Кіріспе

Неміс жаяу әскерінің жауынгерлік машинасы, Батыс Германияның ЖЖМ (жауынгерлік машиналарын)
"Шутценпанцер Мардер 1" ("Шутцен" – "жаяу әскерін", "Панцер" – "қорғау", "Мардер 1" – "манс") – Батыс Германияның танкші-жаяу әскер бөлімдерінде, ЖЖМ-мен күреске маманданған механикаландырылған жаяу әскерде қолдануға арналған неміс гусеницалық жауынгерлік машинасы. 1970 жылдардан бері қазіргі күнге дейін неміс армиясының негізгі танкші-жаяу әскер ЖЖМ ретінде пайдаланылуда. Батыс Германияның бронетехникалық өнеркәсібін қайта құру барысында жасалған "Мардер" сәтті және сенімді жауынгерлік машина болып танылды. Бұрын оның ерекшеліктері, мысалы, артқы бөлігінде толық қашықтан басқарылатын пулемет және жаяу әскердің атысуы үшін бүйірлеріндегі қару тесіктері болған. Алайда, бұл мүмкіндіктер кейінгі жаңартулар кезінде жойылды немесе қазіргі заманғы ЖЖМ дизайнымен үйлестіру үшін қарапайымдастырылды. Пулемет коаксиалды етіп өзгертілді, қару тесіктері толығымен дәнекерленіп, қосымша брондалды. Жалпы, бұл бір үлкен артқы есігі және жаяу әскердің атысуы үшін үш жоғарғы люгі бар қарапайым және дәстүрлі машина. 1970 жылдардың басында Батыс Германия армиясы шамамен 2100 данасын қабылдады, бірақ оның неміс үлгісі шетелдік әскерилерге сатылмады. Батыс Германия армиясы ескі машиналарын зейнеткерлікке шығара бастағанда, Чили үкіметі 200 "Мардер" сатып алуға келісті, ал Грекия үкіметі бұрын 450 зейнеткерлік машина сатып алуды қарастырған. Аргентинада жеңілдетілген және жергілікті өндірістегі VCTP нұсқасы қолданылады, сондай-ақ Henschel және TAMSE компаниялары құрастырған осы платформаға негізделген бірнеше машиналар бар. "Мардер 1" машинасының ізбасары бастапқыда 1990 жылдардағы "Мардер 2" жобасы болды, бірақ оны тоқтатқаннан кейін 2010 жылдары "Пума" ізбасары болды. Қазіргі уақытта "Мардер" "Пума" машинасымен алмастырылуда.

