Кіріспе

Крикет спортының заңы

Крикет заңдарының 41-заңы бұрмалаушылық ойынды қамтиды. Бұл заң уақыт өте келе дамып, кеңейді, өйткені нақты өмірдегі бұрмалаушылықтың әртүрлі жағдайларына қатысты заңдар қабылдалды. 41-заңның бірінші бөлімі екі команданың капитандары ойынның рухы мен дәстүріне, сондай-ақ оның заңдарына сәйкес өткізілуін қамтамасыз етуге жауапты екенін нақтылайды. Бұл төрешілердің әділ және бұрмалаушылық ойынды бағалауға жалғыз құқығы бар екендігіне алып келеді. Онда Крикет заңдарына қарама-қарсылық бар: егер төрешілердің бірі заңдарда көзделмеген әрекетті бұрмалаушылық деп есептесе, ол араласып, допты тоқтатуға құқылы. Әділ және бұрмалаушылық ойын, сондай-ақ, крикет рухымен сәйкес келетін ойынның әдеттегі ережелерін білдіруі мүмкін.

Топтың бұзылуы

Доптың күйі батсменге берулерге әсер етеді. Жаңа крикет добы да мүлдем дөңгелек емес, екі бөліктен тігіліп жасалған тігіс түзеді. Доптың қалай қозғалатыны, доптың әртүрлі бөліктеріне қаншалықты ауа кедергісі бар және де доптың қаншалықты тозуына байланысты. Крикет командасы, мысалы, доптың бір жағын жылтыратып, екінші жағын қабыршақтауға тырысады. Доптың ауа кедергісінің өзгеруі айқын әсер ете алады. Допты бұрмалау спорттың әрқашан болған ерекшелігі. Ойыншылар доптың бір жағын қабыршақтау үшін заттарды қолданады, ал екінші жағын жылтырату үшін шайыр және Брилкрем сияқты заттарды қолданады. Мұндай допты бұрмалау ойынның рухына да, ережелеріне де қайшы келеді. Осыған қарамастан, бұл шектеулі санкциямен жүріп келеді және оны анықтау қиын болуы мүмкін. Телевизия дәуірі 1990 жылдардан бастап көптеген халықаралық ойындарды көрсетті. Баяу қайта ойнатулар допты бұрмалаудың бірнеше оқиғасын көрсетті: олардың кейбіреулері баспасөзде кеңінен жарияланды (мысалы, Sandpapergate оқиғасы). 41-заңның үшінші бөлімі допты бұрмалауға қарсы ережелер мен санкцияларды қамтиды және төрешілерден допты жиі және кездейсоқ тексеруді талап етеді. Сондай-ақ, допты бұрмалауға тырысатын алаңдағы ойыншыларға қатысты жазалау шаралары да бар. Матчтан шеттетулер жүзеге асырылуы мүмкін. Допты өзгертетін кейбір әрекеттерге рұқсат етіледі. Алаңдағы ойыншы жасанды зат қолданбаған жағдайда допты жылтыратып, төрешінің қадағалауымен доптан лайды алып тастап, ылғал допты сүлгімен сүртіп кептіре алады. Бірақ ешкім допты кез келген себеппен жерге сүртіп, доптың тігісіне немесе бетіне кедергі келтіруге, кез келген құралды пайдалануға немесе доптың жағдайын өзгерте алатын кез келген басқа да әрекет жасауға болмайды. Егер ойыншы доптың жағдайын заңсыз өзгертсе, төрешілер допты бұрмалауға дейін бұрынғы допқа ұқсас тозулы басқа доппен ауыстырады. Төрешілер сондай-ақ қарсы командаға бес айып ұпайы береді және ойыншы жауапты болатын органдарға оқиға туралы хабарлайды. Осы органдар ойыншыға қатысты тиісті тәртіптік шаралар қолдануы керек. Егер иннингте допты бұрмалаудың тағы бір оқиғасы болса, дәл сол процедура қолданылады, бірақ егер алаңдағы ойыншы бұрмалауға кінәлі болса, бірден алдыңғы допты лақтырған ойыншы сол иннингте тағы лақтырудан шеттетіледі.

Қарсылық білдірушілердің назарын аудару

Егер алаңдағы команданың мүшесі соққыға тұрған ойыншыны допты қабылдауға дайындалып жатқанда немесе қабылдап тұрғанда, оны қасақана алаңдатып немесе алаңдатуға тырысса, төреші бірден допты өлі деп жариялайды. Төреші сондай-ақ алаңға түсіруші капитанды оқиға туралы хабардар етеді және соққы соққан командаға бес айып ұпайы береді. Ойыншы сол доптан шығарыла алмайды, және доп қайта тасталды. Алаңдағы команданың мүшесі ойыншы допты қабылдағаннан кейін сөзбен немесе әрекетпен оны қасақана алаңдатуға немесе кедергі келтіруге тырысуы да әділетсіз. Егер мұндай жағдай болса, допты бұзудың алғашқы жағдайындағы сияқты процедура қолданылады, бірақ соққы соққан команда бұрынғы алаңдатуға (немесе кедергіге) дейін жинаған барлық ұпайларын сақтайды. Ойыншының алаңға кедергі келтіруі туралы жағдай Крикет ережелерінің 37-бабымен реттеледі, 41-баппен емес. 37-бапты бұзған ойыншы алаңға кедергі келтіргені үшін шығарылуы мүмкін.

