АҚШ Әскери-теңіз күштерінің S-30 суасты қайығы

Кіріспе

АҚШ-тың су асты кемесі

USS S 30 (SS 135) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің S класты су асты кемесі болған.

Құрылыс және іске қосу

S 30 1918 жылдың 1 сәуірінде Калифорния штатының Сан-Франциско қаласындағы "Union Iron Works" компаниясында салынды. Ол 1918 жылдың 21 қарашасында Эдвард С. Сталнакердің әйелінің демеушілігімен суға түсірілді және 1920 жылдың 29 қазанында қолданысқа кірістірілді.

1920-1941 жылдар

Сан-Педро қаласында орналасқан S 30 кемесі 1921 жылдың жазына дейін Калифорния жағалауында сынақтар мен жаттығулар жүргізді. Содан кейін 1921 жылдың 15 тамызында ол «ординар» статусына қойылды. 1922 жылдың 14 ақпанында толыққанды қызметке кірістіріліп, Нью-Лондон, Коннектикут штатына жіберілді. 1922 жылдың 21 маусымында қайтадан қарапайым күйге келтірілді. 1922 жылдың 21 қарашасында толыққанды қызметке кірісіп, Жаңа Англияның оңтүстік жағалауында сынақтар мен жаттығулар өткізді. 1923 жылдың қаңтарында ол Кариб теңізіне қарай оңтүстікке жылжыды. 1923 жылдың сәуір айында Калифорнияға оралып, Калифорния жағалауында 16-шы суасты кемелер дивизиясымен бірге операцияларды қайта бастады. 1924 жылдың қысында ол тағы да флоттық жаттығуларға және Панама каналы аймағындағы «Флоттық мәселе I» мен Кариб теңізіндегі жаттығуларға қатысты. 1925 жылдың қысында S 30 Америка Құрама Штаттарының Азия флотына ауысуға дайындалды. 1925 жылдың сәуір айының ортасында дивизиясымен бірге Маре аралынан шықты. 1925 жылдың мамыр айында ол Гавай аралдарында жаттығулар өткізіп, жөндеу жұмыстарын жүргізді. 1925 жылдың 16 маусымында Филиппинге бағыт алды. 1925 жылдың 12 шілдесінде Кавите суасты кемелер базасына (Лусон) жетті. Келесі жылдары дивизия қыста Филиппинде жаттығулар мен патрульдеу, ал жазда Қытай жағалауында операциялар жүргізді. 1932 жылы S 30 дивизиясы Тынық мұхитының шығыс бөлігіне қайта жіберілді. 1932 жылдың 2 мамырында Маниладан Гавайидегі Перл-Харборға бағыт алды, ол оның жаңа порты болды. АҚШ-тың шығыс жағалауына қайта жіберілген S 30 1937 жылдың 19 мамырында Перл-Харбордан шығып, 8 тамызда Нью-Лондонға келді. 1939 жылдың мамыр айына дейін, резервке қойылғанға дейін, АҚШ-тың шығыс жағалауында жаттығулар жүргізді. 1940 жылдың 1 қыркүйегінде толыққанды қызметке кірісті. Екінші дүниежүзілік соғыс Еуропада разыбап, неміс суасты кемелері Атлант мұхитының батысында және Кариб теңізінде шабуыл жасаған кезде, S 30 сияқты S кемелері «Суасты кемелері, Патрульдік күш» (1941 жылдың ақпанынан кейін «Суасты кемелері, Атлант флоты») құрамына кіріп, жаттығулар мен тактикалық дағдыларды жетілдіруге кірісті. Нью-Лондоннан ол Атлантиканың орталық және АҚШ-тың солтүстік-шығыс жағалауларында 1941 жылдың көктеміне дейін операциялар жүргізді. Содан кейін ол Нью-Лондонға оралғанға дейін Бермуда аймағында қысқа уақыт қызмет етті. 1941 жылдың шілде айының басында S 30 Филадельфияға (Пенсильвания штаты) күрделі жөндеуге жіберілді. 1941 жылдың қыркүйегінде кеме жасау шеберханасынан шығып, Жаңа Англияға оралды және Лонг-Айленд, Наррагансетт шығанағы, Каско шығанағы және Плацентия шығанағы аймақтарында суасты және суасты кемелеріне қарсы соғыс жаттығуларын қайта бастады.