Даму

Мардердің әзірленуі 1960 жылдың қаңтарында алғашқы даму келісімшарттары жасалғаннан бастап, 1971 жылдың мамырына дейін, алғашқы өндіріс үлгілері Батыс Германия армиясына тапсырылғанға дейін жалғасты. Көлік Schützenpanzer Lang HS.30-ға қарағанда жақсартылған нұсқа болды. Басты талаптар: 12 жаяу әскерді тасымалдау мүмкіндігі. Көбірек сенімді 20 мм зеңбірек. Жаяу әскер көлік ішінде немесе одан шығып соғыса алуы керек. Ядролық, биологиялық және химиялық қарудан қорғану. Алғашқыда даму келісімшарттары екі топқа берілді: Rheinstahl тобы (Rheinstahl Hanomag, Ruhrstahl, Witten Annen, Büro Warnecke) және Henschel Werke және швейцариялық MOWAG компаниясынан құралған екінші топ. Осының нәтижесінде жеті прототиптік көлік құралы жасалды. 1961-1963 жылдар аралығында сегіз прототиптік көлік құралының тағы бір жиынтығы салынды. Даму басымдығы кейін біршама уақытқа Jagdpanzer 90 мм зеңбірегін әзірлеуге ауыстырылды. 1967 жылы әскери талаптар нақтыланғаннан кейін, он прототиптің үшінші және соңғы жиынтығы салынды. Соңғы әзірлеу жұмыстарын Rheinstahl тобы аяқтады. 10 өндіріске дайын үлгі салынды және 1968 жылдың қазан айы мен 1969 жылдың наурыз айы аралығында Батыс Германия армиясымен сынақтардан өтті. 1969 жылдың мамыр айында көлікке еуропалық қарағайлы мысықтың аты берілді – "Мардер". Қазан айында Rheinstahl бас мердігер болып таңдалды. Алғашқы өндірістік "Мардер" 1971 жылдың мамырында Батыс Германия армиясына тапсырылды. Көліктің өндірісі 1975 жылға дейін жалғасты, осы кезеңде 2136 көлік құралы салынды. 1975 жылы командирдің ашық люгінен MILAN танкіге қарсы басқарылатын зымыраны атуына бейімдеу жасалды. 1977-1979 жылдар аралығында "Мардер" машиналарына "МИЛАН" зымырандары орнатылды. Жаңа түнгі көру құралдарын және жылулық бейнелеу құрылғысын орнату, сондай-ақ 20 мм зеңбірекке оқ-дәрілерді жаңартуды қамтитын бірқатар жаңарту бағдарламалары жүргізілді. Шамамен 1985 жылы таңбалама "Мардер 1" деп өзгертілді (оған дейін ол жай ғана "Мардер" болған), өйткені жаңа IFV құрылысы жүргізіліп жатты. Жаңа көлік Leopard 2-нің серігі болуы керек еді, дәл "Мардер" Standardpanzer/Leopard 1-дің серігі болғандай, оған "Мардер 2" деген ат берілді және ескі көліктер қайта тағайындалды. A3 жаңарту бағдарламасы 1988 жылы басталды. Thyssen Henschel компаниясына жылына 220 машинадан A3 стандартына дейін 2100 "Мардер 1 A1/A2" сериялы көліктерін жаңартуға келісімшарт берілді. Алғашқы жаңартылған көліктер 1989 жылдың қарашасында Батыс Германия армиясына жетті. Модификациялар жиынтығына кірді: Ресейлік БМП-2-дегі 30 мм 2А42 зеңбірегінен қорғануға арналған, салмағы 1600 кг жақсартылған броня. Броня шашыраңқы бомбалардан қосымша қорғаныс берді. Жаяу әскер бөлімшесінің үстіндегі люктер қайта орналастырылды. Көліктің серпімділігі күшейтілді, жаңа тежегіш жүйесі орнатылды және қоробкаға реттеулер енгізілді. Жылу жүйесі суға негіделген жылу жүйесімен ауыстырылды. Мұнара қайта конфигурацияланды. Жаңа жалпы салмағы 35 000 кг құрады.

