Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Агра бекінісі (Qila Agra) – Агра қаласындағы тарихи бекініс, сонымен қатар Аграның Қызыл бекінісі деп те аталады. Мұғұл императоры Хумаюн осы бекіністе таққа отырғызылған. Кейіннен Мұғұл императоры Акбар 1565 жылы оны қайта жаңғыртқаннан бастап, қазіргі құрылымы 1573 жылы аяқталды. 1638 жылға дейін бұл Моғол әулетінің билеушілерінің негізгі резиденциясы болды, содан кейін астана Аградан Делиге көшірілді. Ол «Лал Қила» немесе «Қила и Акбари» деп те аталды. Британдықтар басып алғанға дейін, оны соңғы рет Маратхалар иеленді. 1983 жылы Агра бекінісі Моғол әулеті кезеңіндегі маңыздылығы үшін ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізілді. Ол Тадж-Махалдан солтүстік-батысқа қарай орналасқан. Бұл бекініс, негізінен, қабырғалы қала болып сипатталады. Кейіннен Шах Жахан оны қайта жаңғыртты. Аграның қалған бөлігі сияқты, Махмуд Газнидің шапқыншылығына дейінгі Агра бекінісінің тарихы да белгісіз. Алайда, 15 ғасырда Шаухан Раджпуттары оны басып алды. Одан кейін Сикандархан Лоди (1487–1517 жж.) астанасын Делиден Аграға көшіріп, Аградағы бұрыннан бар бекіністе бірнеше ғимараттар салды, соның нәтижесінде Агра астана мәртебесіне ие болды. Панипат шайқасынан кейін (1526 ж.) моғолдар бекіністі басып алып, одан билік жүргізді. 1530 жылы Хумаюн осы бекіністе тақ киді. Бекіністің қазіргі келбеті Ақбардың тұсында (1556–1605 жж.) қалыптасты. Кейіннен бұл бекініс 13 жыл бойы Бхаратпурдың жаттарының билігінде болды.
The Agra Fort (Qila Agra) is a historical fort in the city of Agra, and also known as Agra's Red Fort. Mughal emperor Humayun was crowned at this fort. It was later renovated by the Mughal emperor Akbar from 1565 and the present day structure was completed in 1573. It served as the main residence of the rulers of the Mughal dynasty until 1638, when the capital was shifted from Agra to Delhi. It was also known as the "Lal Qila" or "Qila i Akbari". Before being captured by the British, the last Indian rulers to have occupied it were the Marathas. In 1983, the Agra fort was inscribed as a UNESCO World Heritage Site because of its importance during the Mughal Dynasty. It is about northwest of its more famous sister monument, the Taj Mahal. The fort can be more accurately described as a walled city. It was later renovated by Shah Jahan. Like the rest of Agra, the history of Agra Fort prior to Mahmud of Ghazni's invasion is unclear. However, in the 15th century, the Chauhan Rajputs occupied it. Soon after, Agra assumed the status of capital when Sikandar Khan Lodi (1487–1517 CE) shifted his capital from Delhi and constructed a few buildings in the preexisting fort at Agra. After the first battle of Panipat (1526 CE), Mughals captured the fort and ruled from it. In 1530 CE, Humayun was crowned in it. The fort was given its present appearance during the reign of Akbar (1556–1605 CE). Later, this fort was under the rule of Jats of Bharatpur for 13 years.
Орналасу
Қаланың жартылай шеңбер пішіндес, оның доғасы Ямуна өзеніне параллель, ал қабырғаларының биіктігі жетпіс футқа жетеді. Екі қабатты қоршауларда ара-араға орналасқан массивті дөңгелек бұрыштар, қамалдар, бойыңдар, махиколяциялар және қатарлы қалаулар бар. Төрт қақпасы бар, олардың бірі – Хизри қақпасы, өзенге ашылады. Қаланың екі қақпасы ерекше аталады: «Дели қақпасы» және «Лахор қақпасы». Лахор қақпасы сондай-ақ Амар Сингх Ратхордың құрметіне «Амар Сингх қақпасы» деп те белгілі. Қаланың солтүстік бөлігін әлі де Үндістан әскері (әсіресе Парашют бригадасы) пайдаланады, сондықтан Дели қақпасын халық пайдалана алмайды. Туристер Амар Сингх қақпасы арқылы кіреді. Бұл орын архитектура тарихы тұрғысынан өте маңызды. Әбуль Фазал бес жүз ғимараттың Бенгал және Гуджарат үлгілерінде салынғанын жазған. Олардың бір бөлігін Шах Джахан ақ мәрмәр сарайлар салу үшін бұзды. Ал қалғандарының көпшілігі 1803 және 1862 жылдар аралығында Британ Ост-Индия компаниясының әскерлері казарма салу үшін қиратты. Өзенге қараған оңтүстік-шығыс жағында отыздан астам моғол ғимараты сақталған, мысалы, Дели қақпасы, Акбар қақпасы және «Бенгали Махал» сарайы. Ақбар Дарвазза (Акбар қақпасы) Шах Джаханмен Амар Сингх қақпасы деп аталды. Қақпаның дизайны Дели қақпасына ұқсас. Екеуі де қызыл құмтастан салынған.
