Жилль Кепель: Француз саяхатшысы және Арабтанушысы

Кіріспе

Француз саясаттанушысы және арабтанушысы (1955 жылы туған)

Жиль Кепель (30 маусым 1955 жылы туған) – француз саясаттанушысы және арабтанушысы, қазіргі Таяу Шығыс және Батыстағы мұсылмандар мәселелерінде маманданған. Ол Sciences Po Paris және Université Paris Sciences et Lettres (PSL) университетінің профессоры, сондай-ақ PSL орталық шығыс және Жерорта теңізі аймағы бағдарламасының директоры қызметін атқарды, бұл бағдарлама Ecole Normale Supérieure негізінде орналасқан. Оның ағылшыл тілінен аударылған соңғы кітабы – "Хаостан алыс" ("Away from Chaos. The Middle East and the Challenge to the West", Columbia University Press, 2020) – The New York Times газеті тарапынан "Аймақ туралы білуге ниеттенгендер үшін тамаша нұсқаулық" деп бағаланған. Оның соңғы эссесі "Пайғамбар және пандемия" / "Орта Шығыстан атмосфералық джихадизмге дейін" ("le Prophète et la Pandémie / du Moyen Orient au jihadisme d'atmosphère") француз тілінде жақында жарық көрді (2021 жылдың ақпан айы), бестселлерлер тізімінде көш бастап тұр және қазіргі уақытта ағылшын тіліне және тағы бірнеше тілге аударылуда. "Самюэль Патидің қазасы" атты үзінді "Либертис" журналының 3-ші санында (2021 жылдың 27 сәуірінде) жарияланды.

Өмірбаян

Алғашында классик ретінде білім алған ол 1974 жылы Левантқа саяхат жасағаннан кейін араб тілін оқуға кірісті. Ол философия және ағылшын тілінде білім алып, содан кейін Дамасктағы француз институтында араб тілін оқыды (1977–78), ал 1980 жылы Париждегі Sciences Po-дан саяси ғылымдар бойынша диплом алды. Бұл кітап 1985 жылы Ұлыбританияда ағылшын тілінде «Пайғамбар және перғауын» (АҚШ атауы: «Мысырдағы мұсылман экстремизімі», 1986) деп аударылып, жарияланды. Бұл – заманауи исламишіл радикалдарды талдаған алғашқы кітап, және бүгінгі күнге дейін әлемнің көптеген университеттерінде оқу тізіміне еніп отыр. Францияға оралғаннан кейін, CNRS (Франция Ұлттық ғылыми-зерттеу орталығы) зерттеушісі болып жұмыс істеді. Ол исламның әлеуметтік және саяси құбылыс ретінде дамуын зерттеді, нәтижесінде 1987 жылы «Banlieues de l’Islam» (аудармаланбаған) кітабы жарық көрді. Содан кейін ол ислам, иудаизм және христиан діндеріндегі саяси діни қозғалыстарды салыстыра зерттеуге кірісті. 1991 жылы жарық көрген «Құдайдың кек алуы» кітабы – бестселлер болды және 19 тілге аударылды. 1993 жылы Нью-Йорк университетінде қонақ профессор болып жұмыс істеген кезде АҚШ-тағы қара мұсылмандар арасында зерттеу жүргізді, оның нәтижелері Ұлыбританиядағы Рашди дауы мен Франциядағы хиджаб мәселесімен салыстырылып, «Батыстағы Алла» (1996) кітабына әкелді. 