Кіріспе
16 және 17 ғасырдағы ағылшынның 1605 жылғы оқ-дәрілік заговордағы қатысушысы Сэр Эверард Дигби (шамамен 1578 – 30 қаңтар 1606) – 1605 жылғы сәтсіз оқ-дәрілік заговорды жоспарлаған ағылшын дворяндарының провинциялық өкілдері тобының мүшесі. Англикандық отбасында тәрбиеленіп, протестант әйелге үйленгенімен, Дигби мен оның әйелі иезуит діни қызметкері Фр. Джон Джерардтың Англиядағы қатаң түрде заңсыз және құпия католик шіркеуіне жасырын түрде қабылданды. 1605 жылдың күзінде ол Уэльстегі Холивеллдегі Әйелі Уайнфридтің қадірлі құдығына христиандық қажырлы саяхат жасады. Осы кезде ол Лордтар палатасын оқ-дәрімен жарып, король Джеймс I-ге қарсы бас кесу шабуылы жасауды жоспарлап отырған Роберт Кэйтсбимен танысты. Кейін Кэйтсби режимді өзгерту мақсатында халықтық көтеріліске жетекшілік етуді жоспарлады, осы арқылы католик монархы ағылшын тағына отыруы тиіс болды. Дигбидің заговор туралы білімі мен қатысу деңгейі толыққанды белгісіз, бірақ Кэйтсбидің бұйрығымен Дигби Коутон Кортты жалға алып, жоспарланған көтеріліске дайын "аңшылар тобын" ұйымдастырды. Алайда, заговор сәтсіз аяқталды, және Дигби Мидленд аймағынан қашып бара жатқан заговоршыларға қосылды, бірақ жолында қолдау таба алмады. Дигби басқа қашқындарды Стаффордширдегі Холбеш үйінде қалдырып, жақын арада тұтқындалып, Лондон мұнарасына жеткізілді. Дигби 1606 жылдың 27 қаңтарында сотталып, айқын қорғанысына қарамастан, мемлекетке қарсы қылмыс жасағаны үшін кінәлі деп танылды және үш күннен кейін асылып, кесіліп, төрт бөлікке бөлінді.
Sir Everard Digby (c. 1578 – 30 January 1606) was a member of the group of provincial members of the English nobility who planned the failed Gunpowder Plot of 1605. Although he was raised in an Anglican household and married a Protestant, Digby and his wife were secretly received into the strictly illegal and underground Catholic Church in England by the Jesuit priest Fr. John Gerard. In the autumn of 1605, he made a Christian pilgrimage to the shrine of St Winefride's Well in Holywell, Wales. About this time, he met Robert Catesby, who was planning to blow up the House of Lords with gunpowder as an alleged act of tyrannicide and a decapitation strike against King James I. Catesby then planned to lead a popular uprising aimed at regime change, through which a Catholic monarch would be placed upon the English throne. The full extent of Digby's knowledge of and involvement in the plot is unknown, but at Catesby's behest, Digby rented Coughton Court and prepared a "hunting party", ready for the planned uprising. The plot failed, however, and Digby joined the conspirators as they took flight through the Midlands, failing to garner support along their way. Digby left the other fugitives at Holbeche House in Staffordshire, and was soon captured and taken to the Tower of London. Digby was tried on 27 January 1606. Despite an eloquent defence, he was found guilty of high treason, and three days later was hanged, drawn and quartered.
Шығу тегі
Дигбилер отбасы Лестерширде туған. Сэр Джон Дигби (1269 жылы қайтыс болған) екі крест жорығына қатысты, ал 1418 жылы сэр Эверард "Гринлиф" Дигби Тилтон лорды және Драйстоук (Сток Драй) иелігінің және Ратленд парламентінің мүшесі болды. Сэр Эверард 1461 жылы Генрих VI үшін Эдуард IV-ке қарсы шайқаста қаза тапты (және оның отбасы мүліктерінің көп бөлігінен айырылды). 1485 жылы сэр Эверардтың ұлдары Босворт шайқасында жеңіске жеткен Генрих VII үшін шайқасып, отбасының бағы өзгерді.