The fort has a semicircular plan, its chord lies parallel to the river Yamuna and its walls are seventy feet high. Double ramparts have massive circular bastions at intervals, with battlements, embrasures, machicolations and string courses. Four gates were provided on its four sides, one Khizri gate opening on to the river. Two of the fort's gates are notable: the "Delhi Gate" and the "Lahore Gate". The Lahore Gate is also popularly also known as the "Amar Singh Gate," for Amar Singh Rathore. The northern portion of the fort is still used by the Indian military (the Parachute Brigade in particular), so the Delhi Gate cannot be used by the public. Tourists enter via the Amar Singh Gate. The site is very important in terms of architectural history. Abul Fazal recorded that five hundred buildings in the designs of Bengal and Gujarat were built in the fort. Some of them were demolished by Shah Jahan to make way for his white marble palaces. Most of the others were destroyed by the British troops of East India Company between 1803 and 1862 for raising barracks. Hardly thirty Mughal buildings have survived on the south eastern side, facing the river, such as the Delhi Gate and Akbar Gate and one palace – "Bengali Mahal". Akbar Darwazza (Akbar Gate) was renamed Amar Singh Gate by Shah Jahan. The gate is similar in design to the Delhi Gate. Both are built of red sandstone.
Тарихи орындар
Жахангирдің хаузы (тоған) (1610 ж.): Бұл монолиттік тоған (хауз) шомылу үшін пайдаланылған. Оның биіктігі 5 фут, диаметрі 8 фут, ал айналымы 25 фут. Шетінің сыртқы жағында парсы тілінде «Хауз-и Жахангир» деп жазылған жазу бар. Ол алғаш рет Акбардың сарай ауласынан табылған. 1843 жылы және кейін Диван-и Амның алдына қойылды. 1862 жылы қоғамдық баққа (Компания бағы) көшірілді, онда көп зақым көрді. Кейін сэр Джон Маршалл Агра фортына әкеліп, орналастырды. Осы хауздың арқасында сарай Жахангири Махалы деп аталып кетті, бірақ ол Акбардың Бенгал Махалының бір бөлігі. Шахжахани Махал (1628–1635 жж.): Ақ мәрмәрден жасалған Хас Махал мен қызыл тастан жасалған Жахангири Махалдың арасында орналасқан. Бұл екі түрлі дәуірдегі екі тұрғын үй кешенінің арасындағы көпір. Бұл – Моғол императоры Шахжаханның қызыл тастан салынған ғимаратты өзінің талғамына сәйкес қайта жасауға жасаған алғашқы әрекеті. Онда үлкен зал, қосалқы бөлмелер және өзен жағасындағы сегізбұрышты мұнара бар. Кірпіш пен қызыл тастан жасалған қаңқалық құрылысы қалың ақ штукатуркамен жаңартылды және гүлдік суреттермен боялды. Бүкіл сарай бір кезде ақ мәрмәрдей жарқырап тұрды. Хас Махалға қарап тұрған жағында бес аркадан тұратын кең ақ мәрмәрден жасалған далан орналасқан, ол екі бағанаға тіреліп, сыртынан шахаджамен қорғалған. Оның жабық батыс бөлігінде Газнин қақпасы, Бабур баолиі және құдық орналасқан. Газнин қақпасы (1030 ж.): Бұл қақпа бастапқыда Газнидегі Махмуд Газнавидің мазарында болған. Оны 1842 жылы британдықтар сол жерден әкелді. Генерал-губернатор лорд Элленборо тарихи жариялауда бұл қақпаны Махмуд 1025 жылы Газниге алып кеткен Сомнаттың сандалдан жасалған қақпасы деп мәлімдеді, және британдықтар 800 жыл бұрын жасалған қорлаудың кекін алды. Бұл жалған мәлімдеме үнді халқының жақсы ниетін жеңіп алу үшін жасалды. Шындығында, қақпа Газнидің жергілікті деодарынан жасалған, сандал ағашынан емес. Оның сәнділігі ежелгі Гуджарат ағаш өнерінен мүлдем өзгеше. Оның жоғарғы бөлігінде арабша жазу бар, онда Махмудтың лақаптары айтылған. Сэр Джон Маршалл осы қақпа туралы толық ақпаратты баяндайтын хабарландыру тақтасын орнатқан. Оның биіктігі 5 метр, ені 4 метр, ал салмағы шамамен жарты тонна. Ол геометриялық, алтыбұрышты және сегізбұрышты панельдерден тұрады, олар бірімен-бірі байланыстыра тігіссіз рамаға бекітілген. Оны Сомнатқа қайта орнату туралы идея кейіннен қабылданбады, және қақпа тастап кетілді. Содан