Кіріспе

Адам жазадан кейін жағымсыз мінез-құлықты қайталауы криминология мен пенологияда рецидивизм деп аталады. Рецидивизм (/r//ɪ/'s//ɪ//d//ɪ//v//ɪ//z//əm/; латын тілінен *recidivus* – «қайталану», *re* – «артқа» және *cado* – «құлаймын») – адамның жағымсыз мінез-құлықты, оның жағымсыз салдарына тап болғаннан кейін немесе оны тоқтатуға үйренгеннен кейін қайталауы. Рецидивизм – бұрынғы сотталғандардың ұқсас қылмыс үшін қайтадан қамауға алыну пайызын да білдіреді. Бұл термин көбінесе қылмыстық мінез-құлық және заттық тәуелділікпен байланысты қолданылады. Рецидивизм – «қайталану» сөзінің синонимі, ол медицинада және тәуелділіктің ауру ретінде қарастырылуында жиі қолданылады. Норвегияда рецидивизм көрсеткіші ең төменгі деңгейде – 5 жыл ішінде тұтқындалғандардың 20 пайызы, ал АҚШ-та бұл көрсеткіш 76,6 пайызды құрайды. Норвегиядағы түрмелер мен қылмыстық сот жүйесі жазалаудың орнына, қалпына келтірушілік әділеттілік пен тұтқындарды оңалтуға баса назар аударады. Соңғы [үкіметтік зерттеу] көрсеткендей, мемлекеттік түрмелердегі сотталғандардың 83 пайызы босатылғаннан кейін 9 жыл ішінде қайтадан қамауға алынған. Олардың көп бөлігі алғашқы 3 жыл ішінде тұтқындалды, ал бірінші жыл ішінде 50 пайыздан астамы қайтадан қамауға алынды. Алайда, уақыт өте келе рецидивизм көрсеткіші жоғарылай түседі, бірақ қоғамдық қауіпсіздікке төнетін нақты қауіп азаяды. Ұлттық Әділет Институтының мәліметінше, босатылғандардың шамамен 44 пайызы бірінші жылдың соңына дейін қайтадан қамауға алынады. 2005 жылы 30 штаттан босатылған 405 мың тұтқынның 68 пайызы түрмеден шыққаннан кейін үш жыл ішінде жаңа қылмыс жасағаны үшін тұтқындалды, ал 77 пайызы бес жыл ішінде тұтқындалды, тоғызыншы жылға қарай бұл көрсеткіш 83 пайызға жетті. 1990 жылдардан бастап АҚШ-та қамауға алу көрсеткіші күрт өсті, түрмелер тұтқындарға жағдайлар нашарлаған күйде толып кетті. Көптеген түрмелердің ішінде қылмыс жалғасуда. Түрме ішінде бандалар бар, олардың тактикалық шешімдерін көбінесе түрмеде отырған басшылары қабылдайды. АҚШ-тың сот жүйесі дәстүрлі түрде жүйенің алдыңғы бөлігіне күш салып, адамдарды қамауға алуға баса назар береді, бірақ жүйенің соңғы бөлігіне – бұрынғы сотталғандардың қайтадан қылмыс жасау мүмкіндігін азайтуға тиісті күш жұмсалмады. Бұл маңызды мәселе, өйткені тұтқындардың 95 пайызы бір күні қоғамға қайта оралады. Коммерциялық емес ұйым – "Вера" Әділет Институтының жүргізген шығын зерттеуі бойынша, 40 штат бойынша бір тұтқынды ұстауға жылына орташа есеппен 31 286 доллар жұмсалады. 2003 жылы "Urban Institute" басылымында жарияланған ұлттық зерттеуге сәйкес, үш жыл ішінде босатылған 10 ер адамның 7-сі қайтадан қамауға алынады, ал жартысы қайтадан түрмеге қамалады. Түрмеге қайта оралатындардың үштен бірі есірткіге тәуелді. АҚШ-та психикалық аурулары бар тұтқындардың 70 пайызының да заттық тәуелділігі бар. Дегенмен, заттық тәуелділікке қатысты ДСМ критерийлеріне сай келетін тұтқындардың тек 7-17 пайызы ғана ем алады. Қылмыстық сот жүйесімен байланысы бар немесе түрмеде отырған адамдардың арасындағы заттық тәуелділік және оған бейімділік деңгейі жалпы халықтан төрт есе жоғары, бірақ федералды және штаттық түрмелердегі тұтқындардың 20 пайызынан азы ғана тиісті диагностикалық критерийлерге сәйкес ем алады. Алкоголь және есірткіге қатысты емдеудің тиімділігін бағалау бойынша жүргізілген зерттеулер түрмеде емдеу бағдарламасына қатысқан тұтқындардың қайтадан қылмыс жасауы 9-18 пайызға, ал есірткіге қайта түсуі түрмеде емделмеген тұтқындарға қарағанда 15-35 пайызға төмен екенін көрсетті. Босатылғаннан кейін емделуді жалғастырған адамдардың арасында рецидивизм көрсеткішінің төмендеуі байқалады.

