Кіріспе
Ураван (уран/ванадий сөздерінің қысқартылуы) – АҚШ-тың Колорадо штатындағы Монтроуз округінің батысында орналасқан, бұрынғы уран кеніші болған қала. Кейбір карталарда әлі де көрсетіледі. Қала 1936 жылы АҚШ Ванадий корпорациясымен аймақтағы бай ванадий кенін өндіру мақсатында құрылған. Ванадий өндірісінің қосалқы өнімі ретінде аз мөлшерде уран да өндірілді, ол сол кезде көбінесе керамикаға сары пигмент ретінде қолданылды. Қала Сан-Мигель өзені бойындағы Гранд-Джанкшеннен оңтүстік-батысқа қарай шамамен 90 миль (145 км) қашықтықта орналасқан. Бір кезде Ураван қаласында 800-ден астам адам тұрған, қалада мектеп, сауда орталығы (дүкен), медициналық мекемелер, теннис корты, демалыс орталығы және бассейн болған. Мектеп және басқа да бірнеше нысандар кем дегенде 1983 жылға дейін жұмыс істеген, алайда 1985 жылдың ортасына қарай Ураван жабылып, бұрынғы ғимараттарынан ешқандай із қалмады. Ураван қазірде адам тұрмайтын, дамытылмаған және Superfund учаскесі болып табылады.
Uravan (a contraction of uranium/vanadium) is a former uranium mining town in western Montrose County, Colorado, United States, which still appears on some maps. The town was a company town established by U. S. Vanadium Corporation in 1936 to extract the rich vanadium ore in the region. As a byproduct of vanadium extraction, small amounts of uranium were also produced, at the time mostly used as a yellow pigment for ceramics. The town was located approximately 90 mile (145 km) south southwest of Grand Junction along the San Miguel River. At one time, over 800 people lived in Uravan, and the town housed a school, a trading center (store), medical facilities, tennis courts, a recreation center, and a pool. The school and some other facilities remained operational until at least 1983, however Uravan was shut down by mid 1985, and no trace of its former buildings remain. Uravan is now an uninhabited, undeveloped Superfund site.
Алтын
1885 жылы Сан-Мигель өзенінің саласы Меса-Крикте, Колорадо штатының Нукла қаласынан тоғыз шақырым жерде алтын табылды. Монтроз Пласер тау-кен компаниясы Долорес өзенінің каньонының шығыс жағында Аспалы су құбырын салды.
ХХ ғасырдағы уран өндіру
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ураван Манхэттен жобасына бірінші атом бомбасын жасау үшін қажетті уранның бір бөлігін жеткізді. Соғыс кезіндегі құпиялылық сақталып, Манхэттен жобасы тек ванадийді сатып алғанын ғана жариялады, ал уран кеншілеріне уран кені үшін ақы төлемеді (кейінгі сот процесінде көптеген кеншілер АҚШ үкіметінен жоғалтқан пайдасын қайтарып алды). Салқын соғыс басталғанда, ұлттық қорғаныс үшін уранның жеткілікті мөлшерде болуын қамтамасыз ету мақсатында АҚШ Конгресі 1946 жылы АҚШ Атом энергиясы заңын қабылдады, осы заңмен АҚШ Атом энергиясы комиссиясы (AEC) құрылды. Комиссия болашақта уран өндірілуі мүмкін жерлерді жеке сатып алудан алып тастау және ұлттық қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін уран бағасын реттеу құқығына ие болды. Уран рудасына жоғары баға белгілеу арқылы AEC 1950-ші жылдардың басында уран "алқынына" (бумына) себеп болды, бұл елдің Төрт бұрыш аймағына көптеген кен іздеушілерді тартты. Ураванның өркендеуі артып, аймақтағы ірі "сары торт қалаларының" біріне айналды. 1960 жылдары американ армиясының уранға деген қажеттілігі азайды, ал үкімет 1970 жылдың соңына дейін уран сатып алу бағдарламасын аяқтады. Сонымен қатар, жаңа нарық пайда болды: коммерциялық атом электр станциялары. Дегенмен, 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында АҚШ-тың ішкі уран өндіру өнеркәсібі құлдырады, себебі жаңа атом электр станциялары салынып жатқан жоқ, сондай-ақ Канададан төмен бағамен импортталатын уранның көп болуына байланысты. Қала бірнеше жылдан бері құлдырап келе жатқан еді. 1985 жылы Ураванды жабу және бүкіл аумақты кең ауқымды тазалау жұмыстарын бастау туралы шешім қабылданды. Осы аумақтың экологиялық тазалау жұмыстары 1986 жылы басталды және 2001 жылы аяқталды (EPA, 2010, Бес жылдық шолу). Барлық ғимараттар бұзылып алынды, жер тегістеліп, қайтадан өсімдіктер отырғызылды. Қазіргі таңда 141-ші мемлекеттік тас жол бойындағы бұрылыс және ақпараттық тақта ғана қалды.
Болашақ
2012 жылдың 6 мамырында Монтроуз округі комиссарлары кеңесі Dow Chemical компаниясымен «Омнибус» келісімшартына қол қойды, осымен компанияға үш жер учаскесі берілді: Ballpark Parcel #1, Hwy. 141 тас жолы мен Сан-Мигель өзені арасындағы учаске; Ballpark Parcel #2, шамамен бірінші учаскеден солтүстік-батысқа қарай орналасқан; және EE22 және Y11 округтік жолдарының арасында орналасқан қалалық жер. Монтроуз округі 1990 жылдан бері Ураван қаласының тарихын сақтау және түсіндіру жұмыстарын жүргізіп келе жатқан Батыс Монтроуз округінің Римроккер тарихи қоғамының атынан бұл мүлікті қабылдауға келісті. Римроккер тарихи қоғамы мен Монтроуз округі 2013 жылдың 1 мамырында Ballpark Parcel #1 учаскесінің бір бөлігін ұзақ мерзімге жалға алды, мақсаты – мүліктің жерінде мұражай мен кемпинг салу. Батыс Монтроуз округінің Римроккер тарихи қоғамы әр жылдың тамыз айында Колорадо штатының тарихи Ураван қаласында жыл сайынғы Уран тарихы тойы мен кездесу пикникін өткізеді. 2012 жылы Жо-младший диірменінің құрылғанына 100 жыл толуына 1000-нан астам адам қатысты.