Based at San Pedro, California, with her home yard at Mare Island, California, S 30 conducted tests and exercises off the California coast until the summer of 1921. Then, on 15 August 1921, she was placed in ordinary. Returned to full commission on 14 February 1922, she was ordered to New London, Connecticut, where she was placed in ordinary again on 21 June 1922 for engine alterations by the prime contractor for her construction, the Electric Boat Company. Trials and exercises off the southern New England coast followed her return to full commission on 21 November 1922. In January 1923, she moved south to the Caribbean Sea to participate in winter maneuvers and Fleet Problem I, conducted to test the defenses of the Panama Canal Zone. In April 1923, she returned to California and resumed operations off the coast of California with her division, Submarine Division 16. During the winter of 1924, she again participated in fleet exercises and Fleet Problems in the Panama Canal Zone area and in the Caribbean. During the winter of 1925, S 30 prepared for transfer to the United States Asiatic Fleet. She departed Mare Island with her division in mid April 1925. During May 1925, she conducted exercises and underwent upkeep in the Hawaiian Islands, and, on 16 June 1925 she got underway for the Philippines. On 12 July 1925, she arrived at the Submarine Base, Cavite, Luzon. In the years that followed, her division rotated between exercises and patrols in the Philippines during the winter and operations off the China coast during the summer. In 1932, S 30′s division was ordered back to the eastern Pacific Ocean, and, on 2 May 1932, she departed Manila bound for Pearl Harbor, Hawaii, which became her new home port. Transferred back to the United States East Coast, S 30 departed Pearl Harbor on 19 May 1937 and arrived at New London on 8 August 1937. She then trained along the U. S. East Coast until May 1939, when she was placed in commission, in reserve. On 1 September 1940, she returned to full commission. With World War II raging in Europe and German U boats raiding shipping in the western Atlantic Ocean and the Caribbean, S boats like S 30 were assigned to Submarines, Patrol Force (known as Submarines, Atlantic Fleet after February 1941) and conducted training and the development of tactical skills. From New London, she operated along the mid Atlantic and northeastern coasts of the United States into the spring of 1941. She then served briefly in the Bermuda area before returning to New London. In early July 1941, S 30 proceeded to Philadelphia, Pennsylvania, for overhaul. In September 1941, she emerged from the shipyard, returned to New England, and resumed submarine and antisubmarine warfare training operations in the Long Island Sound, Narragansett Bay, Casco Bay, and Placentia Bay areas.

Бірінші, екінші және үшінші (қорғау) соғыс патрульдері

АҚШ 1941 жылғы 7 желтоқсанда Жапонияның Перл-Харборға жасаған шабуылынан кейін Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысты. S 30 дивизиясы, 52-ші су асты кемелер дивизиясы, жақын арада Панама каналы аймағына қорғаныс патрульдік міндеттерді орындау үшін қайта бағытталды. 1942 жылғы 31 қаңтарда Нью-Лондоннан шығып, ол Бермуда және Мона бұғазы арқылы Кариб теңізіне қарай жолда жаудың су асты кемелерін іздеді. 1942 жылғы 16 ақпанда Панаманың Коко-Соло портына жетіп, ол Панама каналының батыс жағында 10-31 наурыз және 14 сәуірден 13 мамырға дейін екі қорғаныс патрулін жүргізді. Кейін Аляска аралдарындағы қызметке дайындалу үшін Калифорнияға баруға бұйрық берілді. Сан-Диегоде жөндеуден өтіп, 1942 жылғы шілде айының ортасында Аляска аумағына бет бұрды. Жолда қозғалтқыштағы бұзылу салдарынан Маре аралына жөндеуге тоқтады, бірақ 1942 жылғы 1 тамызда солтүстікке қарай сапарын жалғастырды.

Төртінші (алғашқы шабуыл) соғыс патрулі

1942 жылы 12 тамызда S 30 кемесі Аляска аралындағы Амакнак аралындағы голландтық портындағы суасты кемелер базасынан шығып, төртінші – және алғашқы шабуылдық – әскери патрулін бастады. Тұман ішінде қозғалып, 1942 жылдың маусым айында жапондықтар басып алған Ату аралына жетті. 1942 жылдың 16 тамызында батыс Алеут аралдарына келген экипажы тұман арқылы Врангель мүйісінің көлеңкелі сызықтарын ғана көріп қалды. Ол Ату мен Солтүстік Курил аралдары арасындағы күтілетін жапондық кемелер қатынасының бойымен патрульдеуді жалғастырды. 1942 жылдың 7 қыркүйегінде түстен кейін Жапон императорлық теңіз күштерінің үш эсминеці Врангель мүйісінен солтүстікке қарай оған шабуыл жасап, екі жарым сағатқа созылған қақтығыс кезінде тереңдік зарядтарымен атқылады. 1942 жылдың 10 қыркүйегінде ол патрульдік аймағынан шығып, Голландтық портына қайтты.

