немесе жауапкерлерге қатысты шешімнің заңдылығын, немесе сол жауапкерге немесе жауапкерлерге қатысты түпкілікті шешіммен анықталған себептерді, талаптарды немесе фактілік және құқықтық мәселелерді қайта қарауға тырысады. Кез келген сот ісінде өзі жүргізе отырып, қайта-қайта мағынасыз өтініштер немесе басқа құжаттарды ұсынады, қажетсіз сауалнамалар жүргізеді немесе сот процесін терістеуге және қарсы тарапты мазалауға бағытталған басқа да тактикалық әрекеттерге барады. Бұрынғы кез келген мемлекеттік немесе федералды сотта ұқсас жағдайлар бойынша қатал сот ісін жүргізуші деп танылған. "Қайталанатын" мағынасыз өтініштер мен сот ісіне жол беру шегі өте жоғары. "Көптеген жағдайларда сотқа шағымданушылар сот ісін қарау кезеңінде немесе бір үкімге қатысты ондаған өтініштер берген жағдайлар кездеседі". Сотталушының жиі шағымданушы немесе жауапкер екендігінің фактісі ғана қатал сот ісін жүргізуші деп тануға жеткіліксіз. Қайталанатын өтініштер "мүлдем негізсіз болуы керек және жүйенің теріс пайдалануы болып табылады, сәтті болу мүмкіндігі жоқ, ақылға қонымды себеп немесе түсіндіру жоқ, және сот процесін терістеуге және қарсы тарапты мазалауға бағытталған болуы керек". Өтініш беруші тарап талапкердің қатал сот ісін жүргізуші екенін көрсетумен қатар, істің мәні бойынша жеңіп алу мүмкіндігінің аз екенін де көрсетуі керек. Егер талапкер осылай шешсе, кепілдік талап етілуі мүмкін, ал талапкер кепілдік талабын орындамаса, іс тоқтатылады. Хабеас корпустың өтініштері қатал сот ісін жүргізушіні анықтауға қатысты есепке алынбайды. Мүліктік істерде қатал сот ісін жүргізушілікке қатысты талаптар төменгі деңгейде қарастырылады.

As of 2007, several states have vexatious litigant laws — California, Florida, Hawaii, Ohio, and Texas. containing the names of several thousand vexatious individuals and companies. Orders filed from 1991 to the present are included on the list. Unless represented by an attorney, persons on the list may not file any new litigation in California without first obtaining permission from the presiding judge of the court. Under California Code of Civil Procedure § 391.7(a), any vexatious litigant who disobeys the prefiling order may be punished for contempt of court. Under California law a vexatious litigant is someone who does any of the following, most of which require that the litigant be proceeding pro se, i. e., representing himself:

In the immediately preceding seven year period has maintained in propria persona at least five litigations other than in a small claims court that have been (i) finally determined adversely to the person or (ii) unjustifiably remained pending at least two years without going to trial or hearing. After a litigation has been finally determined against the person, repeatedly relitigates or attempts to relitigate, in propria persona, either (i) the validity of the determination against the same defendant or defendants or (ii) the cause of action, claim, or any of the issues of fact or law, determined or concluded by the final determination against the same defendant or defendants. In any litigation while acting in propria persona, repeatedly files unmeritorious motions or other papers, conducts unnecessary discovery, or engages in other tactics that are frivolous or solely intended to cause unnecessary delay. Has previously been declared to be a vexatious litigant by any state or federal court in a proceeding based upon substantially similar facts. The threshold for "repeated" frivolous motions or litigations is quite high. “Most cases affirming the vexatious litigant designation involve situations where litigants have filed dozens of motions either during the pendency of an action or relating to the same judgment." Evidence that a litigant is a frequent plaintiff or defendant alone is insufficient to support a vexatious litigant designation. Repeated motions must be "so devoid of merit and be so frivolous that they can be described as a flagrant abuse of the system, have no reasonable probability of success, lack reasonable or probable cause or excuse, and are clearly meant to abuse the processes of the courts and to harass the adverse party than other litigants." The moving party, in addition to demonstrating that the plaintiff is vexatious, must show that the case has little chance of prevailing on the merits. If the plaintiff is so determined, a bond may be required, and if the plaintiff does not meet the bond requirement, the case is dismissed. Habeas petitions do not count towards vexatious litigant determination. Vexatiousness in probate actions have a lower standard.