Адилетсіз боулинг

Төреші допты қауіпті деп бағалай алады, оның жылдамдығы, ұзындығы, биіктігі және соққышының шеберлігіне қатысты бағыты ескеріледі. Төреші "жоқ" деп жариялап, боулерге ескерту жасайды. Егер бұл екінші рет болса, онда боулер сол рейдте боулингтен шеттетіледі және одан әрі шаралар қолдану үшін жауапты органға хабарланады. Қауіпті деп табылmasa да, бас биіктігінен жоғары қайта-қайта қысқа доптар лақтыру әділетсіз деп есептелуі мүмкін. Әр жеке жағдай әділеттіліктің контекстін ескермей (немесе кәсіби ойында "кең" деп) "жоқ" деп жарияланады, бірақ төреші тым көп доп лақтырылғанын шешсе, ескерту, тоқтату және есеп беру ретімен араласады. Кәсіби крикетте бұл туралы бірнеше кодекс бар, олар әділетсіздік құрайтын доптар санын көрсетеді. Жоғары, толық траекториямен лақтырылған және соққышының бел биіктігінен жоғары өткен немесе өтуі мүмкін доптар қауіпті деп саналады. Жедел, қысқа доптарға қатысты санкциялар (допсыз, ескерту, тоқтату, есеп беру) қолданылады. "Бимерлер" боулердің қолынан допты ұстау кезінде қателік нәтижесінде туындайды, және боулерлер әдетте өз қателігі үшін соққышынан дереу кешірім сұрайды. Егер допты қасақана лақтырған деп табылса, бірден "допсыз" жарияланады, боулер алаңнан шығарылады және одан әрі тәртіптік шаралар үшін жауапты органға хабарланады. Егер төреші боулердің қасақана алдыңғы аяғымен доп лақтырғанын анықтаса, онда боулер сол рейдте боулингтен шеттетіледі және одан әрі шаралар қабылдау үшін билік органдарына хабарланады.

Уақытты ысырап ету

Уақытты ысырап ету ойын нәтижесін өзгерту үшін әдейі тактика ретінде қолданылуы мүмкін. Егер жаңбыр күтілсе, жеңіліс күшіндегі команда жаңбыр оларды жеңілістен сақтап, тең нәтижеге жеткізеді деген үмітпен баяу ойнауы мүмкін. Уақытты ысырап ету ойын барысында да тактикалық мақсатта қолданылуы мүмкін, мысалы, белгілі бір уақыт аралығындағы берулер санын азайту үшін. 41-тарауда уақытты теріс пайдалануға қарсы ережелер қамтылған. Егер алаңдағы команда уақытты ысырап етсе немесе оверді қажетсіз баяу өткізсе, төреші алдымен ескертеді. Егер бұдан әрі осындай жағдай орын алса, қосымша санкция қолданылады. Егер келесі оқиға овер кезінде болмаса, соққы беруші командаға 5 айып ұпайы беріледі. Егер келесі оқиға овер кезінде болса, доп тастаушы сол иннингте доп тастаудан шеттетіледі. Екі жағдайда да тиісті басқару органы хабардар етіледі, ол қосымша тәртіптік шаралар қарастыруы мүмкін. Әдетте, шабуылшы доп тастаушы жүгіруге дайын болғанда, соққы беруге әрқашан дайын болуы керек. Егер ол уақытты ысырап етсе, бірінші рет соққышы төрешімен ескертіледі. Бұл ескерту соққы беруші команданың барлығына қатысты және әрбір жаңадан келген соққышы осы ескерту туралы хабардар етіледі. Егер сол иннингте кез келген соққышы уақытты ысырап етсе, төрешілер алаңдағы командаға 5 ұпай береді және басқару органына хабарлайды, ол қосымша тәртіптік шаралар қолдануды қарастыруы мүмкін.

Ойын алаңына зиян келтіру

Пичтің орталық бөлігі (әр қайырылған жиектен 5 фут қашықтықта, және екі ортаңғы қақпаның ортасын қосатын сызықтың екі жағынан 1 фут) қорғалған аймақ деп белгіленеді (осы аймақта доп көбінесе секіреді). Ойыншылар командасының боулерлері допты лақтыру кезінде осы аймаққа енбеуі керек, ал соққы беруші оның ішінде немесе оған тым жақын тұрып, қақпа жасауына болмайды. Боулер қорғалған аймаққа екі рет басқан жағдайда ескерту алады; егер ол үшінші рет басқан болса, сол иннингтің қалған бөлігінде доп тастаудан шеттетіледі. Соққы берушіге бір ескерту беріледі, ал келесі бұзушылықтары үшін 5 ұпай айыппұл салынады. Әр команда пичтің барлық бөлігіне қасақана немесе болжамды зақым келтіруден сақтануы керек (боулер доп тастағаннан кейін пичтен қашып кетуінен және соққы берушінің қайырылған жиекке қатысты тұруынан зақымдар болуы мүмкін). Әр командаға болжамды зақым үшін бір ескерту беріледі, ал одан кейін туындаған кез келген зақым үшін қарсы командаға 5 ұпай айыппұл беріледі.

Беттер ұшырулар

Боулгер топты тапсыру алдында батсменнің өз орнынан шығуына тырысса, оны қағып алуға әрекеттенуі мүмкін, бірақ ол топты әдетте босататын сәтке жеткенше оны жасауы керек, бұл "манкадинг" деп аталады. Боулер шабуыл жасаған кезде батсменнің жүгіру арқылы ұпай жинауға тырысуы әділетсіз. Егер олар тырысса, төрешілер боулерге қағып алуға мүмкіндік береді. Егер боулер қағып алуға тырыспаса, төрешілер ойынды тоқтатып, батсмендерді бұрынғы орнына қайтарады және алаңға 5 ұпай айыппұл салады.