бері ол бір бөлмеде сақталып тұр. Жахангирдің Әділет Тізбегі (шамамен 1605 ж.): Бұл орын Моғол патшасы Жахангирдің 1605 ж. шамасында «әділет тізбегін» (Занжир-и Адл) орнатқан жері. Ол өзінің естеліктерінде билікке келгеннен кейін берген алғашқы бұйрығының «әділеттілік жүзеге асырудағылар кешігіп немесе екіжүзділікпен әрекет етсе, зардап шеккендер осы тізбекке келіп, оны сілкіндіріп, шуы менің назарымды аударуы үшін» болғанын жазды. Ол таза алтыннан жасалған. Оның ұзындығы 80 метр, 60 қоңырау бар, салмағы 1 квинтал. Бір ұшы Шах Бурдждің қоршауына, екінші ұшы өзен жағасындағы тас бағанаға бекітілген. Бұл аңыз емес. Уильям Хокинс сияқты замандас шетелдік саяхатшылар оны өз көзімен көрген. 1620 жылы салынған суретте де бейнеленген. Бұл – патшаға, империяның ең жоғары сот органына, ақысыз, қорқынышсыз және формальдылықтарсыз тікелей жүгінуге болатын халықтың наразылықтарын жоюдың жолы болды. Тегі, діні, кедей немесе бай болуына қарамастан, ешқандай айырмашылық болған жоқ. Жахангирдің әділеттілік жүргізуі «Адл-и Жахангир» Үндістан тарихында аңызға айналды. Мутхаман Бурж (Шах Бурж) және Джароха (1632–1640 жж.): Бұл сарай Агра фортының ең үлкен бекінісін өзен жағасында бағындырып, шығысқа қарайды. Бастапқыда Ақбар оны қызыл таспен салған, ол күн сайын күн шыққанда жарқаға дәрсенінде және күнге табыну үшін пайдаланған. 1620 жылы салынған суретінде көрсетілгендей, Жахангир де оны жархоха ретінде пайдаланған. Ол сонымен қатар оның оңтүстік жағында «Адл и Жанжир» («Әділет тізбегін») орнатқан. Сегізбұрышты жоспарына байланысты «Мутхаман Бурж» деп аталды. Парсы тарихшылары мен шетелдік саяхатшылар оны «Шах Бурж» (императорлық мұнара) деп те атады. Қазіргі заманғы тарихшы Лахаури жазғандай, оның жасмық мұнарасы немесе «Самман Бурж» деген атауы қате. Шахжахан оны 1632–1640 жылдары ақ мәрмәрден қайта салған. Ол оны моғолдық институттың «Дурбар» сияқты маңызды бөлігі болған «джхароха даршан» үшін де пайдаланған. Бұл сегізбұрышты ғимарат, оның сыртындағы бес жағы өзенге қарап жатқан даланды құрайды. Әр жағында бағаналы ашық кеңістіктер бар, ең шығыс жағы алға қарай жылмалап, әсем жархоханы орналастырады. Бұл сарайдың батыс жағында кең далан және Шах Насин (шекілер) бар. Оның төсеміне көлденең су алабы (кунда) орнатылған. Ол әсем инкрустацияланған. Бұл далан солтүстік жағында жалілі экранмен қоршалған алаңға ашылады, батыс жағында Шиш Махалға жетектейтін бірнеше бөлмелер, ал оңтүстік жағында бөлмесі бар жол (далан) бар. Осылайша, бұл толығымен ақ мәрмәрден салынған үлкен кешен. Оның қабырғаларындағы терең ойыстар монотондылықты бұзады. Едендерінде қайталама стилдегі өрнектермен инкрустацияланған жүзімдер, ал бағаналар, тіреулер мен қаптамаларда әсем инкрустацияланған суреттер бар, бұл Шахжаханның ең әсем ғимараттарының бірі. Бұл сарай тікелей Диван-и Хас, Шиш Махал, Хас Махал және басқа да сарайлармен байланысты. Осыдан Моғол императоры бүкіл елді басқарды. Бұл мұнара Таж Махалдың толық және әсем көрінісін ұсынады, және Шахжахан осы кешенде сегіз жыл (1658–1666 жж.) түрмеде отырды, және оның осы жерде қайтыс болғаны айтылады. Оның денесі қайықпен Таж Махалға апалып, жерленді. Шиш Махал (1631–1640 жж.): Бұл сарайды Моғол императоры Шахжахан жазғы сарайдың бөлігі ретінде салған. Оның ең ерекше ерекшелігі – қабырғалары мен төбесінде жасалған шыны мозаикасы. Бұл шыны кесектерінің жоғары күзгүлік қасиеті жартылай қараңғы интерьерде мыңдаған түрлі жарқырап, жылтылдады. Шыны Сирияның Халеб қаласынан әкелінген. Шахжахан Лахор мен Делиде де шыны сарайлар салған.
