Кіріспе

Канадалық саяси партия 1932-1961 жылдар аралығында. Кооперативтік Комонвелл Федерациясы (CCF; FCC) – Канададағы федералды демократиялық социалистік және социал-демократиялық саяси партия. CCF 1932 жылы Калгари қаласында, Альберта провинциясында бірнеше социалистік, аграрлық, кооперативтік және еңбек ұйымдары мен Әлеуметтік қайта құру лигасының күшімен құрылды. 1944 жылы CCF Солтүстік Америкадағы алғашқы социал-демократиялық үкіметтердің бірін құрып, Саскачеван провинциялық үкіметін құруға сайланды. Партияның толық, бірақ көбінесе қолданылмаған атауы – Кооперативтік Комонвелл Федерациясы (Фермерлік Еңбек Социалистік). 1961 жылы CCF-тің орнына Жаңа демократиялық партия (NDP) келді.

Шығу тегі

CCF жұмысшылар мен шаруалардың, аурулар мен қарттардың капитализм кезінде бастан кешкен қиындықтарын жеңілдетуді мақсат тұтты, бұл Ұлы депрессия кезінде ең айқын байқалды. Бұл экономикалық ынтымақтастық, экономиканың мемлекеттік меншігі және саяси реформаны қамтитын Кооперативтік одақ құру арқылы іске асырылатын болды. Саяси партияның мақсаты, 1932 жылы Калгарида өткен құрылтай жиналысында баяндалғандай, "Канадада кооперативтік одақ құруға бағытталған ұйымдардың федерациясын [бірлесуін] құру, онда өндіріс, тарату және айырбасты реттеудің негізгі принципі пайда табудың орнына адам қажеттіліктерін қанағаттандыру болады." Партияның алғашқы Парламент мүшелерінің көпшілігі Альбертаның Біріккен фермерлері, солшыл прогрессивтік және Еңбек партиясы депутаттарынан құралған "Жәндік тобының" мүшелері болды. Бұл депутаттардың ішінде Альбертаның Біріккен фермерлері партиясының депутаттары Уильям Ирвин мен Тед Гарланд, Агнес Макфейл (UFO), Хамфри Митчелл, Абрахам Альберт Хипс, Ангус МакИннис және Еңбек партиясының депутаты Дж. С. Вудсворт болды. Құрылтайшы топтарға Тәуелсіз Еңбек партиясы (Манитоба), Канада Еңбек партиясы (көбінесе Эдмонтонда), Оңтүстік Альбертаның Доминион Еңбек партиясы, UFA және Онтарионың Біріккен фермерлері (олар 1934 жылы CCF-дан шықты) кірді. Сондай-ақ, жаңа партияны құруға Ф. Р. Скотт және Фрэнк Андерхилл сияқты Әлеуметтік қайта құру лигасының (LSR) мүшелері де қатысты. CCF 1932 жылдың 26 мамырында құрылған деп айтуға болады, сол күні "Жәндік тобының" депутаттары мен LSR мүшелері Уильям Ирвиннің кеңсесінде, "Жәндік тобының" ресми емес кездесу залында жиналып, жаңа партияның негізін қалады. Оларды құрылтай съезін өткізуге дейін бірауыздан уақытша жетекші етіп Дж. С. Вудсворт тағайындады. Жаңа партияның уақытша атауы – "Коммунельдік партия" болды. 1932 жылы Калгарида өткен құрылтай съезінде партия "Кооперативтік Комонвелл Федерациясы (Фермерлік Еңбек Социалисі)" деген атауды қабылдады және партия басшысы ретінде Дж. С. Вудсвортты сайлады. Вудсворт 1921 жылдан бері Тәуелсіз Еңбек партиясының депутаты және "Жәндік тобының" мүшесі болды. 1933 жылы Саскачеван штатының Регина қаласында өткен партияның съезі партияның бағдарламасы ретінде Регина манифестін қабылдады. Манифестте бірқатар мақсаттар белгіленді, олардың ішінде маңызды салалардың мемлекеттік меншігі, жалпыға бірдей мемлекеттік зейнетақы, жалпыға бірдей денсаулық сақтау, балаларға жәрдемақы, жұмыссыздыққа қарсы сақтандыру және жұмысшылардың өтемақысы кірді.

