Кіріспе
Таларомицес марнеффеи, бұрын Penicillium marneffei деп аталған, саңырауқұлақ түрі 1956 жылы анықталды. Бұл организм Оңтүстік-Шығыс Азияда кездеседі, онда ол ВИЧ/ЖҚС-қа байланысты иммуножеткіліксіздігі бар адамдарда оппортунистік инфекциялардың маңызды себебі болып табылады. Аймақтағы ЖҚС инфекциясының өсуіне байланысты T. marneffei инфекциясының көбеюі байқалды. Penicillium туысына жатқан кезде, ол жүйелік инфекцияны (таларомикозды) тудыратын, қызба мен анемияға ұқсас, таралған криптококкоз сияқты, сол туыстың жалғыз термиялық диморфты түрі болды. Бұл, әдетте адам ауруларын тудыру жағынан маңызды емес саналатын, туысқан Penicillium түрлерінен өзгеше.
Talaromyces marneffei, formerly called Penicillium marneffei, was identified in 1956. The organism is endemic to southeast Asia where it is an important cause of opportunistic infections in those with HIV/AIDS related immunodeficiency. Incidence of T. marneffei infections has increased due to a rise in HIV infection rates in the region. When it was classified as a Penicillium, it was the only known thermally dimorphic species of that genus that caused a lethal systemic infection (talaromycosis), with fever and anaemia similar to disseminated cryptococcosis. This contrasted with related Penicillium species that are usually regarded as unimportant in terms of causing human disease.
Эпидемиология
Оңтүстік-Шығыс Азияда СПИД-пен ауыратын науқастар арасында талармомикоздың таралуы жоғары; Гонконгтағы науқастардың 10% СПИД-пен байланысты ауру ретінде талармомикозға шалдығады. Т. marneffei қоздырғышының адамдарға жұғуы (таларомикоз) Австралия, Еуропа, Жапония, Ұлыбритания және АҚШ-та ВИЧ-жұққан науқастарда да тіркелді. Науқастардың барлығы, біреуін қоспағанда, бұрын Оңтүстік-Шығыс Азияға сапар шеккен. Бұл ауру СПИДті анықтайтын ауру саналады. Вьетнамда бамбук егеуқұйрықтарында (Rhizomys) табылған, ол осы егеуқұйрықтармен және тропикалық Оңтүстік-Шығыс Азия аймағымен байланысты. Talaromyces marneffei Мьянма (Бирма), Камбоджа, Оңтүстік Қытай, Индонезия, Лаос, Малайзия, Таиланд және Вьетнамда эндемикалық. Иммундығы күшті де, иммундығы әлсіз де адамдар жұқтыруы мүмкін, бірақ ВИЧ-теріс науқастарда жүйелік инфекциялар сирек кездеседі. Азияда АИТВ таралуымен қатар Т. marneffei-дің таралуы да артып келеді. Әлемдік саяхат пен көші-қонның ұлғаюы СПИД-пен ауыратын науқастар үшін бұл инфекцияның маңыздылығын арттырады. Talaromyces marneffei бамбук егеуқұйрығының нәжісінен, бауырынан, өкпесінен және көкбауырынан табылды. Бұл жануарлар саңырауқұлақтың резервуары болуы мүмкін. Егеуқұйрықтар T. marneffei-мен ауыра ма, әлде аурудың симптомсыз тасымалдаушылары ма, әзірге белгісіз. 550 СПИД-пен ауыратын науқасты зерттеу көрсеткендей, аурудың таралуы жаңбырлы маусымда, яғни егеуқұйрықтар көбейетін кезде жоғарылайды. Бірақ осы маусымда саңырауқұлақ спораларын (конидия) өндіруге қолайлы жағдайлар да туындайды, олар ауаға таралып, сезімтал адамдармен бірге дем алады. Тағы бір зерттеуде бамбук егеуқұйрықтарымен байланыс қауіп факторы ретінде анықталмады, бірақ топырақпен байланыс маңызды фактор болды. Дегенмен, топырақтан алынған сынамаларда саңырауқұлақтың көп мөлшері табылған жоқ. Адамдар жұқтырған егеуқұйрықтарды жеу арқылы немесе олардың нәжісінен саңырауқұлақты жұқтыруы мүмкін бе, әзірге белгісіз. Бір ВИЧ-жұққан дәрігер тропикалық микробиология курсына қатысқанда жұқтырған. Ол организммен тікелей жұмыс істемеген, бірақ сол зертханадағы студенттер жұмыс істеген. Ол T. marneffei конидияларын қамтитын аэрозольді жұтып алған болуы мүмкін. Бұл ауа арқылы жұқтырудың мүмкін екенін көрсетеді.