Jahangir's Hauz (tank) (1610 AD): this monolithic tank (hauz) was used for bathing. It is 5 feet high, 8 feet in diameter and 25 feet in circumference. On the external side of the rim there is an inscription in Persian which mentions it as Hauz e Jahangir. It was first discovered near the courtyard of Akbar's palace. In 1843 AD and later it was placed in front of Diwan e Am. In 1862, it was shifted to public garden (Company Bagh) where it suffered much damage. Later, Sir John Marshall brought it back to Agra Fort and placed there. Due to this hauz, the palace became famous as Jahangiri Mahal though it is part of Akbar's Bengali mahal. Shahjahani Mahal (1628–35 AD): it is situated in between the white marble Khas Mahal and the red stone Jahangiri Mahal and is set transitionally in between these two residential complexes of two different ages. It is the earliest attempt of the Mughal emperor Shahjahan to convert an existing red stone building in accordance with his taste and it was his earliest palace in Agra Fort. It has a large hall, side rooms and an octagonal tower on the riverside. The skeletal construction of brick and red stone was all redone with a thick white stucco plaster and colourfully painted in floral designs. The whole palace once glistened white like white marble. On the face towards the Khas Mahal, is a large spacious white marble dalan, composed of five arches, supported on double pillars and protected externally by a chhajja. Its closed western bay houses, the Ghaznin gate, Babur's baoli and a well are situated beneath it. Ghaznin Gate (1030 AD): the gate originally belonged to the tomb of Mahmud Ghaznavi at Ghazni. It was brought from there by the British in 1842. Lord Ellenborough, the Governor General, in historic proclamation claimed, that these were the sandalwood gates of Somnath which Mahmud had taken to Ghazni in 1025, and the British had thus avenged an insult of 800 years back. This false claim was made just to win the goodwill of the Indian people. The gate is, in fact, made of local deodar wood of Ghazni and not of sandalwood. The style of decoration bears no resemblance to ancient Gujrati woodwork. There is also an Arabic inscription carved on the upper part. It mentions Mahmud with his epithets. Sir John Marshall had placed here a notice board which described the whole episode about this gate. It is 16.5 feet high and 13.5 feet broad and its wight is about half a ton. It is made up of geometrical, hexagonal and octagonal panels which have been fixed, one with the help of the other into the frame without rivets. The idea to restore it at Somnath was ultimately given up and the gate was abandoned. Since then, it is stored in a room. Jahangir's Chain of Justice (c. 1605 AD): this is the spot where Mughal king Jahangir instituted his 'chain of justice'(Zanjir i Adl) in c. 1605 AD. He records in his memoir that after his accession, the first order he gave, "was for the fastening up of the chain of justice so that if those engaged in the administration of justice should delay or practice hypocrisy, the aggrieved might come to this chain and shake it so that its noise might attract my attention". It was made of pure gold. It was 80' in length and had 60 bells. Its weight was 1 Quintal. One end was fastened to the battlements of the Shah Burj and the other end to a stone post on the bank of the river. This is not a myth. Contemporary foreign travellers like William Hawkins personally saw it. It has also been depicted in a contemporary painting made in 1620 AD. This was a way to redress the grievances of the people who could approach the king, the highest judicial authority of the empire, directly, without fee, fear or formality for immediate relief. There was no distinction of caste or creed or between poor and rich. Jahangir's administration of justice 'Adl i Jahangir' became a legend in Indian history. The Muthamman Burj (Shah Burj) & Jharokha (1632–1640 AD): this palace surmounts the largest bastion of Agra Fort on the riverside, facing the East. It was originally built of red stone by Akbar who used it