Непал саяхаты мен жазушысы Бишвешвар Прасад Коирала

Кіріспе

Непал саясаткері және жазушысы Бишвешвар Прасад Койрала (8 қыркүйек 1914 – 21 шілде 1982), Б. П. Койрала деген атпен әйгілі, непалды революционер, саяси лидер және жазушы болды. Ол 1959-1960 жылдары Непалдың премьер-министрі қызметін атқарды. Ол Непал Конгресін, әлеуметтік-демократиялық саяси партияны басқарды. Ол Болливуд актрисасы Маниша Койраланың әкесі, бұрынғы премьер-министр Грижа Прасад Койраланың ағасы және бұрынғы премьер-министр Матрика Прасад Койраланың інісі болды. Койрала Непалдың демократиялық жолмен сайланған тұңғыш және 22-ші премьер-министрі еді. Ол 18 ай премьер-министр болып тұрғаннан кейін, король Махендраның бұйрығымен қызметтен алынып, түрмеге қамалды. Өмірінің қалған бөлігін көбінесе түрмеде немесе жер аударылуда, денсаулығы нашарлап бара жатқанда өткізді. Непалдағы ең ұлы саяси тұлғалардың бірі саналатын Койрала демократияның жақтаушысы болды. Ол Непал сияқты кедей елде жеке адамның бостандығы мен азаматтық және саяси құқықтарына кепілдік беру жеткіліксіз екенін, ал демократиялық социализм Непалдың артта қалуына шешім болатынын айтты.

Ерте өмір

Махатма Гандидің ізбасары Кришна Прасад Койраланың екінші ұлы Бишвешвар Прасад Койрала Банараста өскен. 14 жасқа дейін ол әкесі құрған мектепте оқыды. Кейін қаладағы Харишчандра мектебіне оқуға түсті. Ол 9-сыныпта оқыған кезде жазумен айналыса бастады. 1930 жылы британдық үкімет оны және оның інісі Матрика Прасад Койраланы террористермен байланыста болды деп айыптады. Олар тұтқындалып, үш айдан кейін босатылды. Осы оқиғадан кейін Бишвешвар әкесінің тілегі бойынша Калькуттадағы Шотланд шіркеу колледжінде оқуға түсті. 1930 жылдың соңында ол колледжді тастап, Банарасқа қайтып келді. 1932 жылы орта білімін аяқтады. Әкесі тағы да оның Калькуттадағы Шотланд шіркеу колледжіне түсуін қалады. Сондықтан ол екінші рет колледжге түсті, бірақ көп ұзамай оны тастап кетті. 1934 жылы Банарас индуистік университетінде экономика және саясат мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. 1937 жылы Калькутта университетінен заңгер мамандығын бітірді және бірнеше жыл Дарджилингте заңгер болып жұмыс істеді. Ол студент кезінде-ақ Үндістанның ұлттық-азаттық қозғалысына қатысты. 1934 жылы Үндістан Ұлттық Конгресіне қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдықтар оны екі жылға (1942–1944 жж.) Дханбадта тұтқындады.

Саяси мансап

Бостандыққа шыққаннан кейін, Үндістанның тәуелсіздігі жақын болғандықтан, ол Непалға өзгерістер енгізуге кірісті. 1947 жылы ол Үндістанда социалистік Непал Ұлттық Конгресін құрды, ол 1950 жылы Непал Конгресс Партиясына айналды. 9 наурыз 1947 жылы Койрала Непалға ағасы Гириджа Прасад Койралаға Біратнагар джут фабрикасының ереуілін ұйымдастыруға көмектесу үшін келді. Ол Гириджа Прасад Койрала және тағы төрт Конгресс жетекшісімен бірге тұтқындалды және 21 күндік қаңтары бойы Катмандуға дейін таулы жерлермен баяу жүріп жеткізілді. Тұтқындардың шеруі көп назар аудартып, олардың маршрутындағы ауыл тұрғындарының наразылығына ықпал етті. Койрала және басқа ұсталғандар Катмандудағы коттеджде ұсталды, бірақ 27 күндік аштық акциясынан, халықтың наразылығынан және 1947 жылдың тамызында Махатма Гандидің өтінішінен кейін жақын арада босатылды.