1993 жылы ол Sciences Po президенті Рене Ремонд төрағалық еткен және Эрнест Геллнер, Реми Лево, Ален Турен және Андре Микель сияқты профессорлар қатысқан комиссиядан Habilitation à Diriger des Recherches (PhD жетекшісі болу құқығы) алды. 1995 жылы CNRS ғылыми директоры болып тағайындалды және 1995–1996 оқу жылын АҚШ-та Нью-Йорк консорциумының профессоры (Колумбия және Нью-Йорк университеттері мен Әлеуметтік зерттеулер жөніндегі жаңа мектептегі бірлескен қызмет) ретінде өткізді. Нью-Йорк және Колумбия университеттерінің кітапханаларын пайдаланып, өзінің бестселлері «Жихад: Саяси исламның іздері» кітабының ғылыми деректерін зерттеді. Бұл кітап 2001 жылы ағылшын тілінде жарық көрді және оннан астам тілге аударылды. Кітаптың ауқымы мен көзқарасы жоғары бағаланғанымен, 11 қыркүйектен кейін 1990 жылдардың соңындағы саяси исламишіл жұмылдырудың сәтсіздігін көрсеткені үшін сынға ұшырады. Кепель 2002 жылы «Жақсы айдың көтерілуі» атты саяхатнамасымен сыншыларға жауап берді. Содан кейін ол осы сәтсіздікті кейіннен «Джихадизм диалектикасы» деп аталатын бірінші кезеңнің аяқталуы ретінде талдады. Бұл «жақын жаумен» күресті бейнеледі, содан кейін екінші кезең (Әл-Қаида) осындай сәтсіздіктерден сабақ алып, «алыс жауға» назар аударды, бірақ ол да мұсылман халқын жихадшылардың туы астында жұмылдыра алмады. Содан кейін үшінші кезең пайда болды – Еуропа, Таяу Шығыс және Солтүстік Африкадағы желілік жихадшы ұяшықтары. Бұл Джихад трилогиясы «Мусылман санасы үшін соғыс» (2006) және «Террор мен шейітліктен тыс» (2008) кітаптарында одан әрі дамытылды. Студенттерімен бірге Кепель «Аль-Қаида өз сөзімен» (2006) кітабын – Абдалла Аззам, Усама бен Ладен, Айман әл-Зауахири және Әбу Мусаб әл-Зарқауи сияқты джихади идеологтарының таңдап алынған мәтіндерінің аудармасы мен талдауын шығарды. 2001 жылы ол Sciences Po университетінің саяси ғылымдар профессоры болып тағайындалды, онда ол Таяу Шығыс және Жерорта теңізі бағдарламасын және EuroGolfe форумын құрды. Ол 40-тан астам докторлық диссертацияны жетекшілік етті және өзінің докторлық диссертациясын аяқтаған студенттері үшін алғашқы кітабын жариялауға мүмкіндік беру үшін Presses Universitaires de France баспасында «Жакын Шығыс» сериясын құрды. 2004–2017 жылдар аралығында серияның 23 томы жарық көрді, олардың көптеген томдары ағылшын тіліне аударылды. 2010 жылдың желтоқсан айында, Тунис Республикасындағы Сиди Бузидте Мохаммед Буазизидің өзін өртеуі Араб көктерегін бастаған кезде, Sciences Po Таяу Шығыс және Жерорта теңізі бағдарламасын жапты. Кепель Institut Universitaire de France-те бес жылға (2010–2015) аға ғылыми қызметкер болып сайланды, бұл оған далалық зерттеулерге қайта оралуға мүмкіндік берді. Сондай-ақ, ол 2009–2010 жылдары Лондон экономика мектебінде «Филипп Роман тарих және халықаралық қатынастар бойынша профессорлық қызметін» атқарды. 2012 жылы ол 2005 жылғы француз шеткері аудандарының Монфермейлдегі тәртіпсіздіктерін зерттеген «Banlieue de la République» кітабын жариялады. Зерттеу бір жылдық қатысушылардың бақылауына негізделген, студенттер тобымен бірге, Монтень институтымен бірлесіп жүргізілді. «93» (Паристің солтүстігіндегі Сен-Дени департаментінің пошталық кодынан) атты жалғасы Франциядағы ислам туралы, Кепелдің «Ислам шеткері» кітабынан кейін 25 жыл өткен соңғы көзқарасты ұсынды. 