Бесінші әскери қарауыл

1942 жылдың 24 қыркүйегінде С-30 кемесі бесінші соғыс патруліне шықты, оның екіншісі Алеут аралдарында болды. 27 қыркүйекте сол жақ қозғалтқышындағы жарық сынықтан оны Голланд портына қайтаруға тура келді, бірақ 30 қыркүйекте ол қайтадан батысқа бағыт алды. 1942 жылдың 3 қазанында ол патрульдік аймағына кіріп, Кисканың батысындағы теңіз жолдарында жапондық кемелерді іздеуге кірісті, бірақ 1942 жылдың 9 қазанына қарай қосымша инженерлік ақаулар, жарықтар мен нөсерлер пайда болып, оны Голланд портына қайтаруға мәжбүр етті.

1942 жылдың қазаны 1943 жылдың наурызы

Голландиялық портқа келгеннен кейін, S 30 Сан-Диегоға күрделі жөндеуге бару туралы бұйрық алды. Күрделі жөндеу кезінде, кемеге батометр, жаңа дистилляциялық қондырғы және жаңартылған радар жабдықтары орнатылды. Күрделі жөндеуден кейін 1943 жылдың ақпан айының ортасынан наурыз айына дейін Батыс жағалауындағы дыбыс мектебіне оқу қызметтерін ұсынды. 1943 жылдың 16 наурызында ол Голландиялық портқа қайта бағытталды, ол жерге 1943 жылдың 21 наурызында жетті. Келгеннен кейін, ауа компрессорының істен шығуы және батометрдің дұрыс жұмыс ілемеуі келесі соғыс патруліне шығуын кейкейтті.

Алтыншы әскери қарауыл

Жөндеу жұмыстары аяқталған соң, S 30 1943 жылғы 13 сәуірде алтыншы соғыс патрулін бастады, Голланд портынан Атту аймағына бағыт алды. 1943 жылғы 15 сәуірде ол Халықаралық дата сызығын кесіп өтті және 1943 жылғы 17 сәуірде Голланд порты уақыты бойынша (жергілікті уақыт бойынша 18 сәуірде) патрульдік аймағына жетті. Келесі бірнеше күнде ол Аттудың басты шығанақтарын, шағалақтары мен порларын барлап, мүмкіндігі шектес болса, фотоға түсірді. 1943 жылғы 26 сәуірде оған 176°Ш шығыс және 52°40'С солтүстік бойынша жұмыс істеуге бұйрық берілді, ол Аттуға жасалған одақтас әскерлерінің шабуылынан кейінге дейін сол аймақта қалды. 1943 жылғы 27 сәуір күні түстен кейін ол Атту маңындағы суларға оралды, бірақ шабуылдың жапондық күштер мен нысандарына қаншалықты зиян келтіргенін анықтай алмады. 1943 жылғы 2 мамырда ол Атту аймағынан кетуге және жөндеу үшін Голланд портына қайта оралды.

