Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
17 ғасырдағы ағылшын конспираторы, ағылшын якобит әскері
17th century English conspirator
the English Jacobite soldier
Амброз Руквуд (шамамен 1578 – 31 қаңтар 1606) 1605 жылғы сәтсіз аяқталған Пышақ заговорының мүшесі болды, бұл заговор протестант король Джеймс I-ді католик монархпен алмастыруды көздеген. Руквуд католик дінінен бас тартып, бай отбасында дүниеге келді және Фландрияда иезуиттермен білім алды. Оның үлкен ағасы францискан болды, ал екі кіші інісі католик дін қызметкері болып тағайындалды. Руквуд жылқы өсіруші болды. Ол католик Элизабет Тирвитке үйленді және кем дегенде екі ұлы болды. 1605 жылдың қыркүйегінде Роберт Кэйтсби оны Джеймстің жоспарына қатыстыруға шақырды. Кэйтсби ағылшын католиктеріне жасалған қанаушылыққа шыдамы жетпей, Лордтар палатасын жарып, корольді және протестанттық иерархияның көп бөлігін өлтіруді жоспарлаған. Ол тартқан басқа қастандықшылармен бірге Кэйтсби Мидлендстерде көтеріліс ұйымдастыруды ниеттенді, оның барысында Джеймстің тоғыз жасар қызы Элизавета тұтқындалып, номиналды патшайым етілетін еді. Руквудтың сапалы жылқылары көтерілістің сәтті болуы үшін маңызды болды. Жарылыс 1605 жылдың 5 қарашасында Парламенттің ашылуымен сәйкес келуі жоспарланған, бірақ Лордтар палатасының астында сақталған оқ-дәріге жауапты Гай Фокс танылып, тұтқындалды. Руквуд қаладан қашып, Кэйтсби мен басқаларына жоспардың сәтсіз аяқталғанын хабарлады. Қалған қастандықшылар Стаффордширдегі Холбеш үйіне барды, онда 8 қарашада Вустердің шерифі мен оның адамдары шабуыл жасады. Кэйтсби қаза тапты, бірақ Руквуд аман қалды және Лондон мұнарасына қамалды. Руквуд пен аман қалғандар 1606 жылдың 27 қаңтарында Вестминстер залында сотталды. Өзін кінәлі емес деп мәлімдеп, ол Кэйтсбиді «бұл дүниедегі кез келген адамнан артық жақсы көргенін» айтты. Ол кінәлі деп танылды; оның мейірімділік туралы өтініші қабылданбады және ол 31 қаңтарда Вестминстердегі Ескі сарай ауласында асылып, кесіліп, төрт бөлікке бөлінді.
Ambrose Rookwood (c. 1578 – 31 January 1606) was a member of the failed 1605 Gunpowder Plot, a conspiracy to replace the Protestant King James I with a Catholic sovereign. Rookwood was born into a wealthy family of Catholic recusants, and educated by Jesuits in Flanders. His older brother became a Franciscan, and his two younger brothers were ordained as Catholic priests. Rookwood became a horse breeder. He married the Catholic Elizabeth Tyrwhitt, and had at least two sons. He was enlisted into the plot in September 1605 by Robert Catesby, a religious zealot whose impatience with James' treatment of English Catholics had grown so severe that he conspired to blow up the House of Lords with gunpowder, killing the king and much of the Protestant hierarchy. With the other conspirators he had recruited, Catesby also planned to incite a rebellion in the Midlands, during which James's nine year old daughter Princess Elizabeth would be captured, and installed as titular queen. Rookwood's stable of fine horses was essential for the uprising to succeed. The explosion was planned to coincide with the State Opening of Parliament on 5 November 1605, but the man left in charge of the gunpowder stored beneath the House of Lords, Guy Fawkes, was discovered there and arrested. Rookwood fled the city, and informed Catesby and the others of the plan's failure. Together the remaining conspirators rode to Holbeche House in Staffordshire, where on 8 November they were attacked by the pursuing Sheriff of Worcester and his men. Catesby was killed, but Rookwood survived, and was imprisoned in the Tower of London. Rookwood and the survivors were arraigned on 27 January 1606 in Westminster Hall. Pleading not guilty, he claimed to have loved Catesby "above any worldly man". He was convicted; his request for mercy was ignored, and he was hanged, drawn and quartered on 31 January, in the Old Palace Yard at Westminster.
