Кіріспе

Жаңа Зеландияның Біріккен Еңбек партиясы (БЖП) – ертедегі орталық-сол және сол қанатты саяси партия болған. 1912 жылы құрылған бұл партия жұмысшы қозғалысының умеренный қанатын ұсынды. 1916 жылы ол басқа саяси топтармен бірігіп, қазіргі Еңбек партиясын құрды.

Шығу тегі

Біріккен лейбористік партияның тамыры алғашқы Лейбористік партияда, қазіргідей емес, бөлек ұйымда жатыр. Алғашқы Еңбек партиясы 1910 жылы оның бұрынғысы – Тәуелсіз саяси Еңбек лигасының күткендей нәтиже бермеуінен кейін құрылған. Еңбек партиясы жұмысшы қозғалысының орталық қанатын, ал Социалистік партия одан радикалды бағытты ұсынды.

Бастапқы бірігу

1912 жылы жұмысшы қозғалысының бөлінуі дауыс жинауға кедері келтіріп жатқаны мойындалды және «бірлік конференциясы» шақырылды. Социалистер мен олармен байланысты Еңбек федерациясы («Қызыл федерациялар») қатысудан бас тартты, өйткені олар өздерінің қатал ұстанымдарын сақтауды жалғастыратындарын мәлімдеді. Сондықтан, Біртұтас конференцияға Лейбористік партиясы, түрлі орташа кәсіподақтар және тәуелсіз еңбек үміткерлері ғана қатысты. Конференция соңында Лейбористік партиясы, орташа кәсіподақтар мен бірқатар тәуелсіздер бірігіп жаңа партия құруға келісті. Жаңа топ Біріккен Лейбористік партия деп аталды. Конференция нәтижесі ұйымдастырушылар үшін толыққанды болмады, себебі социалистердің де қосылуы күтілген еді, бірақ жаңа партияға деген үміттер жоғары болды. Осы жылдың соңында Вайхи шахтерлерінің ереуілі болды. Еңбек қозғалысы екіге бөлінді: қатал жақтастар ереуілшілерді мақтады, ал орташа жақтастар бұл әрекетті қауіпті және дұрыс емес деп айыптады. Біріккен Лейбористік партиясы соңғы бағытты таңдады, күш көрсетуден гөрі сақтықпен келіссөздер жүргізудің тиімдірек екеніне сенді. Ереуіл ақырында Уильям Масси үкіметі тарапынан басылды, нәтижесінде бір шахтер қаза тапты. Ереуіл еңбек қозғалысында үлкен дағдарыс тудырды, көптеген адамдар қозғалысты жақындату үшін белсенді шаралар қажет деп ойлады. Осы себепті 1913 жылы тағы бір «Бірлік конференциясы» шақырылды. Бұл жолы Социалистік партия қатысуға келісім білдірді. Ұзақ келіссөздерден кейін еңбек қозғалысының бір дауыспен сөйлеуі және Біріккен Лейбористік партиясы мен Социалистік партияның бірігуі керек екені шешілді. Жаңа партия Социал-демократиялық партия деп аталатын болды. Біріккен Лейбористік партиясының кәсіподақтары Социалистік партияға қатысты Еңбек федерациясымен біріктіріліп, жаңа Біріккен Еңбек федерациясын құрады.

Фракционализация

Алайда, Біріккен лейбористік партияның кейбір мүшелері бірігу шешімін қабылдамады. Оларды ең көп алаңдатқан нәрсе – әлеуметтік-демократиялық партияның жарғысындағы белгілі бір жағдайларда ереуілдерді қолдауға міндеттеме жатқан бап болды. Бұл мүшелер социал-демократтардан бөлініп қалуға шешім қабылдады және «Біріккен лейбористік партия» атауын сақтап қалды. Олар бұл партияның қалдығы деп белгісіз болды. Қалдық социал-демократтардың социалистік партиядан мұра еткен марксистік бағыттарын жоққа шығарды және ереуілдің орнына төрелік жүргізуді тиімдірек балама деп қарастырды. Порт жұмысшылары мен кеншілердің ереуілдеріне үкімет тарапынан қатаң шаралар қолданылып, социал-демократтардың қатары шатырлаған кезде, Қалдық өздерінің дұрыстығын дәлелдегендей сезінді. 1914 жылғы сайлауда Біріккен лейбористік партияның қалдығы парламентте үш мандат жеңіп алды, олар Альфред Хиндмарш, Билл Вейч және Эндрю Уокер болды, ал социал-демократтар екі мандатқа ие болды, сондай-ақ жұмысшылармен байланысты тәуелсіз кандидат Джон Пэйн тағы бір мандатты жеңіп алды.

Қазіргі Еңбек партиясының құрылуы

Біріккен лейбористік партияның қалдығы мен Социал-демократтар партиясы арасындағы айырмашылықтарға қарамастан, екеуі 1914 жылғы сайлаудан кейін парламентте бірлесіп жұмыс істеді. Біріккен лейбористік партиясынан Альфред Хиндмарш алты еңбекші бағытталған депутаттардың жетекшісі болды. Бірте-бірте осы ынтымақтастық күшейе түсіп, ULP қалдығы мен SDP толыққанды бірігудің мүмкін емесіне көз жеткізді, және 1916 жылы екеуі (әртүрлі тәуелсіздермен бірге) Еңбек партиясын құрды, ол бүгінге дейін сақталып келеді.