Сипаттама

Мардер 1 корпусы біржола дәнекерленген болаттан жасалған, бұл шағын қарудан және снаряд сынықтарынан қорғауды қамтамасыз етеді. Корпустың алдыңғы бөлігі 20 мм-ге дейінгі бронебойғыш сабот (APDS) снарядтарынан қорғаныс береді. Кейінгі нұсқалары 30 мм автокөліктің қаруланған BMP 2 және жоғарыдан шабуылдайтын кластерлік бомбалардың дамуына жауап ретінде 30 мм APDS-ке дейін қорғанысты арттырды. Мардер салыстырмалы түрде дәстүрлі конструкцияға ие, жүргізуші корпустың алдыңғы сол жағында отырады, ал қозғалтқыш оның оң жағында орналасқан. Жүргізушіде оңға ашылатын люкте орнатылған үш күндізгі перископ бар. Орталық перископты пассивті түнгі көру құрылғысымен алмастыруға болады. Жүргізушінің артында бір жаяу әскерге арналған орын бар. Мардердің ерте нұсқаларында бұл әскердің оңға ашылатын люгі және 360 градусқа айналатын перископы болған. Бұл люк 1A3 нұсқасынан бастап алынып тасталды. Корпустың ортасында екі адамдық мұнара орналасқан, онда оң жақта командир, сол жақта – нысана көруші отырады. Люк тек командирге ғана берілген. Командирдің барлық жақтан қарау үшін сегіз күндізгі перископы бар, ал нысана көрушіде үш перископ бар. Негізгі көздеу жүйесі – PERI Z11 көздегіші, ол 2× немесе 6× оптикалық үлкейтуге ие. 1A2 нұсқасынан бастап 2x және 8x үлкейтуі бар қосымша жылулық көздегіш бар. Мұнараның артында, корпустың ортасымен бойымен жүретін, бір-біріне арқасымен отырған алты жаяу әскерді сыйдыра алатын әскерлік бөлім орналасқан. Мардер дайындықсыз 1,5 метрге дейінгі суды кесіп өте алады. Оған 2,5 метрге дейінгі суды кесіп өтуге мүмкіндік беретін жиынтық орнатылуы мүмкін. Көлік құралы MTU MB 833 Ea 500 алты цилиндрлі, сұйықпен салқындатылатын, тізбектей турбожүктегішті дизельді қозғалтқышымен жабдықталған, ол шамамен 2200 айналымда қуатты жеткізеді. Салқындату радиаторлары корпустың артқы жағында, шығу пандусының екі жағында орналасқан. Қозғалтқыш төрт жылдамдықты Renk HSWL 194 планетарлық беріліс қорабымен байланыстырылған, төрт алға және төрт кері жылдамдықтары бар. Трансмиссия сонымен қатар, корпустың алдыңғы бөлігіне орнатылған екі жетек блогына қуатты жеткізетін қадамсыз гидростатикалық блок арқылы басқару және тежеуді қамтамасыз етеді. Көлік құралында 652 литр отын бар, бұл оған шамамен 500 километрлік жол жүруге мүмкіндік береді. Ертедегі Мардерлер 4-ші жылдамдықта 75 км/сағ жылдамдыққа жете алатын, бірақ кейінгі көліктердің қосымша бронясы осы көрсеткішті 65 км/сағ-қа дейін төмендетті. Мардер Diehl гусеницасымен қозғалады, оған қарда қозғалыс қабілетін жақсарту үшін резеңке жол төсемі немесе металл тістілер орнатылуы мүмкін. Жетек механизмі алты резеңке дөңгелекті доңғалақтан тұрады, алдыңғы жағында жетек доңғалағы, ал артқы жағында бос доңғалақ орналасқан. Үш қайтару доңғалағы орнатылған. Серіппелік жүйе – бұрылу сырғасы, алдыңғы екі және соңғы екі доңғалаққа гидростатикалық соққы сіңіргіштер орнатылған.

Қару-жарақ

Негізгі қару – 20 мм Rheinmetall MK 20 Rh202 автокөліктік зеңбірек. Ол екі адамдық шағын мұнараға орнатылған және бронебойғыш немесе жарылғыш-детонациялық оқтарды атуға қабілетті. Зеңбірекпен бір осьте сол жағына 7,62 мм MG 3 пулеметі орнатылған. Мұнара 360 градусқа бұрылады және секундына 40 градус жылдамдықпен -17 градустан +65 градусқа дейін көтеріледі, ал секундына 60 градус жылдамдықпен бұрылу кезінде. 1A1 нұсқасына дейінгі және оның ішіндегі алғашқы өндірістегі "Мардерлерде" артқы жағына қаратылған екінші MG 3 пулеметі қашықтан басқарылатын қондырғыда артқы бөлігіне орнатылған және жаяу әскердің бірі PERI Z12 перископтық нысанасы (180° көлденең бұрылу және 15°-тан +55°-ға дейінгі тік бұрылу) арқылы басқаратын. Әдетте, 20 мм зеңбірекке 1250 оқ, ал MG3 пулеметіне 5000 оқ тасымалданады. 1A1A нұсқасынан бастап, модельдерге MILAN танкіге қарсы басқарылатын зымырандарды орнатуға болады, бұл броньға қарсы қабілеттілікті арттырады. Көлік ішінде әдетте төрт зымыран болады. Екі жағындағы төрт оқ тесігі бар, оларды жаяу әскер шабуылдаған жау әскеріне қосымша ату үшін пайдалана алады. Бұл мүмкіндік тек Marder 1A1 және 1A2 машиналарында болған. Marder 1A3 және одан жоғары нұсқаларында қосымша бронь қабаты мен сыртқы сақтау жәшіктері болғандықтан оқ тесігі жоқ. Алты 76 миллиметрлік түтін гранатасы көру және инфрақызыл сәулелерді тоқтату үшін түтін қоршауын жасауға мүмкіндік береді.