Ерте өмір
1578 жылы шамамен туған Амброз Руквуд Роберт Руквуд пен оның екінші әйелі Дороти Дрюридің, сэр Уильям Дрюри мен Элизабет Сотиллдың қызының төрт ұлының екіншісі болды. Роберт Бриджит Кемппен бірінші некесінен төрт ұл табады, бірақ олардың бәрі әкесінен бұрын қайтыс болады. Руквудтар отбасы 300 жыл бойы Саффолк графтығындағы Станингфилдте тұрған. Олар бай және берік католик болғандықтан, билік оларды тәртіпсіздік тудырушылар деп қарады. Амброздың католик туысы Эдуард діні үшін он жыл түрмеде отырды, бірақ 1578 жылы ол Елизавета I патшайымды өз үйінде, Юстон-холлда қабылдады. Бұл отбасының қаржысына ауыр соққы берген және олардың жылдар бойына ықпалын жойған қымбат сапар болды. Амброздың ата-анасы діннен бас тартқаны үшін түрмеге қамалған, ал ол 1605 жылдың ақпанында сол айыппен айыпталады. Ол өз дінін жариялауға құштар болған сияқты; 1605 жылдың жазында ол лондондық пышақ шебері Джон Крэддокқа Иса Мәсіхтің құдайға сыйынған сәттері бейнеленген семсер сапына испандық пышақ орнатуды тапсырды. Мұндай қаруды көпшілік орында тағу – "сенімнің қауіпті білдірілімі" болды. Амброз бен оның екі інісі Роберт пен Кристофер иезуиттердің бағдарламасымен сол кездегі Фландриядағы Сент-Омерде білім алды. Екі ағасы да дін қызметкері болды (Амброздың үлкен ағасы Генрих францискандыққа айналды), ал оның жарты қарындастары Доротея мен Сузанна кесіп қалды. Ол мұны қымбат киімдерді таңдау арқылы өтеді. Автор Антония Фрейзердің пікірінше, "киімнің ақшаны емес, дәрежелі екенін көрсетуі керек" болған кезде бұл әрекет біршама орынсыз болды.
Born sometime about 1578, Ambrose Rookwood was the second of four sons born to Robert Rookwood and his second wife, Dorothy Drury, the daughter of Sir William Drury and Elizabeth Sothill. During his first marriage to Bridget Kemp, Robert had sired four sons, but all predeceased their father. The Rookwood family had lived at Stanningfield in Suffolk for 300 years. Wealthy, and staunch Catholics, the authorities viewed them as trouble makers. Ambrose's Papist cousin Edward had spent ten years in prison for his faith, but in 1578 he entertained Queen Elizabeth I at his home, Euston Hall. It was an expensive visit that made a serious dent in the family's finances, and which neutered their influence for years thereafter. Ambrose's parents had been imprisoned for their recusancy, and he was indicted on the same charge in February 1605. He was apparently happy to advertise his faith; in the summer of 1605 he commissioned a London cutler, John Craddock, to place a Spanish blade into a sword hilt engraved with the story of the Passion of Christ. As such weapons were generally worn in public, it was "a potentially dangerous statement of faith". Ambrose and two of his brothers, Robert and Christopher, were educated by Jesuits at Saint Omer, then in Flanders. Both brothers became priests (Ambrose's elder brother, Henry, became a Franciscan), and his half sisters Dorothea and Susanna became nuns. which he compensated for by his taste in extravagant clothing. In author Antonia Fraser's opinion, this affectation was somewhat inappropriate at a time when "clothes were supposed to denote rank rather than money".