2013 жылы ол «Passion Arabe» атты саяхатнамасымен Араб көтерілісін сипаттады, бұл бестселлер болды және France Culture радиосы мен Le Monde газетінің «Pétrarque сыйлығымен» марапатталды. 2014 жылы «Passion Française» кітабы – мақалалар мен саяхатнамалар жинағы, 2012 жылғы парламент сайлауларына мұсылман тегі бар кандидаттардың бірінші буынына арналған, Марсель және Рубай қалаларына назар аударды. Бұл кітап «Франциядағы террор: Батыстағы жихадтың өркендеуі» (Princeton UP, 2017; түпнұсқа француз тілінде 2015) кітабының кульминациялық нүктесі болды, онда Франциядағы жихадшылардың шабуылдары туралы және оларды перспективаға қойды. 2016 жылы Франциядағы шабуылдардан кейін France Culture радиосындағы 2015–16 жылдардағы хроникалар негізінде жазылған «La Fracture» кітабы, Еуропадағы оңшыл партиялардың өркендеуімен байланысты саяси жарылыстың мәселесін көтерді. Кепель Париждегі Араб әлемі институтының кеңесі сияқты бірнеше кеңесшілер кеңесіне мүше болып табылады және 2016 жылдан бері Берлиндегі Таяу Шығыс зерттеу орталығы Candid Foundation кеңесінің мүшесі. 2016 жылдың ақпанында ол Париж ғылымдары мен әдебиеттері университетінде (PSL) құрылған Жерорта теңізі және Таяу Шығыс бағдарламасының төрағасы болып тағайындалды, ол Эколь Нормаль Сюпериорде орналасқан. Ол «Зорлық және догма: Заманауи исламның аумақтары мен бейнелері» тақырыбындағы ай сайынғы семинарды өткізеді. 2017 жылы Кепель 2016 жылы Магнановилде полицей және оның әйелін ұлының көз алдында өлтірген джихад террорисінің тізіміндегі жеті қоғамдық тұлғаның бірі болды. 2018 жылдың қаңтарынан бастап Жилль Кепель Париж ғылымдары мен әдебиеттері университетінде профессор болып жұмыс істейді. Ол сонымен қатар Швейцарияның Лугано қаласындағы Università della Svizzera italiana университетіндегі Жерорта теңізі және Таяу Шығыс аймағындағы еркін ойлау платформасының директоры болып табылады, онда ол 2018 жылдың қыркүйегінен бері қосымша профессор болып жұмыс істейді. Жазғы MEM саммиті әр тамыз айында Жерорта теңізі және Таяу Шығыс аймағынан келген жас өзгертушілерді біріктіреді. 2018 жылдың қазанында ол «Хаостан шығу: Жерорта теңізі мен Таяу Шығыстағы дағдарыстар және Батысқа қатысты қиындықтар» кітабын жариялады. Бұл кітап Генри Рэндолф тарапынан ағылшын тіліне аударылып, 2020 жылы Колумбия университетінің баспасынан «Away from Chaos. The Middle East and the Challenge to the West» деген атпен жарық көрді. Бұл – Таяу Шығыс қақтығысының соңғы 40 жылдығы және оның әлемдік салдарының кең ауқымды саяси тарихы. Кітап жарық көргеннен кейін Жилль Кепель Вашингтон Таяу Шығыс саясаты институты, Al Monitor, Фордхэм университетінің ұлттық қауіпсіздік орталығы, Кембридж университеті сияқты Атлант мұхитының екі жағындағы және Англия арнасы бойынша ұйымдастырылған вебинарларға қатысты. The New York Times кітапты апталық 12 жаңа кітаптың тізіміне қосты. 2021 жылы жарық көрген «Пайғамбар және пандемия / Таяу Шығыстан атмосфералық джихадизмге» атты эссесі француз тілінде ақпан айында жарық көрді, бестселлер тізіміне көтерілді және қазіргі уақытта ағылшын және басқа бірнеше тілге аударылып жатыр.

