Қосқыштар арқылы таралатын аурулар: Қауіптің өсуі мен алдын алу жолдары
Tick-borne disease
Құстар мен жануарларды зардап шектіретін, қызыл маса шағуы арқылы жұғатылатын аурулар туралы мақала. Патогендер, симптомдар, емдеу жолдары қарастырылған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адамдар мен басқа жануарларды зақымдайтын құрттармен таралатын аурулар, құрттардың шағуы арқылы жұғатын жұқпалы агенттердің салдарынан пайда болады. Оларды рикетсия және басқа да бактериялар, вирустар мен протозоялар сияқты әртүрлі патогендер тудырады. Әлем бойынша ірі қара малдың шамамен 80% құрттармен таралатын ауруларға шалдығады деп есептеледі. Бұл патогендердің көпшілігі тіршілік циклының бір бөлігі ретінде омыртқалы жануарлар арқылы өтуді қажет етеді. Адамдарда, шаруашылық және үй жануарларында құрттармен таралатын инфекциялар көбінесе жабайы жануарлармен байланысты. Адамдардағы көптеген құрттармен таралатын жұқпалы аурулар жабайы жануарлар мен құрттар арасындағы күрделі циклді қамтиды. Адамдарда құрттардың және олармен таралатын аурулардың таралуы артып келеді. Климаттың өзгеруіне байланысты құрттардың таралу аймағы кеңейіп, жаңа жерлерге таралуда. Құрттар популяциясына олардың қожайындарының (мысалы, бұғы, ірі қара, тышқан, кеді) және олардың жыртқыштарының (мысалы, түлкі) санының өзгеруі де әсер етеді. Орманды кесу және тіршілік ортасының фрагментациясы қожайын мен жыртқыштардың түрлеріне және олардың қолжетімділігіне әсер етуі мүмкін. Құрттармен таралатын аурулардың көбеюі және олардың географиялық таралу аймақтарының кеңеюіне байланысты, денсаулық сақтау қызметкерлері осы аурулардың әртүрлі және көбінесе біртіндеп жабатын клиникалық көріністерін ажырата білуі қажет. Әлемде кем дегенде 27 түрі белгілі. Молекулалық зерттеулер мен жаңа буынның секвенирлеуінің нәтижесінде 21-ші ғасырда құрттармен таралатын жаңа аурулар табылды.
Tick borne diseases, which afflict humans and other animals, are caused by infectious agents transmitted by tick bites. They are caused by infection with a variety of pathogens, including rickettsia and other types of bacteria, viruses, and protozoa. and tick borne diseases are estimated to affect ~80 % of cattle worldwide. Most of these pathogens require passage through vertebrate hosts as part of their life cycle. Tick borne infections in humans, farm animals, and companion animals are primarily associated with wildlife animal reservoirs. Many tick borne infections in humans involve a complex cycle between wildlife animal reservoirs and tick vectors. The occurrence of ticks and tick borne illnesses in humans is increasing. Tick populations are spreading into new areas, in part due to climate change. Tick populations are also affected by changes in the populations of their hosts (e. g. deer, cattle, mice, lizards) and those hosts' predators (e. g. foxes). Diversity and availability of hosts and predators can be affected by deforestation and habitat fragmentation. As the incidence of tick borne illnesses increases and the geographic areas in which they are found expand, health workers increasingly must be able to distinguish the diverse, and often overlapping, clinical presentations of these diseases. and at least 27 are known globally. New tick borne diseases have been discovered in the 21st century, due in part to the use of molecular assays and next generation sequencing.
Экспозиция
Құрттар жылы айларда көбірек белсенді болады, бірақ бұл географиялық аймаққа және климатқа байланысты өзгеруі мүмкін. Орман, бұталар, биік шөп немесе жапырақ қалдықтары бар жерлерде құрттардың саны көп болады. Шағылған адамдарда дене ауыруы, қызба, шаршау, буын ауыруы немесе бөртпе сияқты белгілер пайда болуы мүмкін. Адамдар құрт шағуынан қорғану үшін ашық түсті киім (шалбар және ұзын жеңді киім қоса) киюге, 20%–30% N,N Diethyl 3 methylbenzamide (DEET) құрамындағы жәндіктерге қарсы спрейлерді қолдануға, шалбардың аяқтарын шұлықтарына тығып, құрттарды жиі тексеруге және киімдерін ыстық кептіргіште жууға және кептіруге тиіс. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, жануарларға құрттан жұғудың алдын алу қиын, себебі жануарларда көзге көрінетін белгілер байқалмайды; тиімді алдын алудың жалғыз жолы – мал шаруашылығында құрттарды жою болып табылады.
Ticks tend to be more active during warmer months, though this varies by geographic region and climate. Areas with woods, bushes, high grass, or leaf litter are likely to have more ticks. Those bitten commonly experience symptoms such as body aches, fever, fatigue, joint pain, or rashes. People can limit their exposure to tick bites by wearing light colored clothing (including pants and long sleeves), using insect repellent with 20%–30% N,N Diethyl 3 methylbenzamide (DEET), tucking their pants legs into their socks, checking for ticks frequently, and washing and drying their clothing in a hot dryer. According to the World Health Organization, tick to animal transmission is difficult to prevent because animals do not show visible symptoms; the only effective prevention relies on killing ticks on the livestock production facility.