Неке, мұрагерлік және алғашқы сатқындық
1599 жылы немесе одан сәл бұрын ол Линкольнширдегі Кеттлбиде тұратын Уильям Тирвиттің қызы Елизаветаға, ал оның әйелі Дербиширдегі Ставелиде тұратын сэр Питер Фрешевиллдің қызы Елизаветаға үйленді. Тирвиттер де танымал католик отбасы болды, ал оның әйелі болашақ құпиялес Роберт Киздің бірінші туысы болуы мүмкін. Олардың Роберт және Генри есімді екі ұлы болды.
In or shortly before 1599 he married Elizabeth, daughter of William Tyrwhitt, of Kettleby in Lincolnshire, and his wife Elizabeth, daughter of Sir Peter Frescheville, of Staveley in Derbyshire. The Tyrwhitts were another prominent Roman Catholic family and his wife was possibly a first cousin to his future fellow conspirator Robert Keyes. The couple had two sons, Robert and Henry.
Әскерге шақыру
1605 жылдың тамызында Руквуд иезуиттер Генри Гарнет пен Джон Джерардпен бірге Холиуэллдегі Сент Уайнфрид қайнарлығының қасиетті орнына саяхат жасады. Қыркүйектің соңында Роберт Кэйтсби, Томас Винтур және Джон Райт оған жүгініп, оны «Ұңғын қазу жоспары» деп танылған құйрықшылыққа қатысуға шақырды. Сондықтан ол Лордтар палатасын ұңғынмен жарып, корольді өлтіруді жоспарлады, содан кейін Джеймстің қызы Елизаветаны номиналды патшайым етіп тағайындау үшін халықтық көтеріліс ұйымдастыруды көздеді. Осы мақсатта ол бұрыннан тоғыз католикті құйрықшылыққа тартқан, бірақ қаржысы таусылып, одан да көп адам қажет болды. Руквуд жылқы өсіруші болғандықтан, Колдэм Холлдағы тамаша жылқылары Мидлендс аймағындағы көтеріліске керек болды. Ол бір жыл бұрын Уильям Стэнлидің Фландриядағы әскері үшін деген сылтаумен олардан ұңғын беруді сұраған. Жақындағы Лондон шартының арқасында бұл енді заңсыз емес еді, бірақ Кэйтсбидің тілегімен ол Стратфорд-апон-Эйвонның жанындағы Клоптон үйін жалға алып, Михайлов күнінен кейін сол жерге көшіп барды. Ол өзімен бірнеше католиктік діни нышандарды – тостағандарды, кресттерді, киімдерді, латын кітаптарын және дұға таспаларын алып келді. Бұл заттар иезуит Николас Оуэн салған жертөледе жасырылған. Қазан айының соңында ол Лондондағы тұрғын үйінде Кейеске қосылды. Жоспарланған жарылысқа бірнеше күн қалғанда ол Джон Крэддокқа тапсырыс берген қылышқа қатысты ойын өзгертті және кесушіге сапты алтынмен ауыстыруды бұйырды. Бұл өңделген қылыш Руквудқа барлығы 20 фунт стерлингтен астам тұсқан болды және 4 қарашада жеткізілді.
In August 1605 Rookwood joined the Jesuits Henry Garnet and John Gerard on a pilgrimage to the shrine of St Winefride's Well in Holywell. Late in September, he was approached by Robert Catesby, Thomas Wintour and John Wright, and invited to join what became known as the Gunpowder Plot. He therefore planned to kill the king by blowing up the House of Lords with gunpowder, and then inciting a popular revolt to install James's daughter, Elizabeth, as titular queen. To this end he had already helped enlist nine Catholics into the conspiracy, but was running out of money and needed to recruit more men. Rookwood was a horse breeder, and his stable of fine mounts at Coldham Hall was needed for the Midlands uprising. He had been asked to supply them with gunpowder about a year earlier, under the pretence that it was for William Stanley's regiment in Flanders—no longer an illegal operation due to the recent Treaty of London but at Cateby's behest he rented Clopton House near Stratford upon Avon, and moved there after Michaelmas. He took with him several Catholic religious symbols, such as chalices, crucifixes, vestments, Latin books and praying beads. These were concealed in a cellar built by the Jesuit Nicholas Owen. Toward the end of October he joined Keyes at his lodgings in London. A few days before the planned explosion he changed his mind about the sword he had ordered John Craddock to make, and had the cutler replace the grip with a gold one. The modified sword, which in total probably cost Rookwood more than £20, was delivered on 4 November.