Қайталап қылмыс жасау көрсеткіші

АҚШ Әділет министрлігі 1994 жылы 15 штаттың түрмелерінен босатылғаннан кейін 3 жыл бойы бұрынғы сотталғандардың қайта тұтқындалуын, қайта сотталуын және қайта қамауға алынуын қадағалады. Негізгі нәтижелерге мыналар жатады: Босатылған сотталғандардың арасында қайта тұтқындалу көрсеткіші ең жоғары ұрылар (70,2%), қарақшылар (74,0%), ұрылар (74,6%), автокөлік ұрылары (78,8%), ұрланған мүлікті иеленгені немесе сатқаны үшін түрмеде отырғандар (77,4%) және заңсыз қаруды иеленгені, қолданғаны немесе сатқаны үшін түрмеде отырғандар (70,2%) құрады. 3 жыл ішінде босатылған зорлаушылардың 2,5%-ы тағы бір зорлау қылмысы үшін, ал адам өлтіргені үшін жазасын өтеп келгендердің 1,2%-ы тағы бір адам өлтіргені үшін тұтқындалды. Бұл сол қылмыстың түрі бойынша қайта тұтқындалудың ең төмен көрсеткіші. 1994 жылы босатылған 272 111 қылмыскерге бұрынғы қамауларына дейін 4,1 миллион айып тағылып, босатылғаннан кейін 3 жыл ішінде тағы 744 000 айып тағылды. Түрме саясаты жөніндегі бастама әртүрлі бастапқы қылмыстармен байланысты рецидив деңгейін талдады және статистикалық тұрғыдан "кез келген зорлық қылмысы үшін сотталған адамдар мүліктік, есірткі немесе қоғамдық тәртіпке қарсы қылмыстар үшін сотталғандарға қарағанда босатылғаннан кейін жылдар өткен соң қайта тұтқындалу ықтималдығы төмен" деген қорытындыға келді. Бұрынғы қылмыскерлердің әлеуметтік мобильділікке қол жеткізу мүмкіндігі қылмыстық істердің электрондық түрде сақталуымен және қолжетімді болуымен шектеледі. Айыпталушының бұрынғы соттылықтары Ұлыбританияда "бұрынғы істері" немесе "формасы", ал АҚШ және Австралияда "бұрынғы соттылықтары" деп аталады. Бұрынғы сотталғандардың жұмыс табуына, түрлі әлеуметтік дағдыларды үйренуіне және жан-жақты қолдау көрсетуге көмектесетін ұйымдар бар. Әділеттілікті қамтамасыз ету және АҚШ-тағы қамауда ұстаудың жоғары деңгейін арттырмау мақсатында Америкадағы соттар босату және жаза тағайындау кезінде адамдардың тарихы мен басқа да ерекшеліктеріне негізделген сандық тәуекелді бағалау бағдарламасын қолдана бастады. TRACER заңы босатылған террористерді бақылауға және рецидивтің алдын алуға бағытталған. Дегенмен, саяси қылмыстар үшін қайта қылмыс жасау көрсеткіші саяси емес қылмыстарға қарағанда әлдеқайда төмен.

