Кіріспе

Дауды шешу процесі Бірыңғай домендік атау дауларын шешу саясаты (UDRP) – Интернетке тағайындалған атаулар мен нөмірлер корпорациясы (ICANN) интернет домендік атауларын тіркеуге қатысты дауларды шешу үшін құрған процедура. UDRP қазіргі таңдағыда барлық жалпы жоғары деңгейлі домендерге (.com, .net, .org және т.б.), кейбір елдік кодты жоғары деңгейлі домендерге және барлық жаңа жалпы жоғары деңгейлі домендерге (.xyz, .online, .top және т.б.) қолданылады.

Тарихи негіздер

ICANN алғаш құрылған кезде оған жүктелген негізгі міндеттердің бірі – «Тауар таңбаларының мәселесі» болды, яғни тауар таңбаларын тауар таңба иесінің келісімінсіз домендік атау ретінде пайдалану. 1990 жылдардың соңына қарай мұндай пайдалану проблемалық деп танылды және тұтынушыларды жаңылыстыруға әкелуі мүмкін еді. Ұлыбританиядағы Апелляциялық сот мұндай домендік атауларды «алаяқтық құралы» деп сипаттады. Алғашқы қадамдардың бірі – мүше мемлекеттер Біріккен Ұлттар Ұйымының Дүниежүзілік Интеллектуалдық Меншік Ұйымына (ДИМҰ) тауар таңбалары мен домендік атаулар арасындағы шиеленіс туралы есеп дайындауды тапсырды. 1999 жылдың 30 сәуірінде жарияланған ДИМҰ есебі «бұзық тіркеулерге қатысты міндетті әкімшілік рәсім» құруды ұсынды, бұл «көбінесе халықаралық сипаттағы даулар контекстінде бейтарап алаң» қамтамасыз етеді. Бұл рәсім өзара бәсекелес құқықтармен байланысты істерді қарауға арналмаған, сонымен қатар соттардың қарауына да кедерілмес еді. Дегенмен, егер үшінші тарап талап қойса, әрбір домендік атау туралы өтініш домендік атау шартында осы рәсімге бағынуға міндетті болар еді. ДИМҰ есебінде UDRP-нің қазіргі үш кезеңді тесті де баяндалған. 1999 жылдың 25 және 26 тамызында Чилидің Сантьяго қаласында өткен отырыста ICANN Директорлар кеңесі ДИМҰ Интернет домендік атаулар процесінің есебіндегі ұсыныстарға, сондай-ақ тіркеушілер мен басқа да мүдделі тараптардан түскен пікірлерге сүйене отырып, UDRP саясатын қабылдады. 1999 жылдың 24 қазанында ICANN Басқармасы дауларды шешудің әкімшілік рәсімінің әрбір кезеңі үшін рәсімдер мен басқа да талаптарды белгілейтін Бірыңғай домендік атаулар бойынша дауларды шешу саясатының қағидаларын (UDRP қағидалары) қабылдады. Бұл рәсімді ICANN аккредиттеген дауларды шешу қызметтері жүзеге асырады. ICANN қабылдағаннан кейін UDRP 1999 жылдың 1 желтоқсанында қолданысқа енгізілді, ал оның негізінде WIPO анықтаған алғашқы іс World Wrestling Federation Entertainment, Inc. v. Michael Bosman болды, ол worldwrestlingfederation.com домендік атауын қамтыды. Содан бері WIPO UDRP бойынша маңызды және жиі кездесетін материалдық және процессуалдық мәселелер бойынша сот шешімдерін талдап, жариялап тұратын сот практикасының шолуын ұсынады.

Мысалдар

UDRP процесі бірқатар танымал істерде қолданылған. Madonna Ciccone, p/k/a Madonna v. Dan Parisi және "Madonna.com" ісі (2000) бойынша төрешілер жоғарыда аталған үш фактордың негізінде сотталған тіркеушіге қарсы шешім шығарып, домендік атауды Мадоннаға беруге бұйырды. Алайда, сол жылы Гордон Самнердің (Стинг) v. Майкл Урван ісінде американдық геймер Майкл Урван Стингтің шағымына қарамастан "sting.com" домендік атауын сақтап қалды, себебі төрешілер "sting" сөзінің жалпы сөздікте жиі кездесетін сөз екенін, ол тауар белгісі ретінде тіркелмегенін және Урван аталған атауды қорқытып ақша алу мақсатымен емес, адал ниетпен пайдаланып отырғанын анықтады. Wal Mart Stores, Inc. v. Richard MacLeod d/b/a For Sale ісі (2000) киберквотинг практикасын сипаттайды. UDRP осы сияқты әрекеттерді, яғни домендік атауды тіркеушінің тауар белгісінің иелерінен ақша талап ету әрекеттерін болдырмау үшін қабылданған. Бұл жағдайда сарапшылар тіркеушінің "walmartsucks.com" домендік атауын сынға арналған сайт үшін пайдаланбағанын, керісінше Walmart-тан төлем алуға тырысқанын көрсетті. Oki Data Americas, Inc. v. ASD, Inc. ісі (2001) UDRP бойынша ең көп сілтеме жасалған "әділ пайдалану" шешімдерінің бірі болып табылады, ол тауар белгісі бар тауарлардың уәкілетті (және уәкілетсіз) сату немесе қызмет көрсету агенті домендік атауда тауар белгісін пайдалана ала ма деген мәселені көтеріп отыр. HM Revenue and Customs Commissioners v. Adil Khasanov ісі (2020) Covid-19 дағдарысының Домендік атаулар жүйесіне тигізген әсеріне және алаяқтық домендік атауларды тіркеудің көбеюіне мысал келтіреді.

Жаңа жалпыға ортақ жоғары деңгейдегі домендер бойынша домендік атаулар туралы даулар

2012 жылы ICANN жаңа жалпы жоғары деңгейлі домендерді (gTLD) құру процесін іске қосты. 1900-нан астам өтініш келіп түсті. Домендік атаулар жүйесін кеңейту шеңберінде ICANN бірқатар жаңа брендтік қорғау механизмдерін енгізді. Бұл жаңа процестердің тиімділігі туралы пікірлер қарама-қайшы. Сала мамандары UDRP-нің қолданылуын жалғастыратынын және "киберқұқықтанудың айтарлықтай өсуін" күтеді. Дегенмен, бұрынғы кеңейтулердегі тәжірибе com доменінің көлемі тұрғысынан да, киберқұқықтану үшін басты таңдау ретінде де үстемдігін сақтайтынын көрсетеді (даулар саны бойынша). WIPO Төрелік және медиация орталығы ICANN-ның жаңа gTLD бағдарламасы аясында сауда белгісіне негізделген "делегацияға дейінгі" құқықтық наразылықтарды (LRO) шешу бойынша эксклюзивті қызмет провайдері ретінде тағайындалды. WIPO орталығының 2013 жылғы есебі құқықтық наразылық (LRO) рәсіміне қатысты қорытынды мен талдау ұсынады, онда тауар таңбасының иелері өздерінің құқықтарын бұзуы мүмкін деп алаңдаған жаңа gTLD өтініміне қарсылық білдіре алады.