Ерте өмір
Эверард Дигби – Эверард Дигбидің үлкен ұлы, Эскуайр (1592 жылы қайтыс болған) және оның әйелі Мария (туған тегі Нил), Лестерширдегі Кейторптен Фрэнсис Нилдің қызы. Ол Энн Вокстың туысы еді, ол Генри Гарнет сияқты иезуит дін қызметкерлерін жасырып, өзін көп жылдар бойы үлкен қауіпке ұшыратты. Ол, мүмкін, 16 ғасырдағы ғалым Эверард Дигбидің жақын туысы болған, бірақ 1605 жылы қайтыс болған ғалым оның әкесі емес екені анық, өйткені ол Кембридждегі Сент-Джон колледжінің мүшесі болғандықтан (ұлтық міндеттеме) жас Эверард пен оның 13 бауыры мен інісінің кейбірі туған кезде үйленбеген болуы мүмкін емес, сондай-ақ ол "Эскуайр" де емес, өйткені әкесі 1592 жылғы тергеуде аталған. 1596 жылы, әлі жасөспірім кезінде, ол Букингемширдегі Гейхерст үйін әкелген жас мұрагер Мэри Малшоуға (немесе Мушлоға) үйленді. Олардың некелері бақытты болды және олардың екі ұлы болды: Кенелм Дигби 1603 жылы Гейхерсте, ал Джон 1605 жылы дүниеге келді. Дигби басқа ағылшын католиктерінен айырмашылығы, Англияның бас тарту заңдары туралы көп білмеді. Әкесінің өлімінен кейін ол Канцелярияның қамқорлығына алынып, протестанттық отбасында өскен. Дигби Елизавета I сарайына жиі келіп, Елизавета I зейнеткерлерімен бейресми байланыста болды. 21 қазанда Дигби, оның әйелі Мэри, Гарнет және Вокс Харроуденде Киелі Луидің кешіккен мейрамын тойлап жүрді. Сол жерде ол Роберт Кэйтсбимен кездесті, ол кейіннен "Ұнтақ заговор" деп аталған жайт туралы айтпастан бұрын, құпиялылық сақтауға ант беруін сұрады. Англия католиктері Елизаветаның билігі кезіндегі қуғын-сүргін жылдары король Яков I таққа отырғанда аяқталады деп үміттенген, өйткені оның католиктерге деген көзқарасы орташа, тіпті төзімді болып көрінді. Алайда, Кэйтсбидің пікірінше, Джеймс өз уәдесін орындамады және ол жаңа Стюарт әулетіне деген шыдамдылығын тез жоғалтты. Сондықтан ол Джеймсті Лордтар палатасын ұнтақпен жарып, өлтіруді жоспарлады, содан кейін католик монархы таққа қайта оралатын халықтық көтеріліске итермелейді. Кэйтсби басқа католиктердің көмегін алды, бірақ жобаның қаржылық шығындарының көп бөлігін өз мойнына алды және ақшасы бітіп барады. Сондықтан топ өздерінің санын ұлғайтуға келісті. Осы мақсатта Кэйтсби Амброз Руквудты – жас және бай католик, жақсы жылқылар қорасымен – және бай туысы Фрэнсис Трешемді тартты. Дигбидің заговор туралы қаншалықты білгені белгісіз, бірақ автор Алан Хейнстің пікірінше, Дигби естігеніне қатты таңырды және олардың кейбір католик достарымен не болатынын сұрады. Кэйтсби: "Сенімді бол, құтқаруға лайық абыройы барлар сақталады, бірақ бұл мәселені білмейтін болады", – деді. Олардың достары жарылысқа ұшырамайды. Кэйтсби оған "Елизаветаны ұрлау" ісіне жақсылық жасау үшін Трокмортон отбасының басшысынан Коутон Кортын жалға алуды айтты. Сол жерден ол аң аулаушы топты (ішінде атты қарулы адамдар тобы) ұйымдастырып, қандай да бір әскери маневрге дайын болуы керек еді.