for jharokha darshan, as well as for sun worship, every day at sunrise. Jehangir also used it as jharokha, as is faithfully shown in his painting made in 1620. He also instituted his 'Adl i Janjir'(the chain of justice) on its south side. Owing to its octagonal plan, it was called 'Muthamman Burj'. It has also been mentioned as 'Shah Burj'(the imperial or king's tower) by Persian historians and foreign travellers. Its name jasmine tower or 'Samman Burj' as recorded by the contemporary historian Lahauri is a misnomer. It was rebuilt with white marble by Shah Jehan around 1632–1640 AD. He also used it for jharokha darshan which was an indispensable a Mughal institution as was 'Durbar'. It is an octagonal building, five external sides of which make a dalan overlooking the river. Each side has pillar and bracket openings, the easternmost side projects forward and accommodates a jharokha majestically. On the western side of this palace is a spacious dalan with Shah Nasin (alcoves). A shallow water basin (kunda) is sunk in its pavement. It is profusely inlaid. This dalan opens on a court which has a chabutara projected by a jali screen, on its northern side, a series of rooms leading to Shish Mahal on its western side; and a colonnade (dalan) with a room attached to its on the southern side. It is, thus, a large complex entirely built of white marble. It has deep niches on the walls, to break the monotony. Dados have repetitive stylized creepers inlaid on borders and carved plants on the centre pillars, brackets and lintels also bear exquisitely inlaid designs and it is one of the most ornamented buildings of Shah Jehan. This palace is directly connected to the Diwan i Khas, Shish Mahal, Khas Mahal, and other palaces. and it was from here that the Mughal emperor governed the whole country. This burj offers full and majestic view of Taj Mahal and Shah Jehan spent eight years (1658–1666 AD) of his imprisonment in this complex, and it is said that he died here. His body was taken by boat to the Taj Mahal and buried. Shish Mahal (1631–40 AD): it was built by Mughal Emperor Shahjahan as a part of summer palace. Its most distinctive feature is glass mosaic work done on its walls and ceiling. These glass pieces have high mirror quality which glittered and twinkled in thousand ways in semi dark interior. The glass was imported from Haleb of Syria. Shahjahan built glass palace also at Lahore and Delhi.
Танымал мәдениетте
Агра форты 2004 жылы сәулет өнері саласындағы Ага Хан сыйлығын жеңіп алды. Осы оқиғаны еске алу үшін Үндістан поштасы пошта маркасын шығарды. Агра бекінісі Сер Артур Конан Дойлдің «Төрт белгі» романында маңызды рөл атқарады. Агра форты Мысырлық эстрада жұлдызы Хишам Аббастың «Хабиби Дах» хит-әнінің музыкалық бейнеклипінде көрсетілген. Шахжаханабад Махараджы Шиваджи 1666 жылы Джай Сингх I-мен жасалған «Пурандар шарты (1665)» бойынша Аурангзебпен Диван-и-Хаста кездесу үшін Аграға келді. Ол тыңдау залында мақсатты түрде төмен дәрежелі адамдардың артына отырғызылды. Осыған ренжіді, ол императорлық қабылдаудан шығып, 1666 жылдың 12 мамырында Джай Сингхтің жатақханасына қамалды.
The Agra Fort won the Aga Khan Award for Architecture in 2004. India Post issued a stamp to commemorate this event. The Agra Fort plays a key role in the Sherlock Holmes mystery The Sign of the Four, by Sir Arthur Conan Doyle. The Agra Fort was featured in the music video for Habibi Dah, a hit song of Egyptian pop star Hisham Abbas. Chhatrapati Shivaji Maharaj came to Agra in 1666 as per the "Treaty of Purandar (1665)" entered into with Jai Singh I to meet Aurangzeb in the Diwan i Khas. In the audience, he was deliberately placed behind men of lower rank. Insulted, he stormed out of the imperial audience and was confined to Jai Singh's quarters on 12 May 1666.