Ашылу
Жоспардың бар екендігі он күн бұрын 4-ші Монтейгл бароны Уильям Паркерге жіберілген анонимді хат арқылы ашылды, ол оны Парламентке жақындамауға ескертті. 4 қараша күні кешке билік Лордтар палатасын тінті, онда олар заговоршылардың бірі Гай Фоукстің жарылғыш заттар қоймасын күзетіп тұрғанын тапты. Ол дереу тұтқындалды. Фокс өзінің әріптес заговоршысы Томас Персидің қызметшісі болып таныстырды, сондықтан алғашқы тұтқындау ордерінде Персидің аты көрсетілді. Фоукстің тұтқындалғаны туралы жаңалық Лондон қаласына жылдам тарады, бұл Кристофер Райтты (Джонның інісі) Томас Винтурға асығып барып, оқиғаны жеткізуге итермеледі. Винтур биліктің Персиді іздеп жүргенін сезіп, Райтқа Персидің тұрағына барып, "оны қашып кетуге көндіруін" айтты. Винтур күтіп тұрғанда, Кристофер Райт пен Перси қаладан шығып кетті, олардан кейін Кейс, содан соң Руквуд ілесті. Танымал ат темір жолшысы Руквуд бір атпен екі сағаттың ішінде 30 шақырымды жүріп өтті. Жол бойында қалдырған түрлі аттарды пайдаланып, ол Хайгейтте Кейсті, ал кейін Данстебл маңындағы Литтл Брикхиллде Райт пен Персиді озып кетті. Ол көтеріліске дайындалу үшін күні бұрын кеткен Кэйтсбиге Лондонда болған жағдайды жеткізді. Кэйтсби, оның қызметшісі Томас Бейтс, Райт ағайындылары, Перси және Руквуд енген топ Дунчерчке бет алды. Фоксқа азаптау кезінде, 6 қарашада билік қатысы болуы мүмкін деп санайтын адамдарды ұстауға кірісті. Руквудтың қызметшілері, иесі асығыс кеткен үйінде, сол күні сұраққа алынды. Оның Клоптондағы мүліктері, соның ішінде бірнеше кінәлі католиктердің белгілері де алынды, ал заговоршылар Кэйтсбитің отбасылық үйіне, Ашби Сент-Леджерске жеткен кезде Руквудтың есімі Лорд-бас судья жасаған күдіктілер тізіміне енді. Қашқындар Дунчерчке қарай жол тартты, онда олар жақында қосылған заговоршы Эвеард Дигбимен және оның аңшылар тобымен кездесті. Келесі күні топ Уорвик қамалынан жылқы ұрлады, бірақ Руквуд өзінің сәнді кортежімен қаладан жалтарып өтті. Олар Норбруктан сақталған қару-жарақтарды жинап, Хаддингтонға қарай сапарлады. Топ өз қатарын кеңейтуге тырысты, бірақ оларға бас тартылды; ешкім сатқын деп танылу қаупіне баруға дайын емес еді. Бейтс Коутон Кортта байланысқан Гарнет әкесі Кэйтсбиге хат жазып, топты қашпастан бұрын "зұлымдықтарын" тоқтатуға шақырды.