Койрала Үндістанға қайтып оралып, Катмандуға шабуыл жасау үшін қару іздеуге кірісті. Ақырында Койрала 1951 жылғы төңкеріске жетекшілік етті, ол Непалдың 104 жылдық Рана режимін құлатты. Соңғы Рана премьер-министрі 1951 жылдың қазан айында Рана Конгресінің коалициялық кабинеті (онда Койрала тоғыз ай бойы Ішкі істер министрі болып қызмет етті) тарағаннан кейін қызметтен босатылды. Содан кейін Койрала Непалдың саяси құрылымын дамытуға күш салды. Патша Махендра 1959 жылы еркін парламенттік сайлау өткізуге мүмкіндік беретін жаңа Конституциямен жауап берді. Парламенттің фрагментті болады деп күтілді, бірақ Койраланың Непал Конгресі үлкен жеңіске жетіп, төменгі палатадағы орынның үштен екісінен астамын иеленді. Бірнеше апталық тартысқаннан кейін Махендра Койраладан үкімет құруды сұрады, ол 1959 жылдың мамырында қызметке кірісті. Койрала өз елінің делегациясын Біріккен Ұлттар Ұйымына басқарып, Қытай мен Үндістанға сапар жасады, олар аумақтық даулар бойынша күшейіп бара жатқан араздықтарға тап болды. Дегенмен, ол үйде қиындықтарға тап болды. Оның жер реформалары, әсіресе парламент оңай қабылдаған жалға алу заңдарын қайта қарау, ұзақ жылдар бойы армияны бақылап келген жер иелері аристократиясын қатты ренжітті. 15 желтоқсан 1960 жылы патша Махендра Конституцияны тоқтатты, парламентті таратып, министрлер кабинетін таратып, тікелей билік орнатты және Койрала мен оның жақын әріптестерін түрмеге қамады. Олардың көпшілігі бірнеше айдан кейін босатылды, бірақ Койрала, тамақ ісігінен зардап шеккенімен, 1968 жылға дейін сотталмай түрмеде қалды. 1968 жылы сол кездегі премьер-министр Сурья Бахадур Тапа Койраланың түрмеден босатылуына үлкен үлес қосты, бірақ ол Койраланың өмірінің соңына дейін елден тыс жерде, эмиграцияда болуын қамтамасыз етуге де белсенді қатысты. Койрала 1976 жылдың желтоқсанына дейін Үндістанның Банарас қаласында эмиграцияда болды. Банарастан шамамен он жылдық эмиграциядан оралғаннан кейін, ол Чабахил резиденциясында үй қамауында ұсталды. Сол кезде король Бирендра сол кездегі премьер-министр доктор Тулси Гириден, Министрлер Кеңесінің бірлескен отырысы мен «Ауылға оралу» ұлттық науқанының орталық комитетінде Койраланың АҚШ-та емделу үшін босатылуы керек пе, жоқ па, туралы пікір білдіруін сұрады. Осыған сәйкес бірлескен отырыста король Бирендраға Койраланың босатылуы және АҚШ-та емделу үшін қажетті шығындарды төлеу ұсынылды. Непал үкіметі Койрала мен оның әйелі Сушила Койралаға, дәрігер және көмекшіге, паспорт пен қажетті визаны рәсімдеді. Вашингтондағы Непал елшілігіне Койрала отбасына медициналық көмек көрсетуді тапсырды. Англия мен Америка Құрама Штаттарында білім алған король Бирендра 1972 жылы саяси ахуал біртіндеп жақсарып келеді деп саналды. Алайда, 1976 жылы эмиграциядан оралғаннан кейін Койрала тұтқындалды және қарулы төңкеріске ұмтылу қылмысымен айыпталды. Ақырында, 1978 жылдың наурыз айында ол барлық мемлекеттік қасақаналық және бүлікшілдік айыптарынан ақталды. 1981 жылы оған АҚШ-қа барып емделуге рұқсат берілді. Премьер-министр С. Тапа корольді корольдік дәрігер доктор М.Р. Пандейдің ұсынысы бойынша Койралаға АҚШ-қа емделу үшін баруға рұқсат беруге көндірді. Непал үкіметі оның АҚШ-тағы емделуінің бір бөлігін төледі, ал қалғанын оның жүрегі жақын туысы Шейл Упдхая, доктор Шукдев Шах, отбасы мен достары ұйымдастырды. Америка Құрама Штаттарына тағы бір медициналық сапардан оралғаннан кейін, ол «ұлттық келісімге» қол жеткізу үшін король Бирендрамен бірнеше рет кездесті. 1979 жылғы студенттік демонстрациялар кезінде ол үй қамауында болды. Алайда ол Непалдың саяси жүйесі туралы ұлттық референдум өткізуге шақырған король Бирендраның шақыруын құптады. Референдум нәтижелері Непалдың саяси жүйесін сақтап қалуге бағытталғаны жарияланды. Б.П. Койрала ұлттық референдумның нәтижесін алғашқылардың бірі болып құттықтады және халықтың шешімін қабылдады, сондай-ақ референдум әділ және еркін өткенін мәлімдеді. Алайда, сыныптық ұйымға мүшелікке түсу процесіндегі айырмашылықтарға байланысты Койрала 1981 жылғы сайлауды бойкоттауды талап етті. Денсаулығы нашарлаған және саяси күші әлсірегеніне қарамастан, Койрала әлі де көптеген халықтың қолдауын ала алды. Ол 1982 жылдың қаңтарында Катмандудағы Ратна паркінде Непалдағы ең ірі халық жиындарының бірінде сөз сөйледі. Ол 1982 жылдың 21 шілдесінде Катмандуда қайтыс болды. Оның қабірлеріне шамамен жарты миллион адам қатысты.

