Кіріспе

Үш бөліктен тұратын терезе

Венециялық терезе (Серлиан терезесі деп те аталады) – палладиандық сәулет өнерінің маңызды элементі болып табылатын үлкен үш бөліктен тұратын терезе. Себастьяно Серлио (1475–1554) оны ойлап таппағанмен, бұл терезе итальяндық сәулетші Андреа Палладионың (1508–1580) еңбектерінде кеңінен қолданылған және оның ерте мансабының айрықша белгісіне айналған. Нағыз палладиандық терезе – оның күрделендірілген нұсқасы. Венециялық немесе Серлиан терезесі, сондай-ақ палладиандық терезелердің бәрі эллиндік және римдік үлгілерден шабыттанды, олар классикалық дәстүрдің бір бөлігі болып табылады және мәртебе мен қасиеттілікпен байланысты.

Шолу

Венеция терезесі – екі қысқа бүйірлік терезелермен симметриялық түрде шеңберленген доға тәрізді орталық жарықтан тұрады. Әрбір бүйірлік терезе екі бағана немесе пилястрмен шеңберленген және үстінде кішкентай антаблемент орналасқан. Антаблементтер орталық жарықтың үстіндегі жартылай дөңгелек арканы қолдайтын тіреулер (импосттар) қызметін атқарады. Венециядағы кітапханада Сансовино дизайнды өзгертіп, екі ішкі пилястрдың орнына бағаналарды қойды. Оның палладиандық немесе венециялық шығу тегі деп айту дұрыс емес; бұл мотивті алғаш рет Донато Браманте қолданған, ал кейін Серлио жеті томдық архитектуралық кітабында – «Tutte l'opere d'architettura et prospetiva» деп атап, Витрувий мен римдік архитектураның идеалдарын жазды. Бұл доға тәрізді терезе екі төменгі тіктөртбұрышты ашылумен шеңберленген, бұл мотив алғаш рет ежелгі Римнің жеңіс аркаларында пайда болған. Палладио бұл мотивті кеңінен қолданды, әсіресе Виченцадағы Палладиана базиликасының аркадаларында. Бұл Вилла Форни Сератоға кіреберістің де ерекшелігі. Бұл мотивтің Венето аймағында кеңінен қолданылуы терезеге «венециялық терезе» деген қосымша атау берді; оны «Серлиан терезесі» деп те атайды. Атауы мен шығу тегіне қарамастан, бұл терезе формасы Палладионың ең танымал жұмыстарының біріне айналды және одан кейінгі палладиандық стильде дамыған архитектуралық ерекшеліктердің бірі болып табылады. Джеймс Лис Милннің сөзіне сүйенсек, бұл терезе алғаш рет Ұлыбританияда Лондонның Берлингтон Хаусының жаңартылған қанаттарында пайда болды, бірақ оның тікелей көзі Палладионың өзінен емес, Иниго Джонстың Уайтхолл сарайының жобаларынан алынған.

Палладиандық терезе

Палладиандық терезе немесе "Палладио мотиві" – бұл Палладионың осы мотивті дамытуы, көбінесе бірнеше терезелер қатарында қолданылады. Ол әрбір терезенің арасына үлкен немесе алып өлшемді жобаны қойып, қабырғалық сөрелерді тіреп тұрған кішкентай бағаналарды екі еселендіреді, екінші бағананы біріншісінің артына орналастырады. Бұл мотив алғаш рет Виченцадағы Палладиана базиликасында қолданылды, онда ол екі қабатта да пайдаланылған; аталған ерекшелік көбінесе көшірілмеді. Мұндағы ашылулар қатаң түрде терезе емес, себебі олар лоджияны қоршап тұрады. Басқа жағдайлардағыдай, пиластерлер бағаналардың орнына қолданылуы мүмкін. Сэр Джон Саммерсон екі еселенген бағаналарды жоюға рұқсат етуге болады деп санайды, бірақ "Палладио мотиві" термині тек үлкен жоба бар жағдайларда ғана қолданылуы керек.