Аңшылық топ
2 қарашада Гайхерстте Дигби аңшылық сапарына дайындық жасап жатқанда, оған Жерард келді. Үйдің көбінесе бос екенін байқаған иезуит одан «қазіргі кезде қандай да бір мәселе бар ма?» деп сұрады және Гарнет оны біледі ме деп сұрады. Дигби, екі апта бұрын Жерардқа иезуиттердің құлыққа келісім бергенін айтқанына қарамастан, Жерардты кінәлі етпеуге тырысып, оған «білгені немесе айта алатыны» ештеңе жоқ екенін айтты. Кейін Жерард бұл әңгімені оны құлыққа қатысқан деп айыптағандарға қарсы қорғану үшін пайдаланғанмен, Дигбиді өз бағытын өзгертуге мүмкіндік бермегеніне өкінді. Екі күннен кейін Дигби мен оның қызметшілері Данчерчтегі «Қызыл Арыстан» қонақүйіне орналасты, онда оның аң аулауы өтетін болды. Ол бірнеше киім-кешек алып келді, соның ішінде «көгілдір жиектелген ақ атлас дублет». Сонымен қатар, оның ағасы сэр Роберт Дигби, Хамфри Литтлтон және оның жүрегінен туған інісі Стивен Литтлтон да болды. Олар кешкі ас ішті, содан кейін құлыққа қатысушы Джон Грант пен оның досы қосылды. Роберт пен Томас Винтурдың туысы Джон Винтур да шақырылды. Олар келесі күні таңертең, сапарға шығар алдында, әке Хэммонд жүргізген миссаға қатысты. 4 қарашаның жарты түнінде Гай Фокс лордтар палатасының астына жасырылған оқ-дәріні күзетіп тұрғаны анықталып, тұтқындалды. Лондоннан қашқан құлықшылар жол бойында жоспарланған көтеріліске дайындалу үшін бұрын кеткендерді кездестірді. Олар Дигби мен оның тобымен Данчерчте кездесті. Кейтсби Дигбиге патша мен Солсбери өлгенін және «егер нағыз католиктер енді қимыл жасаса, олар өздеріне жақсы жағдайлар жасауға үміттенеді» деді. Дигби оларға көнді, бірақ оның тобының көпшілігі осылай алдануына және одан да жаманы, сатқындықпен байланысты болуына наразы болды. Оның қызметшілерінің бірі Дигбиден оларға не болатынын сұрады; Дигби олардың білмейтінін білетінін, бірақ «қазір емдеуге болмайды» деді.
Ұшу
6 қарашада қашқындар Уорвик қамалына шабуыл жасап, қосымша аттарды алып, содан кейін Норбрукқа қару-жарақ жинау үшін бет бұрды. Одан кейін олар Хадингтонға жол тартты. Кейтсби өзінің қызметшісі (және сонымен бірге қастандыққа қатысушы) Томас Бейтске Коутон сотындағы Әке Гарнетке хат жеткізуді бұйырды. Кейтсби мен Дигби Гарнеттен олардың асығыстығын кешіруін сұрады, содан кейін Уэльсте әскер жинауға көмектесуді өтінді. Гарнеттің жауабында олардың "зұлымдық әрекеттерін" тоқтатып, Папаның үйретімдерін тыңдау керектігі айтылды. Діни қызметкер Мэри Дигбиге де жұбатуға тырысқанда, ол Коттон-кортта жылап жіберді. Олардың қолдаушыларының саны азайып бара жатқанда, қалған қашқындар сағат 14:00 шамасында Хадингтонға жетті. Олардың күткен қолдауы мүлдем жоғалып кетті; кездескендердің көбі тек өз қауіпсіздігі үшін ғана алаңдады, сатқындыққа қатысудан қорқып, олардан қашып тырысты. Келесі күні олар жаңбыр астында сапар шегіп, Хьюэлл Грандждегі қатысушы емес лорд Виндзордың үйінен азық-түлік алу үшін тоқтады. Бірақ жергілікті тұрғындардың ешқайсысы олармен байланыс жасағысы келмеді; Дигби кейінірек "ешбір адам" оларға қосылмағанын мойындады. Олар сол түні Стаффордшир шекарасындағы Холбеш үйіне келді, шаршап, көңілі құлаған күйде, ылғалданған оқ-дәрінің бір бөлігін оттың алдына жайып, кептіруге тырысты. Оттан ұшқан қызылқон оқ-дәріге тиіп, алау Кэйтсбиді, Руквудты, Грантты және тағы бір адамды жалмап алды.