Жауынгерлік қызмет

1971 жылдың жазында алғашқы бірлігі жеткізілген Marder IFV 38 жыл бойы жауынгерлік сынақтан өтпеді, 2009 жылдың шілдесіне дейін Ауғанстанның Қундуз провинциясының Чахар-Дара ауданында талибандарға қарсы неміс жауынгерлік бекінісін қорғағанда, көптеген жауларды өлтіріп, жаралады. Одан бері Marderлер бірнеше рет қатты шайқастарға қатысты. Көліктер өте пайдалы екенін дәлелдеді және неміс әскерлері оларды ұлы тактикалық құрал деп мақтады. Дегенмен, экипаждар ауа кондиционерлері жоқ болғандықтан, үлкен физикалық стресске ұшырады. 2010 жылдың 31 қазанында Германияның Кватлиам қаласында талибан содырларына қарсы шабуыл кезінде екі Marder импровизацияланған жарылғыш құрылғылардың салдарынан зақымдалды. Шабуылдың келесі кезеңінде, Коалиция "Халмазаг" операциясы деп атады, бір Marder неміс парашютшілерінің ұстаған позицияларын айналып өтуге талибандардың талпынысын тойтарды. 2011 жылдың маусым айында неміс Marderі Қундуз маңында 200 кг (440,91 фунт) салмақтағы жарылғыш құрылғысынан жойылды, бір сарбаз қаза тауып, бесеуі жараланды. Marder Косово соғысы кезінде НАТО-ның Косово күштері (KFOR) құрамындағы неміс бейбітшілік сақтау күштерінің бір бөлігі ретінде жұмыс істеді. 2023 жылдың 29 наурызында Украинаның қорғаныс министрі Олексей Резников 2022 жылғы Ресейдің Украинаға басып кіруі кезінде Германиядан сыйға берілген Marderлер елге жеткенін хабарлады. Олар алғаш рет 2023 жылғы украин қарсы шабуылының бір бөлігі ретінде тамыз айында 82-ші әуе шабуыл бригадасы қолданды; сол кезде 100 көлік жеткізілді. 2024 жылдың 21 қаңтарындағы Oryx блогының мәліметінше, кем дегенде 10 украин Marderі фото және бейнематериалдар арқылы жоғалғаны расталды; 4 жойылды, 2 зақымдалды және 4 тасталды.

Нұсқалар

Marder 1A3 қазіргі уақытта осы жүйенің ең көп таралған нұсқасы болып табылады және неміс Бундесверінің қарулануында тұр. Marder 1A4, 1A3-тен криптографиялық байланыс құралын қолдану арқылы ғана ерекшеленеді. Мардердің ең жаңа нұсқасы – Marder 1A5, күшейтілген минадан қорғаумен жабдықталған. Осы нұсқаның қызметтегі саны шектеулі.