Originally trained as a classicist, he started to study Arabic after a journey to the Levant in 1974. He first graduated in Philosophy and English, then completed his Arabic language studies at the French Institute in Damascus (1977–78), and received his degree in Political Science from Sciences Po in Paris in 1980. which would be translated and published in the UK in 1985 in English as The Prophet and Pharaoh (US title: Muslim Extremism in Egypt, 1986). This was the first book in any language to analyze contemporary Islamist militants, and it often is featured on reading lists to this day in universities worldwide. After his return to France, where he became a researcher at CNRS (France National Research Faculty) he investigated the developments of Islam as a social and political phenomenon there, which led to his Banlieues de l’Islam (not translated) book (1987), a primer on studies of Islam in the West. He then turned to the compared study of political religious movements in Islam, Judaism and Christianity, and published in 1991 The Revenge of God, a best selling book which was translated into 19 languages. As a visiting professor at New York University in 1993, he also did fieldwork among black Muslims in the U. S., which would be compared with phenomena pertaining to the Rushdie affair in the UK and the Hijab affairs in France, and lead to his Allah in the West (1996). He received his Habilitation à Diriger des Recherches (Habilitation to be a PhD supervisor) in 1993 – from a Committee presided by Pr René Rémond, President of Sciences Po, and including Professors Ernest Gellner, Rémy Leveau, Alain Touraine, and André Miquel. He was promoted to research director at CNRS in 1995, and spent academic year 1995–1996 in the US as New York Consortium Professor (a joint position at Columbia and New York Universities and the New School for Social Research). He used the library facilities at NYU and Columbia to explore the scholarly sources for his best selling book Jihad: The Trail of Political Islam based on two years of fieldwork in the Muslim World from Indonesia to Africa, which came out in English in 2001, and was translated into a dozen languages. Though the book was hailed due to its scope and perspective, it was criticized after 9/11 because it documented the failure of political Islamist mobilization in the late 1990s. Kepel answered his critics with his travelogue Bad Moon Rising in 2002. He then analyzed in retrospect that failure as the end of a first phase of what he would later designate as the “dialectics of Jihadism”. It epitomized the struggle against the “nearby enemy”, followed by a second phase (Al Qaeda) that learned the lessons of such failure and focused on the “faraway enemy”, which in turn failed to mobilize Muslim masses under the banner of Jihadists. It was ultimately followed by a third phase consisting of network based Jihadi cells in Europe, the Middle East and North Africa, that of ISIS. That Jihad trilogy was further developed in The War for Muslim Minds (2006) and Beyond Terror and Martyrdom (2008). With his students, Kepel also co edited Al Qaeda in its Own Words (2006) – a translation and analysis of chosen texts by Jihadi ideologues Abdallah Azzam, Osama bin Laden, Ayman al Zawahiri and Abu Musab al Zarqawi. In 2001, he was appointed as a tenured professor of political science at Sciences Po, where he created the Middle East and Mediterranean Program, and the EuroGolfe Forum. He supervised more than 40 PhD dissertations, and created the “Proche Orient” series, of which he was the general editor, at Presses Universitaires de France, for his PhD graduates to publish their first book after their dissertation. The series comprised 23 volumes from 2004 to 2017 – many of them finding their way into English translations. In December 2010, the month of Mohammad Bouazizi's self immolation at Sidi Bouzid, in Tunisia, that sparked the Arab Spring, Sciences Po closed the Middle East and Mediterranean Program. Kepel was elected a senior fellow at Institut Universitaire