Симптомдары
Сонымен қатар, кенелер жедел, жоғары қарай дамитын сал параличімен сипатталатын қозғалыс ауруын тудыруы мүмкін. Егер дереу емделмесе, бұл жағдай өлімге әкелуі мүмкін, ол адамдар мен жануарларға әсер етеді. Бұл көбінесе кенелердің белгілі бір түрлерімен байланысты. Симптомдары көбінесе шаршау, аяқтарда ұю, бұлшықет ауыруы және кейбір жағдайларда сал және басқа да ауыр неврологиялық белгілерді қамтиды. Кене арқылы берілетін аурулар (ҚАБ) АҚШ-та денсаулыққа қауіпті мәселе болып табылады. Соңғы екі онжылдықта патогендердің саны мен аурудың салмағы артып келеді. Жақсартылған диагностика және бақылаудың арқасында жаңа патогендер үнемі анықталып, ҚАБ туралы біздің түсінігіміз кеңейеді. Алайда, бұл ауруларды диагностикалау қиын болып қалады, себебі көптеген ҚАБ-да ұқсас бейспецификалық симптомдар байқалады және пациенттерді толық бағалау үшін бірнеше зерттеулер қажет. Жаңа, жетілдірілген молекулалық диагностикалық әдістер, соның ішінде жаңа буын секвенирлеу және метагеномдық талдау, бір ғана тестпен көптеген потенциалды патогендерді анықтау мүмкіндігі арқылы жаңа және пайда болатын патогендерді жақсырақ анықтауға үміт береді.
Ticks also have the potential to induce a motor illness characterized by acute, ascending flaccid paralysis. This condition can be fatal if not treated promptly, affecting both humans and animals. It is mainly associated with certain species of ticks. Symptoms typically ranges from fatigue, numbness in the legs, muscle aches, and, to in some cases, paralysis and other severe neurological manifestations. Tick borne diseases (TBD) are a major health threat in the US. The number of pathogens and the burden of disease have been increasing over the last couple decades. With improved diagnostics and surveillance, new pathogens are regularly identified, bettering our understanding of TBDs. Unfortunately, diagnosis of these illnesses remains a challenge, with many TBDs presenting with similar nonspecific symptoms and diagnosis requiring a battery of assays to assess patients adequately. New advanced molecular diagnostic methods, including next generation sequencing and metagenomics analysis, promise improved detection of novel and emerging pathogens with the ability to detect a litany of potential pathogens with a single assay.
Қисықтарды жою
Тіркелгенде, кенелерді мүмкіндігінше тез және қауіпсіз түрде алып тастау керек. Оларды пинцетті кене аузына мүмкіндігінше жақын ұстап, бұрмаламай тартып шығаруға болады; кейбір компаниялар кене аузын (гипостоманы) айналдырып, алып тастауды жеңілдететін ойықтары бар құралдарды сатады. Кенені өздігінен түсіру үшін химиялық әдістерді қолдану немесе оны саусақпен тартып шығаруға тырысу тиімді емес.
Ticks should be removed as soon as safely possible once discovered. They can be removed either by grasping tweezers as close to the mouth as possible and pulling without rotation; some companies market grooved tools that rotate the hypostome to facilitate removal. Chemical methods to make the tick self detach, or trying to pull the tick out with one’s fingers, are not efficient methods.
Диагностика
Қиыршықтар арқылы берілетін ауруларды диагностикалауда екі бағыт қолданылады. Кейбір диагноздар клиникалық байқаулар мен симптомдарды талдауға, ал басқалары зертханалық тесттер арқылы расталады. Қиыршықтар вирустардың кең ауқымын тарата алады, олардың көпшілігі арбовирустар болып табылады. Жалпы алғанда, қиыршықтар арқылы берілетін ауруларды жылдам диагностикалауға арналған арнайы зертханалық тесттер жоқ. Ауырлығына байланысты, клиникалық көрініске сүйене отырып, антибиотикпен емдеу жиі қажет. Лайм боррелиозын диагностикалау клиникалық критерийлерге негізделеді, мұнда қиыршық шағуының тарихы және оған байланысты симптомдар маңызды рөл атқарады. Зертханалық диагностика "екі сатылы диагностикалық протоколды" қамтиды, иммуноферменттік талдау (ELISA) және Вестерн блот сияқты әдістерді қолдана отырып, рекомбинантты антигендерді пайдалану арқылы нақты антиденелерді анықтау қажет. ELISA және Вестерн блоттың сезімталдығы шамамен бірдей болғанымен, Вестерн блот нақты иммунореактивті жолақтарды анықтау арқасында жоғары спецификалыққа ие. Сероконверсия көбінесе симптомдардың пайда болуынан шамамен екі аптадан кейін жүреді, бірақ жалған оң ELISA нәтижелері, әсіресе басқа жұқпалы және жұқпалы емес аурулары бар пациенттерде, нақты антигендерге нашар реакция жасайтын антиденелермен байланысты болуы мүмкін. Қиыршықтар арқылы берілетін энцефалит (ҚБЭ) клиникалық белгілерінің айқындығының жоқтығынан зертханалық диагностика маңызды рөл атқарады. Диагностикалық процесте ферментті иммуносорбенттік талдау (ELISA) арқылы нақты IgM және IgG сарысу антиденелерін анықтау көбінесе ауруханаға түскен кезде жүзеге асырылады, себебі осы антиденелер көп жағдайларда анықталады.