Клиникалық көрінісі
Науқастар көбінесе ретикулоэндотелиялық жүйе инфекциясының белгілерімен және көріністерімен келеді, оның ішінде жалпы лимфаденопатия, гепатомегалия және спленомегалия. Тыныс алу жүйесі де жиі зардап шегеді; жөтел, қызба, демқынқысылу және кеудедегі ауырсыну сияқты белгілер байқалуы мүмкін, бұл инфекцияның тыныс арқылы жұғу мүмкіндігін көрсетеді. Науқастардың шамамен үштен бірінде диарея сияқты асқазан-ішек трактының бұзылыстары да болуы мүмкін.
Зертханалық диагностика
Таларомикс марнефейдің термиялық диморфты болуы оны анықтауда маңызды көмектеседі. Дегенмен, басқа да адамға патогенді саңырауқұлақтар термиялық диморфты болатынын естен шығармау керек. Мәдениеттер сүйек миы, тері, қан және қақырық үлгілерінен жасалуы тиіс. Үлгілерді екі Sabouraud агар табағына жайып, содан кейін біреуін 30°C-да, екіншісін 37°C-да инкубациялау екі түрлі морфологияны көрсетуі керек. 30°C-да қалыпты форма, ал 37°C-да ашытқы форма өседі. Мицелиялық колониялар 30°C табақта екі күннен кейін көрінеді. Өсім бастапқыда жұмсақ және ақ болып, кейін спорациядан кейін жасыл және дөңгелек болады. Агарға сіңірілетін ерігіш қызыл пигмент пайда болады, бұл табақтың төменгі жағын қызыл немесе қызғылт түске бояйды. Қалыптың шеттері қызғылт сары түсті болуы мүмкін, сондай-ақ радиалды сулькатты бүктемелер дамиды. Микроскопта қалып фазасы гиалинді, септалды және тармақталған гифтері бар, типтік *Penicillium*-ға ұқсайды; кондиофорлар бүйірлік және терминалдық жағдайда орналасқан. Әр кондиофордан үштен беске дейін фиалид пайда болады, онда лимон тәрізді кондиялардың тізбегі қалыптасады. 37°C табақта колониялар ашытқы ретінде өседі. Бұл колониялар ми тәрізді, бұрылып өрген немесе тегіс болуы мүмкін. Пигмент өндірісі азаяды, колониялар кремді/жеңіл қоңыр/жеңіл қызғылт түсті болады. Микроскопта шұжық тәрізді жасушалар гиф тәрізді құрылымдармен араласады. Мәдениет өскен сайын сегменттер пайда бола бастайды. Жасушалар бүркемелену емес, екілік бөліну арқылы бөлінеді. Бұл жасушалар ашытқы жасушалары емес, артроконидиялар. Мәдениет жасау ғана диагностиканың әдісі емес. Терінің сырғымасын дайындап, Райттың бояуымен бояуға болады. Көптеген жасушаішілік және жасушааралық ашытқы жасушалары, қиылысқан қабырғалары бар, *T. marneffei* инфекциясын көрсетеді. Сүйек миынан алынған аспираттар да алынуы мүмкін; бұл ең сезімтал әдіс саналады. Бұл үлгілерді Giemsa бояуымен бояуға болады. Гистологиялық зерттеу теріде, сүйек миында немесе лимфа түйіндерінде де жүргізілуі мүмкін. Науқастың анамнезі де диагностикаға көмектеседі. Егер олар Оңтүстік-Шығыс Азияға сапарлаған және ЖИТС-ке шалдыққан болса, онда талармомикозға шалдығу қаупі артады. Зәр мен сарысудың антигендік тестілеуі және белгілі бір нуклеотидтік тізбектердің ПТР-амплификациясы жоғары сезімталдық және ерекшелікпен сыналып көрілді. Таларомикозды жылдам анықтау қажет, себебі жедел емдеу маңызды. Таларомикоз күдікті болған кезде емдеуді дереу бастау керек.
