Кіріспе
Z39.50 – халықаралық стандартты клиент-серверлік, TCP/IP компьютерлік желі арқылы дерекқорынан ақпаратты іздеу және алуға арналған қолданбалық қабатты байланыс протоколы, оны Конгресс кітапханасы әзірлеген және қолдап келеді. Ол ANSI/NISO Z39.50 стандартымен және ISO 23950 стандартымен реттелген. Z39.50 кітапханалық ортада кітапханааралық каталогтарды іздеу және кітап беру үшін кеңінен қолданылады, көбінесе интеграцияланған кітапхана жүйелеріне және жеке библиографиялық анықтама бағдарламалық қамтамасына, сондай-ақ LibraryThing сияқты әлеуметтік желілерге енгізіледі. Z39.50 протоколы бойынша жұмыс 1970 жылдары басталды, нәтижесінде 1988, 1992, 1995 және 2003 жылдары жаңа нұсқалар шықты. Контексттік сұраныс тілі (бұрын Common Query Language деп аталған) Z39.50 семантикасына негізделген.
Z39.50 is an international standard client–server, application layer communications protocol for searching and retrieving information from a database over a TCP/IP computer network, developed and maintained by the Library of Congress. It is covered by ANSI/NISO standard Z39.50, and ISO standard 23950. Z39.50 is widely used in library environments, for interlibrary catalogue search and loan, often incorporated into integrated library systems and personal bibliographic reference software, and social media such as LibraryThing. Work on the Z39.50 protocol began in the 1970s, and led to successive versions in 1988, 1992, 1995 and 2003. The Contextual Query Language (formerly called the Common Query Language) is based on Z39.50 semantics.
Іздеу синтаксисі
Протокол іздеу, алу, сұрыптау және шолу мүмкіндіктерін қолдайды. Іздеу сұраныстары әдетте bib 1 атрибуттар жиынтығынан атрибуттарды қамтиды, бұл жиынтық серверлік компьютерде ақпарат іздеу үшін алты атрибутты анықтайды: қолдану, қатынас, орналасу, құрылым, қысқарту, толықтылық. Z39.50 синтаксисі өте күрделі сұраныстарды жасауға мүмкіндік береді. Бірақ іс жүзінде функционалдық күрделілік әзірлеушілер мен коммерциялық жеткізушілердің біркелкі емес іске асыруымен шектеледі. Z39.50 синтаксисі жатқылық дерекқор құрылымынан тәуелсіз. Мысалы, егер клиент 1003 атрибутын пайдаланып автор іздеуді көрсетсе, сервер сол іздеуді өзінің құрамындағы индекске қалай сәйкестендіруді анықтауы керек. Бұл Z39.50 сұраныстарын нысаналық дерекқор туралы ештеңе білмей жасауға мүмкіндік береді, бірақ сонымен қатар бірдей сұранысқа әртүрлі серверлерде нәтижелер әлдеқайда өзгеше болуы мүмкін. Бір серверде авторлар индексі болуы мүмкін, ал екіншісі авторлардың өзі болсын болмасын, жеке тұлғалардың аты-жөнін пайдалануы мүмкін. Үшіншісінде аты-жөнін іздеу индексі болмауы мүмкін және ол кілт сөздер индексіне көшуі мүмкін, ал төртіншісінде жарамды индекс болмауы мүмкін және қате хабарлама қайтаруы мүмкін. Осы тұрақсыздық мәселесін шешу үшін Bath Profile (Бат, Англия қаласының атымен аталады, онда жұмыс тобы 1999 жылы алғаш рет кездескен) құжатталды. Бұл құжат, жиі кездесетін кітапханалық іздеулер үшін қолданылатын іздеу синтаксисін және Bath стандартына сәйкес серверлерден күтілетін жауаптарды қатаң түрде анықтайды. Bath Profile-ді енгізу баяу болды, бірақ ол Z39.50 жүйесін жақсартуда. Bath Profile-ді Канаданың кітапхана және мұрағат басқармасы қолдап жүреді.
Өртке қарсы қабырға туралы ақпарат
Z39.50 үшін тіркелген желілік порт нөмірі 210. Серверлердің көпшілігі осы портты пайдаланғанымен, Z39.50 әлем бойынша басқа да ондаған порт нөмірлерін қолданады (мысалы, 2100, 2200, 2210, 2213, 3520, немесе бір жағдайда, әртүрлі дерекқорлар үшін 2101 және одан жоғары порттар).