Африкалық американдықтар және қайталап қылмыс жасау

АҚШ-тағы түрмеге қамалу көрсеткішіне келсек, афроамерикандықтар АҚШ халқының шамамен 13 пайызын құрайды, бірақ түрмедегі тұтқындардың шамамен жартысын, сондай-ақ түрмеден босатылғаннан кейін бұрынғы қылмыскерлердің де шамамен жартысын құрайды. Афроамерикандықтар түрмеге қайта оралатын адамдардың басым бөлігін құрайды, бірақ осы топ арасындағы рецидивті зерттеуге бағытталған зерттеулер өте аз. 18 жасқа дейінгі еркек афроамерикандықтар арасында рецидив деңгейі ең жоғары, ал афроамерикандықтардың рецидив деңгейі ақ нәсілділермен салыстырғанда айтарлықтай жоғары. Түрмеден босатылып қоғамға шығатын бұрынғы сотталғандардың саны көп, алайда босатылғаннан кейін кем дегенде үш жыл бойы заңмен байланыстан аулақ жүргендердің рецидивке ұшырау ықтималдығы төмен. Бұрынғы сотталғандар босатылатын қауымдар олардың қайтадан қылмыс жасау мүмкіндігіне әсер етеді; афроамерикандық бұрынғы сотталғандарды нәсілдік теңсіздік деңгейі жоғары қауымдарға (яғни кедейлік пен жұмыссыздық бір этникалық топтың мүшелеріне басқаларына қарағанда күштірек әсер ететін қауымдарға) босату, рецидивтің жоғары деңгейімен байланысты екені көрсетілген, бұл бұрынғы сотталғандардың "жұмыс берушілерден, денсаулық сақтау қызметтерінен және қоғамға заңмен қайта интеграциялануға көмектесетін басқа да институттардан оқшаулануына" байланысты болуы мүмкін. Бір зерттеуде, егер бұрынғы сотталғандарға, әсіресе 26 жастан асқандарға, тіпті төменгі деңгейдегі жұмыс ұсынылса, олардың қылмыс жасау ықтималдығы төмен екендігі анықталды. Афроамерикандықтар американдық түрме жүйесінде пропорционалдық емес өкілдікке ие, түрмедегі тұтқындардың шамамен жартысын құрайды. Білім деңгейінің жетіспеуі бұрынғы сотталғандардың төмен біліктілікті, төмен жалақылы жұмыстарға орналасуына себеп болады. Білімнің жетіспеуінен басқа, көптеген сотталғандар түрмеге түсер алдында жұмыс табуда қиындықтарға тап болғанын хабарлайды.