Туынды модельдер

Мардер Тиссен Хеншельдің Аргентинаның TAM танкысын жасауға негіз болды. Мардердің қарапайым нұсқасы Аргентина армиясы тарапынан жауынгерлік машина, миномет тасымалдаушы және басқару машинасы ретінде қолданылады, бұл Бундесвер үшін жоспарланған көптеген нұсқаларды іске асырады, бірақ кейіннен шығындар мен/немесе M106 миномет тасымалдаушысы сияқты арзан баламалардың болуына байланысты олардан бас тартылды. Мардер «Роланд» әуе қорғаныс жүйесін тасымалдау үшін пайдаланылады. Kanonenjagdpanzer және Raketenjagdpanzer 2 әуелде Мардер отбасының құрамында дамытылды, бірақ екінші партия прототиптерінің негізінде, әртүрлі қозғалтқыштармен және басқа да жабдықтармен жасалды. Бельгия үшін салынған Kanonenjagdpanzer Бундесвердің бастапқы нұсқасы мен Мардер бөліктерінің аралас құрамынан тұрады. Мардер шассиінде 120 мм минометінің 4-6 сынақ үлгісі салынды, соның бірі WTS Meppen-де өрт сөндіру машинасы ретінде қолданылады. AAA танкымен сынақтар жүргізілді, бірақ жүйенің ауырлығы Standardpanzer шассиін пайдалануға әкелді, нәтижесінде Gepard AAA жүйесі құрылды. Кем дегенде, бірінші немесе екінші буын прототипі кейіннен жүк көлігіне орнатылған LARS жүйесіне айналған 110 мм артиллериялық ракеталық жүйемен жабдықталды. 2012 жылғы Eurosatory көрмесінде Rheinmetall Landsysteme GmbH Marder Evolution отбасының құрамында тағы екі жаңарту ұсынды. Бірінші жаңарту – Marder APC, ол жаңа M151 Protector қашықтан басқарылатын қарумен жабдықталған, ол бұрынғы Rheinmetall MK 20 Rh 202 автоматты зеңбірегін алмастырды, сонымен қатар STANAG 4+ деңгейіне сәйкес баллистикалық қорғаныс және 3a/3b+ деңгейіне сәйкес минаға қарсы қорғаныспен жабдықталған. Жоғарғы палуба жақсартылған эргономика үшін көтерілді және MTU MB883 дизельді қозғалтқышы қолданылады. Екінші жаңарту – Marder Medium Tank, ол жаңа мұнарада 105 мм OTO Melara зеңбірегімен жабдықталған. 2016 жылғы Indo Defence көрмесінде Rheinmetall индонезиялық армияға ұсынылған Marder Medium Tank RI ("RI" – «Индонезия Республикасы» дегенді білдіреді) танкын көрсетті, ол бұрыннан Мардер 1A3 танкын пайдаланып келген. Танк Мардер 1A3 корпусын пайдаланды, үш экипаждың Леонардо HITFACT мұнарасы OTO Melara 105 мм зеңбірегімен және коаксиалды және төбеге орнатылған екі 7,62 мм пулеметтерімен қаруланды. HITFACT мұнарасы командир мен зеңбірекшінің көзқарасын байланыстыратын, лазерлік қашықтық өлшегішпен және командир мен зеңбірекшінің күндізгі/термалды көзқарасымен жабдықталған озық оқ-дәрі басқару жүйесімен жабдықталған. Жаңартуларға жаңартылған серпімділік, жаңа MTU дизельді қозғалтқышы және модульдік бронь жиынтығын орнату мүмкіндігі кірді.

Мардер 2

Schützenpanzer Marder 2 – 1991 жылы жасалған, Schützenpanzer Marder 1-ді алмастыру мақсатындағы неміс жаяу әскерінің жауынгерлік машинасының прототипі. Жоба 1984 жылы басталды және 1992 жылы тоқтатылды. Бір прототипі Германияның қорғаныс технологиялары музейінде сақтаулы тұр.