Жетіінші соғыс патрулі

1943 жылы 24 мамырда S 30 жетінші әскери патрулін бастау үшін Голланд портынан шығып, тағы да батысқа қарай бет алды, бұл жолы солтүстік Курил аралдарына. 1943 жылы 31 мамырда (Голланд порты күні; жергілікті уақыт бойынша 1 маусым 1943) ол тағайындалған патрульдік аймағына кірді. 1943 жылы 5 маусымда Камчатка түбегінде алғашқы нысанасына – үлкен сампанға шабуыл жасады. Оның қарулары кемені өртке тоғытып, бірақ ол жанып жатқанда, көкжиекте жапондық эсминец пайда болды және су бетіндегі су асты кемесіне жоғары жылдамдықпен жақындады. Үш минуттан кейін эсминец S 30-ға оқ ашты. S 30 эсминецке жақындауға тырысты, бірақ атыс позициясына жетіп бара жатқанда тереңдікті басқаруды жоғалтты. Бірнеше секундтан кейін эсминец оған тереңдік бомбаларын тастауды бастады. Келесі 20 минут ішінде эсминец 33 тереңдік бомбасын тастады. Ал келесі бес сағат бойы олар үзірлі-кесірлі тастала берді. Содан кейін S 30 аймақтан шыға алды. 1943 жылы 6 маусымда S 30 экипажы барлық ұсақ зақымдарды жөндеп, үшінші және төртінші торпедалық түтіктерде бүлінген екі торпеданы алып тастауға кірісті. Төртінші түтікшедегі торпеда 1943 жылы 7 маусымда алынып тасталды, бірақ үшінші түтікшедегісі патруль аяқталғанға дейін қалды. 8 маусымда S 30 Курилдің солтүстік шетінде Парамуширо аралының жағалауымен жүрді. Онекотанға жақындап, содан кейін Онекотан бұғазынан өтіп, Араитоға бағыт алды. Келесі екі күнде ол төрт нысананы байқады, бірақ соңғы екеуіне ғана жақындауға мүмкіндік алды – 10 маусымда (Голланд порты күні; жергілікті уақыт бойынша 11 маусым) анықталған колоннадағы екі сауда кемесі. Ол жақындағанда тұман жылдам қысылып, үш торпеда іске қосылғанда аймақты жауып тастады. Экипаж екі жарылыс естіді, бірақ ештеңе көрмеді. Соғыстан кейін жапондық деректерді зерттеу көрсеткендей, ол 5131 немесе 5228 тонналық жүк кемесін (көздерге қарай 5131 немесе 5228 тонна) батырды (бұрынғы Jinbu Maru) – ол шабуыл кезінде Парамуширо аралының жағалауындағы Какумабетсу шығанағында тікелей орналасқан. Жапондық соғыс кемелерінің тереңдік бомбалауы кезінде S 30 аймақтан кетуге кірісті. Екі жарым сағат ішінде ол іздеудегі жапондық гидролокаторларының дыбысын артта қалдырды. S 30 жапондық кемелерді іздеуді жалғастырды. 1943 жылы 12 маусымда ол тағы да Онекотан бұғазынан өтті. 13 маусымда ол конвойға шабуыл жасады, бірақ сәттілік болмады. 14 маусымда ол аймақтан кетіп, 1943 жылы 22 маусымда Голланд портына оралып, үшінші түтіктегі зақымдалған торпеданы шығару және қайта жабдықтау жұмыстарын бастады.

On 24 May 1943, S 30 departed Dutch Harbor to begin her seventh war patrol and headed west again, this time bound for the northern Kuril Islands. On 31 May 1943 (Dutch Harbor date; 1 June 1943 locally), she entered her assigned patrol area. On 5 June 1943, off the Kamchatka Peninsula, she attacked her first target, a large sampan. Her guns set the vessel on fire, but as it burned, a Japanese destroyer appeared on the horizon and began closing the surfaced submarine at high speed. Three minutes later, the destroyer opened fire on the diving S 30. S 30 commenced an approach on the destroyer, but just as she reached firing bearing, she lost depth control. A few seconds later, the destroyer began depth charging her. In the next 20 minutes, the destroyer dropped 33 depth charges. Others followed sporadically over the next five hours. S 30 then was able to clear the area. On 6 June 1943, S 30′s crew repaired all minor damage and began efforts to remove two torpedoes which had been crushed in the number three and number four torpedo tubes. The one in the number four tube was removed on 7 June 1943, but the one in the number three tube remained until the completion of the patrol. On 8 June, S 30 headed down the coast of Paramushiro at the northern end of the Kurils. approached Onekotan, then transited Onekotan Strait and set a course for Araito. During the next two days, she sighted four targets but was able to close only the last two, merchant ships in column, contacted on 10 June (Dutch harbor date; 11 June local date). Fog closed in rapidly as she made her approach, then blanketed the area as she launched three torpedoes. Her crew heard two explosions but could see nothing. Post war examination of Japanese records revealed that she sank the 5,131 or 5,228 gross register ton (according to different sources) cargo ship (ex Jinbu Maru) — which was anchored in Kakumabetsu Bay on the coast of Paramushiro at the time — in the attack. During the ensuing depth charging by Japanese warships, S 30 began to move out of the area. Within two and one half hours, she had left the pinging of the searching Japanese sonars behind. S 30 resumed her hunt for Japanese ships. On 12 June 1943, she again transited Onekotan Strait. On 13 June, she fired on a convoy, but missed. On 14 June, she departed the area, and on 22 June 1943 she returned to Dutch Harbor to begin extracting the damaged torpedo in her number three tube and commence refitting.