Білім беру және қайталап қылмыс жасау

Білім беру қылмыстың қайталану деңгейін төмендетуі дәлелденген. Түрмедегі сотталғандар білім беру бағдарламаларын пайдаланған жағдайда, білім алмағандарға қарағанда қайта қылмыс жасау мүмкіндігі шамамен 43%-ға төмен. Сотталғандар білім беру бағдарламаларына қатысу арқылы танымдық қабілеттерін, жұмыс дағдыларын жақсарта алады және босатылғаннан кейін білімін одан әрі жалғастыру мүмкіндігіне ие болады. Мэриленд, Миннесота және Огайо штаттары білім беру мен қайталап қылмыс жасауды зерттеуге қатысты. Зерттеу көрсеткендей, бостандыққа шыққан қылмыскерлер түрмеде білім алғанда, олардың қайта қылмыс жасау көрсеткіші төмендеп, жұмысқа орналасу деңгейі жоғары болды. Сонымен қатар, сотталғанның білім деңгейі жоғарылаған сайын, қайта қылмыс жасау ықтималдығы төмендейді. Егер сотталған адам кәсіби біліктілік туралы сертификат алса, қайта қылмыс жасау көрсеткіші 14,6%-ға төмендейді, егер ол GED алса – 25%-ға, ал Arts немесе Science бойынша Associate дәрежесін алса – 70%-ға төмендейді. Салық төлеушілердің қаржысы түрме жүйесіне жұмсалып, қоғамның басқа салаларына жетпейтіндіктен зиян көреді. Сотталғандарға білім беру де тиімді. Білім беруге инвестиция жасау түрмедегі шығындарды күрт төмендетуге мүмкіндік береді. Білім беру бағдарламаларына жұмсалған бір доллар түрмедегі шығындарды шамамен бес долларға азайтады. Африка-американдық сотталғандар арасында қайталап қылмыс жасауды азайту үшін мақсатты топтың құндылықтарын, сенімдерін және мәселелерді шешу стилін ескеретін ерекше бағдарламалар мен қызметтер пайдалы болуы мүмкін; әлеуметтік дағдыларды оқыту және мәселелерді шешуге қатысты бағдарламалар да тиімді болуы мүмкін. Мысалы, зерттеулер көрсеткендей, емдеу тиімділігіне модельдеу, роликтер арқылы ойнау, ынталандыру, жою, ресурстарды ұсыну, нақты сөздік ұсыныстар (символдық модельдеу, себептерді түсіндіру, итермелеу) және когнитивтік қайта құрылымдау сияқты когнитивтік-мінездік және әлеуметтік оқыту әдістері енуі керек; араласудың тиімділігі қайталанудың алдын алу элементін қамтиды. Қайталанудың алдын алу – бұл өзін-өзі басқарудың когнитивтік-мінездік тәсілі, ол жоғары тәуекелді жағдайларда баламалы жауаптарды үйретуге бағытталған. Зерттеулер сондай-ақ, оңалту және қайта интеграцияға қатысты қалпына келтіруші әділеттік тәсілдері, сондай-ақ қалалық ауыл шаруашылығы арқылы өсімдіктермен жұмыс істеудің терапиялық пайдасы психоәлеуметтік жазылуға және бұрынғы қоғамға қайта оралуға көмектеседі. Жұмыспен қамту – бұрылыс нүктесі болып табылады, ол негізгі қоғамға адалу мен берілуді арттырады. Осы тұрғыдан алғанда, бұрынғы сотталғандар қылмыстық әрекеттерге бармауға бейім, себебі олар заңсыз әрекеттерге кіріспес бұрын әлеуметтік байланыстарды үзу тәуекелін салмақтап, қылмыстық қызметтен бас тартады. Түрмедегі білім беру қайта қамаудың алдын серкеуге көмектеседі деген дәлелдер бар.

Зерттеулер

Түзеу шаралары мен қайталап қылмыс жасау арасындағы қатынасты зерттеген жүздеген зерттеу бар. Бұл зерттеулер қадағалау мен жазалау санкцияларына ғана сүйенудің адамның қайтадан қылмыс жасау мүмкіндігін арттыратынын, ал тиімді іске асырылған түрме және қайта оралғандарды қабылдау бағдарламалары қайталап қылмыс жасауды айтарлықтай төмендететінін көрсетеді. Әдетте, округтер, штаттар және федералды үкімет өз бағдарламаларының нәтижелерін зерттеумен қатар, қайталап қылмыс жасау тенденциялары бойынша зерттеулер тапсырады.