Қазіргі операторлар

ЕлТүріСан (Шамамен)ТегіНұсқаулар 1A3 280 180 Marder 1A3 бастапқыда 2007 жылы Германиядан тапсырыс берілді, себебі Нидерландының YPR 765 AIFV және M113 APC машиналары негізгі ұрыс танктерімен бірқатар жүре алмады. Қосымша тапсырыстар жалпы санын 280-ге жеткізді. 200 Marder 1A3 машинасының алғашқы партиясына 7 жүргізушілерді оқыту машинасы және 30 машинадан бөлшектер алынды. Bundeswehr қорынан алынған. 1А2/1А3/FlaRakPz 1 Roland (жекеменшік өндірісте сақталады) ~1067 2,137 Marder машинасы барлығы салынды. 1989-1998 жылдар аралығында 2 097 машинасы Marder 1A3 стандартына жаңартылды. 140 Marder машинасы 1978-1983 жылдар аралығында Roland 2 жер-ауа қорғаныс жүйесіне айналдырылды, бірақ Roland жүйелері 2005 жылы қызметтен шығарылды. 2009 жылға дейін Германияда 1А2 және 1А3 нұсқаларының шамамен 1,911 операциялық Marder машинасы болды. Көптегендері басқа елдерге немесе Rheinmetall сияқты жеке компанияларға сатылды. Әртүрлі елдерге сатудан және экспорттан кейін 2023 жылға қарай әртүрлі жауынгерлік қабілеттерімен 1067 машинасы сақтауда. Жүздеген машиналары Тюрингиядағы Роксенсусра қаласында KMW еншілес компаниясы Battle Tank Dismantling GmbH Koch-та ашық ауданда сақталады, онда олар бөлшектеледі және қайта өңделеді. 1А3 [жаңартылған] 262 2017 жылға қарай Bundeswehr-де 382 1А3/1А4/1А5 Marder машинасы болды, олардың тек 212-сі операциялық қызметте болды, қалғандары 2016 жылы келісімшарт бойынша жөндеуден өтті. 2020 жылы Rheinmetall 260 Marder машинасына артиллериялық және командирлік термовизиялық жүйелерді орнату үшін келісімшарт жасады. 170-тен астам машинасы жүргізушілерге түнгі көруге арналған жаңа құрылғылармен жабдықталды. Bundeswehr-де шамамен 262 активті Marder 1A3 машинасы бар, 2023 жылы 20 машинасы Украинаға өз қорынан берілді. Puma машинасымен алмастырылған Marder кем дегенде 2025 жылға дейін қызметте болады. 1А4 26 26 Marder 1A3 машинасы SEM 93 ұзын қашықтықтағы радиостанцияларымен жабдықталған командалық машиналарға айналдырылды. Жаңартылып, 2025 жылдан кейін де жұмыс істей береді. 1А5 74 74 Marder 1A3 машинасы 2003-2004 жылдар аралығында Rheinmetall компаниясымен 1А5 нұсқасына жаңартылды. 2020 жылы олардың 71-і машинаның жауап беру қабілетін арттыру және қозғалтқыштың қуатын 600 а.к.-дан 750 а.к.-дан астамға дейін арттыру үшін қуат блогымен жаңартуға келісімшарт жасады. 1А3 40 40 Marder 1A3 машинасы Германия Грекияға "Ringtausch" алмасу бағдарламасы аясында Украинаға 40 БМП-1 машинасы жеткізілгені үшін кепілдік берді. Алғашқы 6 машинасы 2022 жылдың қараша айында жеткізілді. 2023 жылдың қаңтарына 14 машинасы жеткізілді. Rheinmetall компаниясы Украинаға Marder машинасы жеткізу және жабдықтау мәселесіне байланысты Грекияға жеткізілімді тоқтатты. Алайда, барлық 40 машинасы 2023 жылдың шілдесіне дейін жеткізілді. 1А2 26 Германия 2012 жылы 50 Marder 1A2 машинасының Индонезияға экспортталуына рұқсат берді. Индонезия 2014-2016 жылдар аралығында жеткізілетін 26 Marder 1A2 машинасына тапсырыс берді. Marder 1A2 машинасының алғашқы партиясы 2014 жылдың 8 тамызында жеткізілді. 1A3 42 42 Marder 1A3 машинасы Rheinmetall компаниясынан тапсырыс берілді, ол 2015 жылы өз қорынан жеткізуді бастады. 1А3 75 Иордания 2016 жылдың 11 желтоқсанында бастапқыда 50 Marder 1A3 машинасына тапсырыс берді. Rheinmetall компаниясы Bundeswehr қорынан оларды жаңартуға және 2017 жылға дейін жеткізуге келісімшарт жасады. 2017 жылы Rheinmetall компаниясы Иордания үшін қосымша 25 Marder 1A3 машинасының жаңартылуына келісімшарт жасады. 2020 жылдың жазына дейін барлық 75 машинасы жеткізілді, оның ішінде екі жүргізушілерді оқыту машинасы және қосалқы бөлшектер. 1А3 140 Бірінші Marder 1A3 машинасы 2023 жылдың наурыз айында жеткізілді. 20 Marder 1A3 машинасы Bundeswehr қорынан, 60 машинасы Rheinmetall қорынан жеткізілді, 23 желтоқсан 2023 жылға дейін. Rheinmetall келісімшарттарға қол қойғаннан кейін тағы 20 машинасы дайындалады, ал 2024 жылға дейін барлығы 120 машинасы жеткізілуі мүмкін. Rheinmetall компаниясы 2023 жылдың соңына дейін "100-ден астам Marder жаяу әскерінің жауынгерлік машинасы" жеткізілетінін, ал 2024 жылдың мамырына дейін қосымша жеткізілімдер жасалатынын мәлімдеді. 28 наурызда Германияның әскери көмек тізіміне тағы 20 машинасы қосылды, бұл олардың жалпы санын 140-қа жеткізді.

Бұрынғы операторлар

1970 жылдардың соңында неміс "Мардер" шассиіндегі 4 "Роланд-2" жүйесін және 50 зымыран сатып алған. Барлық 4 жүйе 2001 жылы қызметтен шығарылды.