The existence of the plot had been revealed in an anonymous letter delivered ten days earlier to William Parker, 4th Baron Monteagle, warning him to keep away from Parliament. On the evening of 4 November the authorities made a search of the House of Lords, where they discovered one of the plotters, Guy Fawkes, guarding a hoard of explosives. He was immediately arrested. Fawkes had posed as a servant of fellow plotter Thomas Percy, and it was therefore Percy's name that appeared on the first arrest warrant issued by the government. News of Fawkes's capture soon spread through London, prompting Christopher Wright (brother of John) to rush to Thomas Wintour, and tell what had happened. Wintour guessed that the government was looking for Percy, and told Wright to travel to Percy's lodgings and "bid him begone". While Wintour lingered, Christopher Wright and Percy left the city, followed by Keyes, and then Rookwood. A renowned horseman, Rookwood covered 30 miles in two hours on a single horse. Using various steeds he had left along the route, he passed Keyes at Highgate, and then Wright and Percy at Little Brickhill near Dunstable. He caught up with Catesby, who had left the previous day to prepare the uprising, and told him what had happened in London. The group, which now included Catesby, his servant Thomas Bates, both Wright brothers, Percy and Rookwood, rode on to Dunchurch. While Fawkes was being tortured, on 6 November the government began to round up anyone they thought might be involved. Rookwood's servants, still in the house their master had so hastily departed, were questioned on the same day. His belongings at Clopton—including several incriminating Catholic symbols—were also taken, and by the time the plotters had reached Catesby's family home at Ashby St Ledgers, Rookwood's name was among the list of suspects drawn up by the Lord Chief Justice. The fugitives continued on to Dunchurch, where they met the recently recruited conspirator Everard Digby, with his hunting party. The next day the group stole horses from Warwick Castle, although with his fine cortège, Rookwood avoided the town. They then collected stored weapons from Norbrook, and continued on to Huddington. The party tried in vain to expand their number, but were shunned; no one was prepared to risk being labelled a traitor. Father Garnet, contacted at Coughton Court by Bates, wrote Catesby a letter in which he implored the group to stop their "wicked actions", before himself fleeing.
Қашушы
7 қарашада Руквуд іздестіріліп жатқан адам деп жарияланды. Ол тәубе етіп, топтың қалған бөлігімен бірге қасиетті дұға жасады – Фрейзердің пікірінше, олардың ешқайсысы ұзақ өмір сүре алмайтынын көрсететін белгі. Күшті жаңбыр астында олар Хеуэлл Гранжға дейін атпен сапар шекті, қосымша қару-жарақ, оқ-дәрі және ақша жинап, сол түні сағат 22:00 шамасында Стаффордшир шекарасындағы Холбеш үйіне жетті. Үш күн сапардан шаршаған олар, Хеуэлл Гранжтан алынған, енді суға малған ұнтақты оттың алдына жайып, кептіруге тырысты. Кездейсоқ ұшқан от ұнтаққа тиіп, Руквуд, Кэйтсби, Джон Грант және тағы бір адам өртке ілігіп қалды. Руквуд пен Кэйтсбидің жағдайы "жақсы" деп сипатталды, бірақ Грант соқыр болды. Келесі күні сағат 11:00-ге дейін үйді Вустер шерифінің 200 адамы қоршап алды. Соңынан болған шайқаста Винтур иығынан жараланды. Джон мен Кристофер Райт қаза тапты. Кэйтсби мен Перси екеуі де бір мылтық оғынан өлді деген хабар тарады. Руквуд та оқтан жарақат алды, бірақ аман қалды және дереу тұтқындалды. Руквуд пен басқалары алдымен Вустерге, содан кейін Лондон мұнарасына жеткізілді. Көп ұзамай, қашқан қалған конспираторлар да ұсталды.
Rookwood was proclaimed a wanted man on 7 November. He went to confession and with the rest of the group took the sacrament—in Fraser's opinion, a sign that none of them thought they had long to live. Through pouring rain they rode to Hewell Grange, helping themselves to further arms, ammunition and money, and finally reached Holbeche House, on the border of Staffordshire, at about 10:00 pm that night. Tired from three days of riding, they spread in front of the fire some of the now soaked gunpowder taken from Hewell Grange, to dry out. A stray spark landed on the powder, and Rookwood, Catesby, John Grant and another man were caught up in the resultant conflagration. Rookwood and Catesby were described as "reasonably well", but Grant was blinded. By 11:00 am the next day the house was surrounded by 200 of the Sheriff of Worcester's men. In the ensuing battle, Wintour was shot in the shoulder. John and Christopher Wright were killed. Catesby and Percy were reportedly both killed by a single musket ball. Rookwood was also shot, but survived and was quickly captured. Rookwood and the others were taken first to Worcester, and then to the Tower of London. Those conspirators still at large were rounded up shortly after.