Миннесота штаты

Миннесота штатының түзеу департаменті түрмеде отырған қылмыскерлерді зерттеді, мақсаты – жаза мерзімінде оңалтудың рецидивпен (қайта қылмыс жасаумен) байланысы бар ма, әлде штаттың қаржысын үнемдеуге көмектесе ме, анықтау болды. Олар Миннесотаның үш кезеңнен тұратын "Үлгілі түрме" бағдарламасын (CIP) пайдаланды. Бірінші кезеңі – алты айлық түрмелік кезең, одан кейін кемінде алты айдан тұратын екі оңалту кезеңі, жалпы сомасы шамамен он сегіз айды құрады. Бірінші кезең "жаттығу лагері" ретінде белгілі болды. Бұл кезеңде сотталғандар күніне он алты сағаттық белгілі бір іс-шараларға қатысып, тәртіптілік танытуға міндетті болды. Бірінші кезеңдегі шараларға дене шынықтыру, қолмен жұмыс істеу, кәсіби дағдыларды үйрену, есірткіге қарсы терапия және жаңа өмірге бейімделуді жоспарлау кірді. Екінші және үшінші кезеңдер "қоғамдық кезеңдер" деп аталды. Екінші кезеңде бағдарламаға қатысушылар күшті бақылау астында босатылады (ISR). ISR-ге басшымен күнделікті байланыста болу, толық уақыт жұмыс істеу, комендант сағатын сақтау, кездейсоқ есірткі мен алкогольге тексеруден өту және бағдарламаға толық қатысумен қатар қоғамдық жұмыс істеу кіреді. Соңғы кезең – үшінші кезең. Бұл кезеңде сотталғандар әлі де ISR аясында болады және толық жұмыс күнін сақтап, қоғамда тұруы керек. Олар қоғамдық жұмысты жалғастыруға және бағдарламаға қатысуға тиіс. Үшінші кезең аяқталғаннан кейін қатысушылар CIP-ті "бітірген" болып есептеледі. Олар жаза мерзімінің соңына дейін бақылауға алынады. Бағдарламадан шығып кеткен немесе оны аяқтамаған сотталғандар қалған жазасын өтеу үшін қайта түрмеге жіберіледі. Ақпарат квазиэксперименттік жолмен жинақталды. Бұл зерттеу CIP бағдарламасына қатысушылардың рецидив көрсеткіштерін бақылау тобымен салыстырды. Зерттеу нәтижелері CIP бағдарламасының рецидив мүмкіндігін айтарлықтай төмендетпегенін көрсетті. Алайда, CIP қайта ұстауға дейін өтетін уақытты ұзартты. Сонымен қатар, CIP бағдарламасын ерте бітіргендердің арқасында штат жыл сайын миллиондаған доллар үнемдейді.

Кентукки штаты

Кентукки штатының Джефферсон округінде Роберт Станц түрме жазасына балама іздестірілген зерттеу жүргізді. Ол балама – "үй қамауы", онда сотталушы жазасын түрмеде емес, үйде өтейді. Зерттеуде былай делінген: "Нәтижелер көрсеткендей, көптеген қылмыскерлер бағдарламаны сәтті аяқтайды, бірақ олардың көпшілігі аяқтағаннан кейін 5 жыл ішінде қайта ұсталған". Осылайша, бұл қайталап қылмыс жасау көрсеткішін арттырды. Станц осы бағдарламаның нәтижелерін зерттегенде жас, нәсіл, тұрғын жай және басқа да бірнеше аспектілерді қарастырды. Қайталап қылмыс жасағандардың көпшілігі жас, бірнеше қылмыс үшін сотталғандар, аз техникалық бұзушылықтары бар, ер адамдар және афроамерикалықтар еді.

Метадонмен емдеуді қолдау (ММТ)

ММТ (метадонмен емдеу) алған сотталғандардың рецидив деңгейін зерттеу жүргізілді. Бұл емдеудің мақсаты – героинге тәуелді адамдарды героиннен шығару үшін метадонның шағын дозаларын беру арқылы абстиненттік синдромды болдырмау. 2005 жылдың 22 қарашасы мен 2006 жылдың 31 қазаны аралығында ММТ бағдарламасына қатысқан 589 сотталған босатылғаннан кейін бақылауға алынды. Осы бұрынғы сотталғандардың арасында "түрмеде метадон қабылдаудың немесе дозасының келесі рецидив қаупіне статистикалық маңызды әсері болған жоқ".