Бас тарту
Кейтсби және оның серіктері Томас Перси, Джон Райт және оның інісі Кристофер 8 қарашаның таңында Уорчестер шерифінің адамдары тарапынан қаза тапты, бірақ Дигби өзін-өзі тапсыру үшін кетіп үлкерді (қастандық жасағандардың арасында осылай іс-қимыл жасаған жалғыз адам). Ол екі қызметшісімен, мүмкін Бейтс пен оның ұлымен бірге бірнеше жылқыны алып, жақын жердегі орманға тығылды. Бірақ олардың ізі тез табылды, алайда, қандай да бір тартыншақтықпен (Дигби өзін одан да лайықты біреуге тапсыруды ниеттенген еді), сол таңғы ертеде ол өзінің қарсыластарының ең жоғары дәрежедегісіне ұсынып берді. Дигби Лондон мұнарасына жеткізілгенде, Гейхерст қарақылға түсті; қызметшілердің мүліктері ұрланды, мал арзан бағаға сатылды, ал Мэри Дигби мүсірленді. Шериф кейін "Барлық заттар алынып кетті, тіпті үлкен залдың еденінен де" деп еске алды. Мұнарада Дигбидің киім-кешегі салынған екі қорабы тексерілді, ішінде 100 фунт алтын және 50 фунт күміс ақша табылды. Мұнара лейтенанты Уильям Вад Дигбидің тағамын және төсегін төлеу үшін 50 фунт стерлинг алуға рұқсат сұрады. Дигби Джеймске өзін түсіндіру үшін аудиенция сұрады, Фрейзердің пікірінше, бұл оның қатысу деңгейі шектеулі болғанын немесе ол "өте наив және өзінің ханшайымының кешіріміне сенгенін" көрсетеді. Түрмеде ол құпия хаттар жазумен айналысты, олар Мұнарадан жасырын шығарылды және 1665 жылы Кенелм Дигби қайтыс болғанға дейін табылмай қалды. Ол Гай Фокс сияқты бірнеше рет азапталған жоқ, бірақ осы хаттардың бірінде оған "бір түрде ұсынылғаны" айтылған. Ол тергеушілермен ынтымақтасудан бас тартқанын, алдағанын мақтан етті және бұл қастандықты басқа католиктер үшін жағымсыз ету үшін ештеңе жасай алмайтынын айтты. Дигби сондай-ақ өзінің камерасының қабырғасына 1996 жылға дейін сақталған жазуды ойып салды. 1605 жылдың желтоқсанында Мэри Дигби Солсбери графына Букингемшир шерифінің өз пайдасы үшін үйлерін, тіпті оның жеке бөлмесін де тоналауға рұқсат бергеніне, сондай-ақ оларға киімдері мен иықтарын алуға рұқсат бермегеніне шағымданды. Ол күйеуінің өмірін сақтап қалуын және корольге оның ісін ұсынуын өтінді.