Белгілі сот ісі бойынша дауласқандар

Лоуренс Биттакер, 1979 жылы серіктесі Рой Норриспен бірге бес қызды азаптап, зорлап, өлтіргені үшін сотталған, Калифорния штатына қарсы 40 жеке сот ісі қозғады, оның бірі сынған печеньеден кейін "қатыгез және ерекше жаза" деп шағымданып бақты. 1993 жылы ол қатыгез сот ісін жиі қозғайтын адам деп танылды және заңгердің немесе судьяның рұқсатынсыз сотқа шағымдануға тыйым салынды. Александр Чейфферс, оның әрекеттері 1896 жылғы британдық "Қатыгез сот ісінен қорғау туралы" заңның қабылдануына әкелді. Чейфферс Траверс Твисстің әйелін жезөкшелікпен айыптағаннан кейін танымал болды, содан кейін 1890 жылдары Виктория қоғамының жетекші тұлғаларына қарсы 48 іс қозғады. Чейфферске төленген шығындар ешқашан өтелген жоқ. Заң қабылданғаннан кейін ол қатыгез сот ісін жиі қозғайтын адам деп танылған және сот рұқсатынсыз болашақта сотқа шағымданудан шеттетілген алғашқы адам болды. Валери Фабрикант, 1992 жылы төрт әріптесін өлтіргені үшін өмір бойына түрмеге кесілген Конкордия университетінің бұрынғы профессоры. Джулиан Найт, Австралияның Мельбурн қаласындағы Ходдл көшесіндегі қырғынға кінәлі. Оны қамауға алған түрмеге қарсы шағымдануға бағытталған көптеген іс-қимылдар Виктория үкіметіне тікелей 250 000 австралиялық доллардан астам, ал сыртқы заңдық шығындар 128 000 австралиялық доллардан астам құнды. Дэвид Джеймс "Индиялық бас" Линдси, темекі тартумен байланысты зиян үшін дәрігерлерді, сақтандыру компанияларын және Карлтон мен Юнайтед пиво зауыттары сияқты компанияларды бірнеше рет сотқа бергені үшін осылай деп танылған Мельбурн тұрғыны. 2006 жылдың 21 ақпанында Жоғарғы апелляциялық сот оған Филип Моррис компаниясына қарсы сот ісін қозғауға рұқсат берді, бұл қатыгез сот ісін жиі қозғайтын адам толығымен сотқа жүгінуден тоқтатылмайтынын көрсетті. Оған Флорида соттарында мұқтаж адам мәртебесін іздеуге тыйым салынған, өйткені ол қорлауға құрылған өтініштерді жиі беруші еді, сондай-ақ адвокатсыз немесе соттың алдын ала рұқсатынсыз Нью-Йоркте сотқа шағымдануға тыйым салынды. Джонатан Ли Ричс, алты жыл ішінде 2600-нан астам сот ісін қозғаған бұрынғы тұтқын. Саентология шіркеуі. "Арыз берушілер (саентологтар) федералды сот жүйесін, басқалармен қатар, қарсыластарын жоюға тырысу үшін, сауда белгілері туралы немесе басқа да заңды мәселелерді шешудің орнына пайдаланды. Бұл "керемет, зұлым, қатыгез және қысымшылықты" құрайды. Осылайша, бұл іс "ерекше жағдай" ретінде танылады және Lanham Act бойынша шығындар тағайындалуы тиіс. Айыпкерлер жеке сотталушыларды мазалауға және шіркеу сотталушыларын үлкен сот процесі және басқа да күмәнді сот тактикасы арқылы жоюға тырысқандығы анық көрінеді. Арнайы сарапшы осыған тең зұлымдыққа толы сот ісін көрген емес". Дороти Сквайрс, әнші және актер Роджер Мурдың бұрынғы әйелі; 1987 жылы қатыгез сот ісін жиі қозғайтын адам деп жарияланды; заңгерлердің ақысы оның банкротқа ұшырауына әкелді. Лео Столлер, сауда белгісін пайдаланушы, 2007 жылы АҚШ-тың бірнеше федералды соттары, соның ішінде Жоғарғы Сот, оны қатыгез сот ісін жиі қозғайтын адам деп жариялады. Айзек Вундер, оның атымен Ирландияда қатыгез сот ісін жиі қозғайтын адамдарға берілетін Айзек Вундер бұйрығы аталды.

Lawrence Bittaker, who together with his partner Roy Norris was convicted of torturing, raping and murdering five young girls in 1979, filed 40 separate frivolous lawsuits against the state of California, including one claiming "cruel and unusual punishment" after being served a broken cookie. In 1993, he was declared a vexatious litigant and was forbidden from filing lawsuits without the permission of a lawyer or a judge. Alexander Chaffers, a solicitor whose actions led to the first British law against vexatious litigation, the Vexatious Actions Act, 1896. Chaffers became notorious after accusing the wife of Travers Twiss of being a prostitute, and subsequently issued 48 proceedings against leading members of Victorian society in the 1890s. Costs awarded against Chaffers were never paid. After the act was passed, he became the first person to be declared a habitually vexatious litigant and barred from future litigation without judicial permission. Valery Fabrikant, a former Concordia University professor serving a life sentence for the murders of four colleagues in 1992. Julian Knight, convicted of the Hoddle Street massacre in Melbourne, Australia. Numerous actions, primarily seeking injunctions against the prison incarcerating him, have cost the Victorian government over A$250,000 directly, plus some A$128,000 in outside legal costs. David James "Indian Chief" Lindsey, a Melbourne man so declared after repeatedly suing doctors, insurance firms and companies such as Carlton & United Breweries for smoking related damages. On February 21, 2006, the Supreme Court of Appeal gave him leave to sue Philip Morris, demonstrating that a vexatious litigant is not completely blocked from launching further court action. He is also banned from seeking indigent status in Florida courts due to his history of filing abusive petitions, and from filing lawsuits in New York, unless represented by an attorney or with the court's prior approval. Jonathan Lee Riches, former prisoner who filed over 2,600 lawsuits over the course of six years. The Church of Scientology. "Plaintiffs (Scientologists) have abused the federal court system by using it, inter alia, to attempt to destroy their opponents, rather than to resolve an actual dispute over trademark law or any other legal matter. This constitutes 'extraordinary, malicious, wanton and oppressive conduct.' As such, this case qualifies as an 'exceptional case' and fees should be awarded pursuant to the Lanham Act It is abundantly clear that plaintiffs sought to harass the individual defendants and destroy the church defendants through massive over litigation and other highly questionable litigation tactics. The Special Master has never seen a more glaring example of bad faith litigation than this." Dorothy Squires, singer and former wife of actor Roger Moore; declared a vexatious litigant in 1987; legal fees led to her bankruptcy. Leo Stoller, a trademark troll, was declared a vexatious litigant by multiple U. S. federal courts, including the Supreme Court, in 2007. Isaac Wunder, who gave his name to the Isaac Wunder order which may be issued in Ireland to vexatious litigants.