Koirala went back to India, and began looking for arms to storm Kathmandu. Finally, Koirala led the Revolution of 1951, which overthrew Nepal's 104 year old Rana regime. The last Rana prime minister was dismissed in October 1951 when the Rana Congress coalition cabinet (in which Koirala served for nine months as the Home minister) broke apart. Koirala then concentrated on developing the Nepali political structure. King Mahendra responded with a new constitution enabling free parliamentary elections to take place in 1959. Only a fragmented parliament was expected, but Koirala's Nepali Congress scored a landslide, taking more than two thirds of the seats in the lower house. After several weeks of significant hesitation, Mahendra asked Koirala to form a government, which took office in May 1959. Koirala led his country's delegation to the United Nations and made carefully poised visits to China and India, then increasingly at odds over territorial disputes. Yet, he was in trouble at home almost from the beginning. His land reform measures, especially the revision of the tenancy laws so easily passed by parliament, deeply offended the landed aristocracy which had long dominated the army. King Mahendra, on 15 December 1960, suspended the constitution, dissolved parliament, dismissed the cabinet, imposed direct rule, and for good measure imprisoned Koirala and his closest government colleagues. Many of them were released after few months, but Koirala, though he was suffering from throat cancer, was kept imprisoned without trial until 1968. In 1968, the then Prime Minister Surya Bahadur Thapa, played a significant role in releasing Koirala from prison, but he was the main actor for also making sure that Koirala stays out of the country in self exile for the rest of his life. Koirala was in self exile in Banaras, India until December 1976. After his return from almost a decade of self exile in Banaras, he was kept under house arrest in his Chabahil residence. During that time, King Birendra asked the then Prime Minister Dr Tulsi Giri, a tough political rival of Koirala to recommend him by the joint meeting of the Council of Ministers and Back to the Village National Campaign Central Committee, whether Koirala should be freed for medical treatment in the USA or not. Accordingly, the joint meeting recommended King Birendra to release Koirala and provide him with necessary expenses to undertake the medical treatment in the USA. The passport and necessary visa were arranged by the government of Nepal for Koirala and his wife Sushila Koirala, a doctor and an assistance. The then Royal Nepalese Embassy in the Washington DC, was instructed to provide all support to Koirala family for the medical treatment. King Birendra, educated in England and the United States, succeeded his father in 1972 when the political climate was believed to be gradually improving. Koirala, however, was arrested immediately upon his return from exile in 1976 and charged with the capital offence of attempting armed revolution. Finally, in March 1978, he was cleared of all treason and sedition charges. Then, in 1981, he was cleared to travel to the United States for medical treatment. The Prime Minister Surya Bahadur Thapa convinced the king to allow Koirala to proceed to the US for treatment as per recommendation from the royal physician Dr. M. R. Pandey. The government of Nepal bore a portion of the cost of his medical treatment in the US, while the rest was arranged by his nephew Shail Updhaya, Dr. Shukdev Shah, family and friends. After returning from a further medical visit to the United States, he had a series of audiences with King Birendra, as he tried for a "national reconciliation". During the student demonstrations in 1979, he was under house arrest. However, he welcomed King Birendra's call for a national referendum on the question of the political system for Nepal. The referendum results were announced to be in favour of retaining the political system led by the B. P. Koirala was the first leader to welcome the result of the national referendum and accepted the people verdict and claimed that the referendum was fair and free. However, owing to differences in the electoral process to seek membership of class organization as mandatory, Koirala demanded a boycott of the 1981 elections. Despite obviously failing health and political strength, Koirala could still draw a great popular support. He addressed one of Nepal's largest public meetings in recent years in Kathmandu's Ratna Park in January 1982. He died on 21 July 1982, in Kathmandu. An estimated half a million people attended his funeral.