de France for five years (2010–2015), which allowed him to refocus on fieldwork. He was also offered the visiting “Philippe Roman Professorship in History and International Relations” at the London School of Economics” in 2009–2010. In 2012, he published Banlieue de la République, a survey of the 2005 French Banlieues riots in the Clichy Montfermeil area, north of Paris, whence the events sparked. The study was based on one year participant observation on the premises with a team of students, in cooperation with Institut Montaigne think tank. A sequel, Quatre vingt treize (or “93” from the postal code of the Seine Saint Denis district north of Paris) designed a more general perspective on Islam in France, 25 years after Kepel's seminal Les banlieues de l’Islam. In 2013, he documented the Arab upheavals with the travelogue Passion Arabe, a best selling book that was awarded the “Pétrarque Prize” by France Culture radio and Le Monde daily as best book of the year. In 2014, Passion Française, a survey cum travelogue that documented the first generation of candidates to the Parliamentary elections of June 2012 who were from Muslim descent, and focused on Marseille and Roubaix, was the third book in a tetralogy that would culminate with Terror in France: The Rise of Jihad in the West (Princeton UP, 2017; original French 2015) that dealt with the terror attacks by Jihadists in France and put them in perspective. In 2016, La Fracture, based on radio chronicles on France Culture in 2015–16, analyzed the impact of Jihadi terror in the wake of attacks on French and European soil. It puts them in perspective with the rise of extreme right parties in Europe and questions the very fracture of politics in the Old Continent. Kepel serves on several advisory boards such as the High Council of the Institut du Monde Arabe in Paris and, since 2016, Kepel is a member of the advisory board of the Berlin based Middle East think tank Candid Foundation. In February 2016 he was appointed chairman of the newly founded Program of Excellence on the Mediterranean and the Middle East at Paris Sciences et Lettres (PSL) University, based at Ecole Normale Supérieure. He is in charge of the monthly seminar on “Violence and Dogma: Territories and representations of contemporary Islam”. In 2017, Kepel was one of the seven public figures mentioned by , the jihadi terrorist who murdered a policeman and his wife in front of their son in 2016 Magnanville terrorist attack. Since January 2018, Gilles Kepel is professor at the Paris Sciences & Lettres University. He is also director of the Middle Eastern Mediterranean Freethinking Platform at the Università della Svizzera italiana in Lugano, Switzerland where, since September 2018, he is an adjunct professor. The MEM Summer Summit is held every August, gathering young change makers from the Middle East Mediterranean region. In October 2018, he published Sortir du Chaos, Les crises en Méditerranée et au Moyen Orient. The book was translated into English by Henry Randolph and published in the US in 2020 by Columbia University Press as : Away from Chaos. The Middle East and the Challenge to the West. It is a sweeping political history of four decades of Middle East conflict and its worldwide ramifications. In the months following the publication, Gilles Kepel participated in webinars organized on both sides of the Atlantic and the English Channel, such as the Washington Institute for Near East Policy, Al Monitor, the Center on National Security at Fordham University, Cambridge University The New York Times recommended the book in its 12 new books weekly selection. His 2021 essay, "The Prophet and the Pandemic / From the Middle East to Atmospheric Jihadism", released in French in February 2021, topped best seller lists and is currently being translated into English and a half dozen languages. An excerpt, "The Murder of Samuel Paty", was printed in the Issue#3 of Liberties Journal (April 27, 2021). In 2024, Plon published Kepel's Holocaustes: Israël, Gaza et la guerre contre l'Occident.

