Кіріспе
Саңырауқұлаққа қарсы
Медициналық
Натамицин саңырауқұлақтық инфекцияларды, оның ішінде Кандида, Аспергилл, Цефалоспориум, Фузарий және Пенициллиум түрлерін емдеу үшін қолданылады. Ол жергілікті түрде крем, көз тамшысы немесе (ауыз инфекцияларына қарсы) емдік таяқша (лозенг) түрінде қолданылады. Осы тәсілдермен қолданғанда натамицин организмге өте аз мөлшерде сіңеді. Ауыз арқылы қабылданғанда, асқазан-ішек жолынан шамалы немесе мүлдем сіңірілмейді, сондықтан ол жүйелік инфекцияларға қолдануға жарамсыз. Натамицин емдік таяқшалары (лозенгтары) ашытқы инфекцияларын және ауыз қуысының кандидозын (ауыз құрты) емдеу үшін де тағайындалады.
Тағам
Натамицин ондаған жылдар бойы азық-түлік өнеркәсібінде сүт өнімдері және басқа да тағамдардағы саңырауқұлақтардың өсуіне тосқау ретінде қолданылып келеді. Натамицин қолданудың ықтимал артықшылықтарына дәстүрлі химиялық консерванттарды алмастыру, бейтарап дәмдік әсер және химиялық консерванттарға тән pH-қа тәуелділік сияқты факторлар жатуы мүмкін. Оны әртүрлі тәсілдермен қолдануға болады: сулы суспензия түрінде (мысалы, тұздыққа араластырылып) өнімге шашыратылып немесе өнім оған батырылып, немесе ұнтақ түрінде (целлюлоза сияқты ұюға қарсы заттармен бірге) өнімге себіліп немесе араластырылып қолданылады. АҚШ-та қазіргі уақытта етке қолдануға рұқсат берілмегенмен, кейбір елдер құрғақ және ферменттелген шұжықтардың бетіне натамицин жағуға рұқсат береді, бұл қаптамада қалыптасудың алдын алады. Сондай-ақ, Америка Құрама Штаттарында натамицин сүт өнімдерінің түрлі салаларында қолдануға рұқсат етілген. Атап айтқанда, натамицин көбінесе қаймақ сыр, ақшар, қышқыл қаймақ, йогурт, тілімделген сыр, сыр кесектері және дайын салат қоспалары сияқты өнімдерде қолданылады. Тамақ өндірушілердің натамицинге жүгіну себебінің бірі – жасанды консервант сорбин қышқылының орнын басу. Сорбатпен салыстырғанда натамицин сырдың ішіне баяу сіңеді және аз мөлшерде таралады, бұл дәмге немесе текстураға немесе немесе қолайсыз өзгерістерге әкелуі мүмкін. Тамақ қоспасы ретінде оның E нөмірі E235. Еуропалық Одақтың барлық аймақтарында ол тек белгілі бір сыр және құрғақ шұжық өнімдерінің бетін сақтау үшін мақұлданған. Ол қабықтың 5 мм тереңдігінде анықталмауы керек. Натамицин әлемнің әртүрлі елдерінде әртүрлі деңгейде қолдануға рұқсат етілген, жалпы саны 150-ден астам елде қолданылады. 2002 жылы Еуропалық тамақ қауіпсіздігі агенттігі (EFSA) Еуропалық Одаққа азық-түлік қауіпсіздігі жөніндегі ғылыми кеңес беруді Азық-түлік ғылыми комитетінен қабылдады. 2009 жылы EFSA натамициннің осы сыр және шұжық түрлерінің бетін өңдеу үшін ұсынылған дозалары қауіпсіз деп санайды.
Қауіпсіздік
Натамициннің жедел уыттылығы жоқ. Жануарлар зерттеулерінде анықталған ең төменгі доза 2,5–4,5 г/кг болды. Егеуқұйрықтарда LD50 ≥2300 мг/кг, ал 2 жыл бойы күніне 500 мг/кг дозасы тіршілік ету деңгейіне, өсуіне немесе ісіктердің пайда болу жиілігіне ешқандай анық айырмашылық тудырмады. Натамициннің метаболиттері де уытты емес. Әртүрлі сақтау жағдайында натамициннің ыдырау өнімдерінің LD50 натамицинге қарағанда төмен болуы мүмкін, бірақ барлық жағдайларда көрсеткіштер өте жоғары. Адамдарда бірнеше күн бойы қайталап қолданылған 500 мг/кг/күн дозасы құсық, лоқсып құсу және диареяға әкелуі мүмкін. Натамициннің фармакологиялық деңгейде немесе тамақ қоспасы ретінде кездесетін деңгейде қалыпты ішек флорасына зиян келтіретінін көрсететін ешқандай дәлел жоқ, бірақ толыққанды зерттеулердің нәтижелері әлі қолжетімді болмауы мүмкін. EFSA натамицинді тамақ қоспасы ретінде қолдану резистентті саңырауқұлақтардың дамуына қатысты ешқандай маңызды тәуекел тудырмайды деген қорытынды жасады. Құрылымдық тұрғыдан ұқсас және ұқсас байланыстыру қасиеттеріне ие антибиотиктердің калий және натрий иондарының жасушадан шығуына мүмкіндік беретін сулы арналарды құрайды деп саналады. Натамицин суда өте аз ериді, бірақ өте төмен концентрацияда да тиімді. Оның ең төменгі тежеу концентрациясы көптеген саңырауқұлақтар үшін 10 ppm-нен төмен.
Биохимия
Натамицин кейбір Streptomyces түрлерімен, атап айтқанда S. natalensis, S. lydicus, S. chattanoogensis және S. gilvosporeus екіншілік метаболиті ретінде өндіріледі. Натамицин өнеркәсіптік деңгейде әртүрлі Streptomyces штаммдарын, соның ішінде S. chattanoogensis L10 ферментациялау арқылы жасалады. Алғашқыда ол Streptomyces natalensis табылган Питермарицбург қаласының құрметіне пимарицин деп аталған. Кейіннен Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) Streptomyces-тен алынған антибиотиктердің атын «-мицин» жұрнағымен аяқтауды талап еткен соң, пимарициннің атауы өзгертілді. Натамицин атауы Natalensis түрінің атына сілтеме жасай отырып таңдалды.