Сот және өлім жазасы
Патша мен оның отбасы жасырын түрде бақылаған, аман қалған қастандықшылар 27 қаңтар 1606 жылы Вестминстер залында сотталды. Кейбір тұтқындар "жүректері қасарысқандай" бас иіп, ал басқалары бейқам болды. Дигбиден басқа барлығы "күнәлі емеспін" деді. Өзін қорғап сөйлеген Руквуд, Кэйтсбимен достығы арқылы осы жоспарға тартылғанын, оны "кез келген дүниелік адамнан артық жақсы көргенін" айтты. Ол мейірім күтпесе де, оны сұрады, себебі өзінен кейін "барлық дәуірге қара дақ" қалдырмағысы келмеді. Оның тілегі орындалмады. Қазылар оны кінәлі деп танып, өлім жазасына кесті. Үш күннен кейін Дигби, Роберт Винтур, Джон Грант және Томас Бейтс Сент-Пол соборының батыс жағындағы зиратта дарға асылып, денелері тікелей төрт бөлікке бөлінді. Келесі күні Руквуд, Томас Винтур, Роберт Киз және Гай Фокс сабанмен тоқылған қоршауларға байланып, Тауэрден Вестминстердегі Ескі сарай алаңына атпен сүйретілді – бұл жол олардың серіктерінен ұзақ болды. Руквуд өзінің тұрған жерінен өтетін кезде хабарласуды өтінді, осылайша көзін ашып, терезеде күтіп тұрған әйеліне қарағысы келді. Ол "Мен үшін дұға етіңдер, мен үшін дұға етіңдер!" деп айқайлады. Әке Жерардың (сол кезде қатыспаған) айтуынша, Елизавета: "Дұға етемін, және батыл бол. Өзіңді толығымен Құдайға тапсыр. Мен де, Құдай маған бергендей, сені де Оған қайтарамын" деді. Ол қалған жол бойы көзін жұмып, дұға етті. Сол күні Томас Винтур бірінші болып дарға асылып, өлтірілді. Одан кейін Руквуд сөз сөйледі, ол жиналған халыққа қысқаша мәлімдеме жасады. Ол өкініш білдіріп, Құдайдан патшаны, патшайымды және олардың "патшалық ұрпағын" жарылқауын сұрады, бірақ Құдайдан патшаны католик етуді өтініп, "бір лас шөппен бүкіл тағамды бұздады". Ол қалған жазасын өтеу үшін басқалардан ұзақ уақыт дарға асылып тұрды.
Watched in secret by the king and his family, the surviving conspirators were arraigned in Westminster Hall on 27 January 1606. Some of the prisoners hung their heads "as if their hearts were full of doggedness", while others were nonchalant. All except Digby pleaded "Not Guilty". Defending himself, Rookwood claimed that he had been enlisted into the plot through his friendship with Catesby, "whom he loved above any worldly man". He admitted that he could not expect mercy, but asked for it anyway, so as not to leave a "blemish and blot unto all ages". His pleas were in vain. The jury convicted him, and he was sentenced to death. Three days later, Digby, Robert Wintour, John Grant and Thomas Bates were hanged, drawn and quartered at the western end of St Paul's churchyard. The following day, Rookwood, Thomas Wintour, Robert Keyes and Guy Fawkes were tied to wattled hurdles and dragged by horse from the Tower, to the Old Palace Yard at Westminster—a longer route than had been suffered by their fellow conspirators. Rookwood had asked to be informed when he passed by his lodgings in the Strand, so that he could open his eyes and see his wife, waiting at the window. He shouted "Pray for me, pray for me!" According to Father Gerard (who was not then present), Elizabeth answered, "I will, and be of good courage. Offer theyself wholly to God. I, for my part, do as freely restore thee to God as He gave thee unto me." For the rest of the journey he kept his eyes closed, in prayer. Thomas Wintour was the first that day to be hanged and then killed. Rookwood was next, and made a short speech to the assembled audience. He was repentant, asking God to bless the king, queen, and their "royal progeny", but "spoil[ed] all the pottage with one filthy weed" by beseeching God to make the king a Catholic. He seems to have been left to hang for longer than the others, before suffering the remainder of his sentence.