Идеялар мен талдаулар

Кепельдің сөзіне қарағанда, джихадистік терроризмнің себебі – "салафизмнің бекінуі", яғни радикалды элементтері Батыс демократиясының құндылықтарымен қақтығып, "азамат соғысы арқылы Еуропаны құртуға ұмтылатын" фундаменталистік идеология. 2017 жылы Кепель Оливье Ройдың джихадистік терроризмнің ислам фундаментализмімен тек сырттай байланысы бар деген пікірін сынады, себебі Рой араб тілін білмейді және джихадизмнің түбінде жатқан салафи доктринасын зерттемеген. Кепель Лондонды "Лондонстан" деп атады: "[Ұлыбритания] джихадистік терроризмге қарсы сақтандыру саясаты ретінде әлемнің түкпір-түкпірінен келген радикал исламшыл көшбасшыларына пана берді. Бірақ, білесіз бе, әйдізбен кешкі ас ішуге барған сияқты". Рой былай деді: "Мені исламның салафизм арқылы діни радикализмі мен террористік зорлық-зомбылық арасындағы байланысты елемегенім үшін айыптады, бұл – сенімнің ультраконсервативті түсіндірмесі. Мен барлық бұл аспектілерді жақсы білемін, бірақ біз зерттеп жатқан құбылыстарды түсіндіру үшін олар жеткіліксіз деп санаймын, өйткені қолда бар эмпирикалық деректерге сүйене отырып, себеп-салдар байланысын табу мүмкін емес". Бұл пікірталас Кепельдің "исламның радикалдандырылуы" және Ройдың "радикализмнің исламдануы" теориялары арасындағы қарама-қайшылық ретінде сипатталуы мүмкін. Кепельдің пікірінше, солшыл идеологтардың белгілі тұлғалары мен көшбасшылары Францияға төнген қауіпті түсінбейді, ол, оның айтуынша, шетелден келген террористерді де, француздық қала маңындағы (banlieues) исламистерді де қамтиды. Кепельдің сөзіне сүйенсек, исламистер қоғамдық бірлікке нұқсан келтіріп, азамат соғысын бастауға тырысады, ал оларға көптеген солшылдар білмейтіндей көмектеседі. Осы позиция оны көптеген топтардың назарына түсіреді. Кепель өзін Францияда солшыл деп есептейді және "The New York Times" газетінің мәліметінше, ол "әдеттегі исламды қатал ислам идеологтарынан әрқашан ажырата білген" және "оңшыл Ұлттық Фронттың ксенофобиясына ешқандай құрметі жоқ". Сондай-ақ, ол "француз қоғамында кең таралған исламофобия туралы айғақтарды жалған деп жиі жоққа шығарды, бұл сөз исламистердің өздерінің жақтастарын біріктіру үшін қолданатын риторикалық құралға айналды" деді.

According to Kepel, jihadi terrorism is caused by "the entrenchment of Salafism", a fundamentalist ideology in which most radical elements clash with the values of Western democracies and "are aiming for the destruction of Europe through civil war". In 2017, Kepel criticized Olivier Roy's assertion that jihadi terrorism is only loosely connected to Islamic fundamentalism as Roy neither speaks Arabic nor looks into the Salafi doctrine behind the jihadism. Kepel also referred to London as "Londonistan": "[the United Kingdom] gave shelter to radical Islamist leaders from around the world as a sort of insurance policy against jihadi terrorism. But you know, when you go for dinner with the devil ". Roy has said "I have been accused of disregarding the link between terrorist violence and the religious radicalisation of Islam through Salafism, the ultra conservative interpretation of the faith. I am fully aware of all of these dimensions; I am simply saying that they are inadequate to account for the phenomena we study, because no causal link can be found on the basis of the empirical data we have available." This debate can be summarized as opposition between Kepel's theory of "radicalisation of Islam" and Roy's one of "Islamicisation of radicalism". According to Kepel, prominent figures and leaders among the left leaning ideologists do not understand the threats against France, which according to him encompasses both terrorists arriving from abroad and Islamists in the French ghettos (French: banlieues). According to Kepel, Islamists are eroding societal cohesion in order to start a civil war while being unwittingly supported by the many leftists. This position makes him a target in many circles. Kepel claims he belongs to the left in France and according to The New York Times he has "always been careful to distinguish mainstream Islam from the hard line Islamist ideologues" and has "no sympathy for the xenophobia of the right wing National Front". He has "repeatedly dismissed claims of widespread Islamophobia in French society as fraudulent, saying the word has become little more than a rhetorical club used by Islamists to rally their base".