Diagnosing tick borne diseases involves a dual approach. Some diagnoses rely on clinical observations and symptom analysis, while others are confirmed through laboratory tests. ticks can transmit a wide range of viruses, many of which are arboviruses. In general, specific laboratory tests are not available for rapid diagnosis of tick borne diseases. Due to their seriousness, antibiotic treatment is often justified based on clinical presentation alone. Diagnosing Lyme borreliosis relies on clinical criteria, with a history of a tick bite and associated symptoms being crucial. Laboratory diagnosis follows a 'two tiered diagnostic protocol,' involving detecting specific antibodies using methods such as immunoenzymatic assays and Western blot tests, preferably with recombinant antigens. While ELISA and Western blot have similar sensitivity, Western blot is more specific due to the identification of specific immunoreactive bands. Seroconversion typically occurs around two weeks after symptom onset, but false positive ELISA results can be linked to poorly reactive antibodies against specific antigens, especially in patients with other infectious and non infectious diseases. Tick borne encephalitis (TBE) presents non specific clinical features, making laboratory diagnosis crucial. The diagnostic process typically involves identifying specific IgM and IgG serum antibodies through enzyme linked immunosorbent assay (ELISA) since these antibodies are detectable in most cases upon hospitalization.
Емдеу
Лайм ауруымен ауыратын пациенттер тиісті антибиотиктермен емделген жағдайда, көбінесе тез және толыққанды қалпына келеді. Көбінесе қолданылатын антибиотиктерге доксициклин, амоксициллин немесе цефуроксим аксетил жатады. Анаплазмоз, эрлихиоз және таулы дақты қызба кезінде доксициклин барлық жастағы ересектер мен балаларға бірінші таңдау емдеуі болып табылады. Бабезиозды емдеу үшін атовакваон мен азитромициннің комбинациялық терапиясы ең көп ұсынылады. Емдеу әдетте 7-10 күнге созылады. Клиндамицин мен хининді бірге қолданудың да тиімділігі дәлелденген, бірақ бұл комбинацияда жағымсыз әсерлердің саны айтарлықтай жоғары. Повассан вирусына қатысты, Повассан вирусының инфекциясын емдеуге арналған дәрілер жоқ. Дегенмен, дәрілер симптомдарды жеңілдетуге және асқынулардың алдын алуға көмектеседі. Ауыр жағдайдағы адамдар әдетте ауруханада емделеді, онда оларға қажет болған жағдайда тамырға сұйықтық құю, қызбаны түсіретін дәрілер, тыныс алуды қолдау және басқа да емдер жасалады.
Patients with Lyme disease who are treated with appropriate antibiotics usually recover rapidly and completely. Antibiotics commonly used include doxycycline, amoxicillin, or cefuroxime axetil. For Anaplasmosis, ehrlichiosis and Rocky Mountain spotted fever, Doxycycline is the first line treatment for adults and children of all ages. For babesiosis, a combination therapy with atovaquone and azithromycin is most commonly recommended for treatment of mild to moderate babesiosis. Treatment is usually continued for 7 to 10 days. A combination regimen of oral clindamycin and quinine has also been proven effective, but the rate of adverse reactions is significantly higher with this combination. For Powassan virus, there are no medications for treating Powassan virus infections. Medications, however, can help to relieve symptoms and prevent complications. People with severe disease are typically treated in a hospital where they may be given intravenous fluids, fever reducing medications, breathing support, and other therapies as needed.
Аллергия
Альфа-гал аллергиясы Альфа-гал синдромы, адамды қан сорғанда құйрықтар енгізетін Альфа-гал (Галактоза альфа-1,3-галактоза) қант молекуласына жоғары сезімталдық реакциясынан туындауы мүмкін. Иммундық реакция адамдарда қызыл ет және басқа сүтқоректілерден алынған өнімдерге аллергияны тудыруы мүмкін. Тіккен кезде құйрықтардың Альфа-гал синдромының (АГС) дамуына қалай әсер ететінін эксперименттік жолмен растау және зерттеу егеуқұйрықтар моделінде жүргізілді.
Alpha gal allergy Alpha gal syndrome is likely caused by a hypersensitivity reaction to the Alpha gal (Galactose alpha 1,3 galactose) sugar molecule introduced by ticks while feeding on a human host. The immune reaction can leave people with an allergy to red meat and other mammalian derived products. The experimental confirmation and investigation of how tick bites contribute to the development of AGS have been established and examined using a mouse model.