АҚШ, бүкіл ел бойынша

Түрмеде еркек тұтқындар жыныстық және физикалық зорлық-зомбылыққа ұшырайды және оған бейім. Мұндай оқиғалар орын алғанда, құрбан адам әдетте эмоционалды және физикалық түрде зардап шегеді. Зерттеулер көрсеткендей, бұл тұтқынның осындай мінез-құлықты қабылдауына, сондай-ақ өзінің және басқалардың өмірін бағалау дәрежесінің төмендеуіне алып келеді. Осы адамдық қадір-қасиетті төмендететін әрекеттер, үйренген зорлық-зомбылық мінез-құлықпен бірігіп, қайталап қылмыс жасау көрсеткіштерінің артуына ықпал етеді. АҚШ-та қайталап қылмыс жасаудың "жалпыұлттық" деңгейін анықтау мақсатында екі зерттеу жүргізілді. 1983 жылы өткен зерттеуге 11 штаттан 108 580 мемлекеттік тұтқын қатысты. Екінші зерттеу 1994 жылы 15 штаттан 272 111 тұтқынды қамтыды. Екі зерттеу де тиісінше жылдары босатылған тұтқындардың үштен екі бөлігін құрады. Мэт Келли жасаған сурет 2006 жылы әр штат бойынша шартты түрде босатылғандардың қайта түрмеге түсу пайызын көрсетеді. Осы сурет бойынша, 2006 жылы оңтүстік штаттарда, әсіресе Орта Батыс аймағында қайталап қылмыс жасау көрсеткіші жоғары болды. Дегенмен, көптеген жағдайларда деректер аймақтар бойынша біркелкі таралады.

Райкерс аралы, Нью-Йорк, Нью-Йорк

Нью-Йорк қаласының түрме жүйесінде қылмысты қайталау көрсеткіші 65%-ға дейін жетеді. Нью-Йорктегі Райкерс аралындағы түрме бұл көрсеткішті төмендету үшін тұтқындарына бағбандалықты үйретуге күш салуда. Осы типтегі оңалтудан өткен тұтқындардың қылмысты қайталау деңгейі едәуір төмен екені көрсетілген.

Аризона және Невада

Невада университетінің Ринодағы АҚШ-тағы қайталап қылмыс жасау көрсеткіштері туралы жүргізген зерттеуі көрсеткендей, Аризона штатында қылмыскерлердің арасында қайталап қылмыс жасау көрсеткіші бар болғаны 24,6 пайызды құрап, АҚШ-тың басқа барлық штаттарынан ең төмен деңгейде. Невада штатында да қылмыскерлердің арасында қайталап қылмыс жасау көрсеткіші төмен, ол 29,2 пайызды құрайды. Калифорния штатында 2002 жылдан 2009 жылға дейін қайталап қылмыс жасау көрсеткіші 5,2 пайызға төмендеген.

Коннектикут штаты

Коннектикут штатында жүргізілген зерттеуде 16 486 тұтқын үш жыл бойы бақылауға алынып, олардың қаншасы қайтадан түрмеге түсетіні аныталды. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, қылмыскерлердің шамамен 63% жаңа қылмыс үшін қайта тұтқындалып, босатылғаннан кейінгі үш жылдың ішінде қайта түрмеге қамалған. 16 486 тұтқынның шамамен 56% жаңа қылмыс жасағаны үшін сотталды.

Флорида

2001 жылы Флорида штатының түзеу департаменті 1993 жылдың шілдесінен бастап алты жарым жыл өткенге дейін түрмеден босатылған барлық қылмыскерлердің жалпы қайталану көрсеткішін көрсететін график жасады. Бұл графикке сәйкес, босатылғаннан кейінгі алғашқы алты айда қайталап қылмыс жасау мүмкіндігі әлдеқайда жоғары. Қылмыскерлер түрмеден тысқарыда қанша уақыт болса, қайта түрмеге түсу мүмкіндігі соншалықты төмендейді.

Себептер

2011 жылғы зерттеуде қатаң түрме жағдайлары, оның ішінде оқшаулау, қайталап қылмыс жасау мүмкіндігін арттыратындығы байқалды, алайда бұл әсерлердің ешқайсысы статистикалық тұрғыдан маңызды болған жоқ. Әртүрлі зерттеушілер түрмедегілердің азаматтық құқықтарын жоғалтатынын және олардың қоғамға енуге құлшынбайтынын, бұл олардың оқшаулануын және жалғыздық сезімін күшейтетінін атап көрсеткен. Қайталап қылмыс жасауға себеп болатын басқа да факторлар – босатылған қылмыскерлердің жұмыс іздеу, пәтер жалдау немесе білім алудағы қиындықтары. Кәсіп иелері көбінесе сотталғандарды жұмысқа алудан бас тартады, тіпті ең жақсы жағдайда да тартыншақтық танытады, әсіресе қандай да бір жауапкершілік немесе ақшамен жұмыс істеумен байланысты лауазымдарға (бұл көптеген жұмыстарға қатысты), соның ішінде ұрлық сияқты қылмыстар үшін сотталғандарға немесе есірткіге тәуелді адамдарға қатысты.