Сайлау нәтижесі

Албертаның ККФ-ті құрудағы маңызды рөліне сәйкес, алғашқы ККФ үміткері болып 1932 жылғы қазанда Камроуз провинциялық сайлау округінде Честер Роннинг сайланды. Ол сайлауға қатысқан УФА партиясы 1933 жылғы қаңтардағы келесі провинциялық съезінде ККФ-мен байланысын ресми түрде бекітті. Алғашқы федералды сайлауда 1935 жылы ККФ-тің жеті депутаты Халық палатасына сайланды. 1940 жылғы келесі сайлауда сегіз адам сайланды, оның ішінде Манитобаның шығысындағы алғашқы өкілі Кларенс Гиллис, Кэп-Бретон (Жаңа Шотландияның көмір өндіретін аймағы, атап айтқанда Кэп-Бретон Оңтүстік федералды округі). Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда партия екіге бөлінді: Вудсворт бейбітшілдік жақтасы болды, ал партия мүшелерінің көпшілігі Канаданың соғысқа қатысуын қолдады. Вудсворт 1940 жылғы мамырда денсаулығына байланысты басшылық қызметін атқара алмады. Қазан айында Вудсворт 1940 жылғы ККФ съезіне хат жазып, басшылықтан зейнеткерлікке шығуын сұрады. Бірақ делегаттар Құрметті президент лауазымын құрып, Президент лауазымын жойды және М.Дж. Колдуэллді Ұлттық төраға етіп қайта сайлады. 6 қарашада Колдуэлл Халық палатасының жетекшісі міндетін атқарушы болып тағайындалды. Вудсворт 1942 жылғы 21 наурызда қайтыс болды, ал Колдуэлл шілдедегі Торонтодағы съезде ресми түрде жаңа басшы болып сайланды және партияны соғысқа қолдау көрсетуге шақырды. Вудсворттың естелігі ретінде Колдуэлл ККФ зерттеу қорын құруды ұсынды, сол мақсатта Вудсворт үйі Торонтода құрылды. Партия 8 ақпан 1942 жылы Йорк Оңтүстік сайлау округінде жеңіске жетіп, консерваторлардың жетекшісі, бұрынғы премьер-министр Артур Мигеннің Халық палатасына өтуіне кедергі келтірді. 1945 жылғы сайлауда 28 ККФ депутаты сайланды және партия 15,6% дауыс жинады. 1949 жылғы сайлауда 13 үміткер, 1953 жылғы сайлауда 23 үміткер, ал 1958 жылғы сайлауда көңіл көншітпейтін 8 үміткер сайланды. (Осы сайлауда партия дауыс берушілердің шамамен 10 пайызын алғандықтан, пропорционалды түрде 26 депутатқа ие болуға тиіс болды.) Партияның ең үлкен жетістігі провинциялық саясатта болды. 1943 жылы Онтарио ККФ сол провинциядағы ресми оппозиция болды. 1944 жылы Альберта ККФ дауыс берушілердің шамамен төрттен бірін алды, бірақ пропорционалды сайлау жүйесі болмағандықтан, тек екі орынға ие болды. 1944 жылы Саскачеван ККФ Солтүстік Америкадағы алғашқы демократиялық социалистік үкіметті құрды, премьер-министрлікке Томми Дуглас келді. Дуглас Саскачеванға жалпыға бірдей медициналық сақтандыруды енгізді, бұл саясат кейін басқа провинциялар тарапынан қабылданып, премьер-министр Лестер Б. Пирсон басқаратын Канаданың Либералдық партиясы тарапынан ұлттық деңгейде жүзеге асырылды. Томми Дугластың ККФ Саскачеванды 1944 жылдан 1961 жылға дейін басқарды.

Жаңа партия

Федералды деңгейде, суық соғыс кезінде CCF партиясы коммунистік идеяларға жақын деген айыптамаға ұшырады. Партия 1956 жылы Реджина манифестін, одан гөрі қоңыржалдайрақ құжат – Виннипег декларациясымен алмастырып, бұл айыптамаларды жоюға тырысты. Бірақ, 1958 жылғы федералды сайлауда партия тек сегіз мандатқа ие болды. Көп талқылардан кейін CCF және Канада Еңбек Конгресі канадалық сайлаушылар арасында әлеуметтік демократияны танымал ететін жаңа саяси партия құру үшін бірігуге келісті. Бұл партия бастапқыда «Жаңа партия» деп аталды, ал 1961 жылы «Жаңа демократиялық партия» (НДП) болып өзгерді.

Сайлау нәтижелері

Сайлау жетекшісі Дауыстар % Орын +/– Құрмет Үкімет 1935 Джеймс Вудсворт 410,125 9.3 7 4-ші 1940 388,103 8.4 1 3-ші 1945 Майор Джеймс Колдуэлл 815,720 15.6 20 3-ші 1949 784,770 13.4 15 3-ші 1953 636,310 11.3 10 3-ші 1957 707,659 10.6 2 3-ші 1958 692,398 9.5 17 3-ші