Сегізінші соғыс патрулі

1943 жылы 5 шілдеде С-30 сегізінші әскери патрульге шықты, ол оны Курил аралдарына және Охот теңізіне жеткізді. Ол Курил аралдарының екі жағында да, Соя бұғазы мен Йокосукаға (Жапония) қарайтын кеме қадамдары арқылы қарауылдады. Ол түрлі аралдардағы жапондық нысандардың перископ суреттерін түсіріп, бірнеше нысананы анықтады, бірақ көпшілігіне жақындаса алмады және шабуылдағандарына қарсы сәттілікке жете алмады. 1943 жылы 20 шілдеде ол аралдар арасындағы кемеге ұқсас нысанаға шабуыл жасады, бірақ ол торпеда жолымен түзу бойымен өтіп, дереу алты тереңдік бомбасын тастаған жапондық әскери кемесі болып шықты. S-30 тереңге батып, қайта зарядталды және қайта шабуылға дайындалды. Бірақ нысана тұманға сіңіп кетті. S-30 патрульдік өтуін жалғастырды. 1943 жылы 27 шілдеде ол шамамен 7000 тонналық жапон сауда кемесіне үш торпеда атты. Оның дыбыс операторы екі соққы, сынып-жарылу дыбыстарын және алыс тереңдік бомбалауды хабарлады, бірақ соғыстан кейін жапондық деректерді тексеру арқылы зақымдар расталмады. 1943 жылы 31 шілдеде ол ұқсас жағдайда тағы бір жүк кемесіне шабуыл жасап, бір торпеда соққандығын хабарлады. Оның дыбыс операторы нысананың винттік шуы тоқтағанын, сынып-жарылу дыбыстарын естігенін және перископпен қарағанда шабуыл орнында әлі де жүзіп тұрған кеме көрінбегенін хабарлады. Дегенмен, S-30 келтірген кез келген зақым расталмады. S-30 1943 жылы 7 тамызда Курил аралдарынан шығысқа қарай бағыт алды. 1943 жылы 9 тамызда ол Атудағы Қырғын шығанағына (Massacre Bay) келді, оны АҚШ күштері 1943 жылы мамыр айында Ату шайқасында жапондықтардан қайтарып алған еді.

Тоғызыншы соғыс патрулі

S 30 1943 жылы 26 тамызда Massacre Bay-ден тоғызыншы және соңғы әскери патрульді бастады. Патруль барысында ол Курил аралдарының шығыс және батыс жағалауларында жұмыс істеді. Тағы да, ол бірнеше нысананы тұманға ұшыратып жоғалтып алды, бірақ аралдардың суреттерін түсірді. 1943 жылдың қыркүйек айының ортасында Мацувадағы жапон гарнизонын бомбалауға тырысқанда, ол өз қызметіне жаңа бағыт қосты. Тұман Мацуваны атқылауға жасаған алғашқы әрекетіне кедергі келтірді, бірақ 1943 жылдың 15 қыркүйегінде (жергілікті уақыт бойынша) таңертең, ұрысқа дайындық күйіндегі экипажымен атыс позициясына жақындағанда, тұман мүлдем тарады. Бірақ, атуға бұйрық берілгенде, қару істемеді. Экипаж жаңа оқ ату механизмын орнатуға тырысты, бірақ ол бірнеше миллиметрге қысқа болып шықты, сондықтан бомбалау әрекетінен бас тартуға мәжбүр болды. 1943 жылдың 16 қыркүйегінде S 30 кемесіне Голланд портына баруға бұйрық берілді. Жолда, 1943 жылдың 17 қыркүйегінде жапондық барлау ұшағы оны көріп, бомбалады. Шабуыл кезінде сол жақ қозғалтқышы істен шықты, бірақ кеме ауыр зақымдардан құтылды. 1943 жылдың 23 қыркүйегінде ол Голланд портына жетті.

1943 жылдың қыркүйегі 1945 жылдың қазаны

Голланд портына келгеннен кейін бір апта ішінде S 30 Сан-Диегоға оңтүстікке бет алды, онда осы кластағы басқа кемелермен бірге Солтүстік-Батыс жағажайындағы дыбыс мектебіне соғыстың соңына дейін оқу қызметтерін ұсынды. 1945 жылдың тамыз айының ортасында жаулық аяқталды. 1945 жылдың қыркүйек айының ортасында ол Маре аралына барып, 1945 жылдың 9 қазанында қызметтен босатылды.

Тарату

1945 жылғы 24 қазанда S 30 атауы Әскери-теңіз кемелерінің тізілімінен алынып тасталды. 1946 жылғы желтоқсанда ол сатылып, Сан-Францискодағы Salco Iron and Metal Company компаниясына металлға қайта өңдеуге жіберілді.