Емдеу
Таларомикозды емдеу иммундық басылу дәрежесіне және зақымдалған органдарға байланысты, бірақ Talaromyces marneffei-дің көптеген штамдары амфотерицин B-ге, сондай-ақ итраконазолға, позаконазолға және вориконазолға төмен минималды ингибиторлық концентрацияны (MIC) көрсетеді.
Жыныстық көбею
T. marneffei бұл түрдің жоғары клоналды популяциялық құрылымына байланысты, тек жыныссыз жолмен көбейетіні болжалданған. Алайда, Henk және авторлардың (2012) зерттеулері T. marneffei-де мейозға қажетті гендердің бар екенін көрсетті. Сонымен қатар, олар осы түрде жұптасу мен генетикалық рекомбинацияға қатысты деректерді алды. Henk және авторлар (2018) жылулық диморфты саңырауқұлақта миковирустың алғашқы дәлелін сипаттады. Таларомицес марнеффеи партитивирусы 1 (TmPV1), қос тізбекті РНК миковирусы, клиникалық T. marneffei изоляттарының 12,7% -інде (55-тен 7-еуінде) анықталды. Филогенетикалық талдау TmPV1-дің гаммапартитивирустар туысының мүшелері арасында ерекше кладаға жататынын көрсетті. Вирустан таза екі изолят протопласт трансфекциясы арқылы тазартылған TmPV1-мен сәтті жұқтырылды. TmPV1 жұқтырған T. marneffei изолятымен сынаған тышқандар, изогенді TmPV1-сыз изолятпен сынаған тышқандарға қарағанда, қысқарған өмір сүру уақытын және органдардағы саңырауқұлақтың жоғары жүктемесін көрсетті. Транскриптомдық талдау TmPV1-дің T. marneffei-де әртүрлі гендердің бұрмаланған экспрессиясын, потенциалды вируленттілік факторларының жоғарылатылуын және РНК-ның интерференциясына (РНҚi) қатысты гендердің басылуын тудыратынын көрсетті.
МикроРНК-ға ұқсас РНК
Таларомицес марнеффеи дицерге тәуелді микроРНК-ға ұқсас РНК-лар (мильРНК-лар) анықталды және бұл мильРНК-лар T. marneffei-нің әртүрлі өсу фазаларында әртүрліше экспрессияланатыны анықталды. Бұдан әрі, осы зерттеуде T. marneffei-нің RNAi гендерінің филогенезі де сипатталды. ITS және dcl 1 гендерінің филогенетикалық талдауы T. marneffei-дегі сәйкес тізбектердің Penicillium emmonsii, Penicillium chrysogenum және Aspergillus spp. түрлерімен ең жақын байланысты екенін көрсетті. Дегенмен, dcl 2 және qde 2 гендерінің филогенетикалық талдауы басқа эволюциялық топологияны көрсетті. T. marneffei-нің dcl 2 және оның T. stipitatus-тегі гомологы P. chrysogenum және Aspergillus spp. түрлеріне қарағанда, термодиморфты патогенді саңырауқұлақтар Histoplasma capsulatum, Blastomyces dermatitidis, Paracoccidioides brasiliensis және Coccidioides immitis-тің dcl 2-імен тығыз байланысты, бұл термодиморфты саңырауқұлақтар арасында dcl 2-нің бірге эволюцияласуын көрсетеді. Ал, T. marneffei-нің qde 2 гені T. stipitatus, P. chrysogenum және Aspergillus spp. түрлеріне қарағанда, басқа термодиморфты саңырауқұлақтардағы гомологтарымен ең жақын туыс.