Болжам

Бұрын сотталған қылмыскердің қайталап қылмыс жасау ықтималдығын, қайталап қылмыс жасауды азайту мақсатында, тұрақты жұмыс, билікке қатысты көзқарас және тұру жағдайлары сияқты қорғаушы факторларды өлшеу арқылы құрылымдалған кәсіби бағалау (SPJ) құралдарын қолдану арқылы болжауға болады. SPJ үшін қолданылатын екі құрал – HCR 20 және 2010 жылдардың соңында жасалған SAPROF. SPJ құралдары сот-психиатриялық салада да қолданылады.

Психикалық аурулар

Психопаттар өз әрекеттерінің салдарына қатысты, ғана емес, өздеріне де бұрмаланған түсінікке ие болуы мүмкін. Мысалы, олар өз мінез-құлқының нәтижесінде ұсталып қалу, сенімсіздікке ұшырау немесе зардап шегу қаупін терең түсінбейді. Алайда, көптеген зерттеулер мен жақында жүргізілген кең ауқымды мета-талдаулар психопатия бағалауларының кім қылмыс жасайтынын немесе емге қалай жауап беретінін болжау қабілетіне күмән келтіреді. 2002 жылы Кармель рецидивизм терминінің психиатриялық және психикалық денсаулық әдебиетінде көбінесе "қайта жату" мағынасында қолданылатынын айтты, бұл дұрыс емес, себебі рецидивизм ұғымы әдетте қылмыстық қайта құқық бұзушылыққа қатысты. Кармель рецидивизм (қайта жату сияқты терминдермен салыстырғанда) термині тақырыбындағы медициналық әдебиетті қарап шықты және психиатриялық әдебиеттегі мақалалар криминологиялық мағынада рецидивизм терминін қалған медицинадағы мақалаларға қарағанда жиі қолданатынын анықтады, олар бұл терминді қолданудан жаңылды. Кармель "психиатриялық науқастарды кемсітуді азайту үшін, егер біз "қайта жатуды" айтсақ, "рецидивизм" сөзін қолданбауымыз керек" деп ұсынды. 2016 жылы Пирсон жасаған қосымша зерттеуде "қоғамдық саясатты қалыптастырушылар мен көшбасшылар сөзді дұрыс пайдалануға және психикалық аурулары мен заттарды қолдану бұзылыстары бар адамдарды білмей тұрып кемсітпеуге сақ болуы керек" делінген.

Заң және экономика

Заң және экономика әдебиеттері қылмыскерге тағайындалатын жазаның, ол бұрын сотталған-сотталмағанына байланысты болуына қатысты түрлі негіздемелер ұсынады. Rubinstein (1980) және Polinsky and Rubinfeld (1991) сияқты авторлар бұрын жасаған құқық бұзушылықтар туралы мәліметтер қылмыскердің ерекшеліктері туралы ақпарат береді деп санайды (мысалы, қылмыс жасауға орташа деңгейден жоғары бейімділік). Дегенмен, Shavell (2004) жазаны құқық бұзушылық тарихымен байланыстыру, ешқандай қосымша ақпарат болмаған жағдайда да тиімді болуы мүмкін екенін көрсетті. Атап айтқанда, Shavell (2004, 529-бет) «құқық бұзушылық анықталғанда бірден жаза ғана емес, сонымен қатар келешекте жасалған құқық бұзушылық үшін ауыр жаза қарастырылса, адамды қазір құқық бұзушылық жасаудан тиімдірек тоқтатуға болады» деген пікірді келтіреді. Shavell (2004) ұсынған ойларға сүйене отырып, Müller and Schmitz (2015) бірінші рет құқық бұзушылық жасағандарға қатысты сыртқы шектеулер жеңілдетілген кезде, қайталап құқық бұзушылық жасағандарды одан да күштірек қорқытудың оңтайлы болуы мүмкін екенін көрсетеді.