Кіріспе

Канадалық ер адам (1945 жылы туған)

Стивен Мюррей Трускотт (18 қаңтар 1945 жылы туған) – он төрт жасында 1959 жылы сыныптасы Линн Харперді зорлап өлтірді деген айыппен сотталып, өлім жазасына кесілген канадалық ер адам. Трускотт оны соңғы рет тірі көрген адам болды. Оның асылуы жоспарланған, бірақ федералды кабинет оған үкімді жеңілдетіп, өмір бойына түрмеге жапты. 1969 жылы ол мерзімінен бұрын босатылды. Бес он жылдан кейін, 2007 жылы сот оның кінәсін жойды, себебі сотта көрсетілгеннен қарағанда маңызды сараптамалық дәлелдер нашар болды және Трускоттты қолдаған маңызды дәлелдер оның адвокаттарынан жасырылды. Ол Канада тарихында өлім жазасына кесілген ең жас адам атанды.

Линн Харпер

Шерил Линн Харпер 1946 жылдың 31 тамызында Нью-Брансуикте Лесли мен Ширли Харпердің отбасында дүниеге келді. Оның Огайода тұратын Бари Харпер есімді ағасы және Джеффри есімді інісі болған. Әкесі 1940 жылы әскерге қатарына шақырылғанға дейін мектеп мұғалімі болған. Олар 1957 жылдың шілдесінде Клинтон қаласындағы РКАФ базасына көшіп келді. Линн жексенбілік мектепке, Библия сабақтарына қатысып, "Қыз-скауттар" ұйымында болды. 1959 жылдың 9 маусымында 12 жастағы Линн Клинтон әуе станциясының жанында, Онтарио штатындағы Клинтонның оңтүстігінде (қазіргі Ванастра, Лондон қаласынан шамамен 80 километр солтүстікке қарай) жоғалып кетті. Екі күннен кейін, 11 маусым күні түстен кейін іздеу тобы оның денесін жақын жердегі шағын орманнан тапты. Харпер зорланған және өз блузкасымен мойнынан қысылып өлтірілген. Стивен Трускотт пен Харпер Әуе күштері базасының солтүстік жағында орналасқан Әуе вице-маршалы Хью Кемпбелл атындағы мектепте 7-8 сыныптардың біріктірілген класында оқыған. 1959 жылдың 9 маусымының кешкісін Трускотт Харперді велосипедінің рулькасына отырғызып, мектеп маңынан Солтүстік округтік жолмен жүрген. Олардың кездескен уақыты мен оның қанша уақытқа созылғаны, сондай-ақ бірге болғанда не болғаны 1959 жылдан бері даулы мәселе болып қалып келді. Сотта айыптау тарапы Трускотт пен Харпердің Бэйфилд өзенінің үстіндегі көпірге жетпес бұрын округтік жолдан шығып кеткенін, ал округтік жолдың жанындағы орманды аймақта (Лоусонның Буш деп аталады) Трускотт Линнді зорлап, өлтіргенін мәлімдеді. 1959 жылдан бері Трускотт Харперді 8-ші тас жол мен округтік жолдың қиылысына жеткізіп, оны сол жерде ешқандай зардапсыз қалдырғанын айтады. Трускотт көпірге келгенде, Харперді түсірген қиылысқа қарай қарап, бір көліктің тоқтағанын және оның сол көлікке отырып жатқанын көргенін айтады. 1959 жылдың 10 маусымында сағат 9:30-да Стивенді (констебль) Хоббс мектебіндегі патрульдік машинасында сұраққа алды. Ол Хоббске көпірде тұрғанда Линннің "жаңа үлгідегі Chevrolet" машинасына отырғанын көргенін және "көлікте көп хром болған, тіпті ол Bellair машинасы болуы мүмкін" деді. Сол күні сағат 11:20-де Линннің әкесі оның жоғалып кеткенін хабарлады.

Тұтқындау және сотталу

12 маусымда, сағат 19:00-ден кейін Траскот тұтқындалды. 13 маусым күні таңғы сағат 2:30-да ол Жасөспірімдерге қатысты заңға сәйкес, бірінші дәрежелі кісі өлтіру қылмысы бойынша айыпталды. 30 маусымда Траскотты ересек ретінде соттауға бұйрық берілді; осы бұйрыққа қатысты шағым қабылданбады. 16 қыркүйекте Стивен Траскоттың соты Онтарионың сол кездегі Жоғарғы сотында, Годерих қаласында судья Фергюсон және қазылар алқасының алдында басталды. Стивен Траскотты Фрэнк Доннели қорғады; ал мемлекеттік айыптаушы ретінде Глен Хейс қатысты. Сотта айыпталушыға қарсы ұсынылған барлық дәлелдер тікелей емес, жанама сипатта болды және Харпердің өлімін Траскотты кінәлі етуге мүмкіндік беретін қысқа мерзімге сыйғызуға бағытталған. Бұл қысқа мерзімді анықтауда маңызды рөл атқарған мәйіт сарабының куәлігі Линннің денесінің ыдырау деңгейі және оның асқазанындағы жартылай сіңген тағамның күйі оның Траскотпен бірге болған уақытқа жақын уақытта қайтыс болғанын көрсетті. 30 қыркүйекте қазылар алқасы кінәлі деп үкім шығарды, сонымен қатар мейірімділік танытуды ұсынды. Судья Фергюсон Траскотты асып өлтіру жазасына кесті. 1960 жылдың 21 қаңтарында Джон Г. Дж. О'Дрисколл арқылы Онтарио апелляциялық сотына берілген Траскоттың апелляциясы қабылданбады. Содан кейін Канада үкіметі Траскоттың жазасын өмір бойына бас бостандығынан айыруға ауыстырды. 24 ақпанда Канаданың Жоғарғы сотына шағымдануға рұқсат беру туралы өтініш қабылданбады. Осы күні Траскоттың бұл сотқа шағымдануға автоматты құқығы болмады. 1967 жылдың 4 мамырында Жоғарғы Сот (Холл судьясы қарсы дауыс берді) егер Траскоттың апелляциясы сотта қарастырылған болса, ол қабылданбаған болар еді деп шешті.

Онтарио апелляциялық сотында: 2001-2007

Траскотт 2000 жылға дейін жасырын өмір сүрді, содан кейін CBC Television-нің ашу-айдау бағдарламасы "Бесінші билікте" берілген сұхбат оның ісіне деген қызығушылықты қайта ояртты. Журналист Джулиан Шердің кейінгі кітабымен бірге олар алғашқы сотта Траскоттың кінәсіздігін қолдайтын дәлелдер назардан тыс қалғанын көрсетті. 2001 жылдың 28 қарашасында Джеймс Локкер Айыпталушыларды қорғау қауымдастығын басқарып, істі қайта қарау үшін шағымдама берді. 2002 жылдың 24 қаңтарында зейнеткер Қвебек судьясы Фред Кауфманды федералды үкімет істі қарау үшін тағайындады. 2004 жылдың 28 қазанында Әділет министрі Ирвин Котлер Қылмыстық кодекстің 693.3 (a) (ii) тармағына сәйкес, 1959 жылғы үкімді жаңа дәлелдер өзгертер ме екенін анықтау үшін Онтарио апелляциялық сотына сауал жолдады. 2006 жылдың 6 сәуірінде Линн Харпердің денесі Онтарионың Бас прокурорының бұйрығымен ДНК сараптамасы үшін эксгумацияланды. Бұл іске аяқталғандық бермек еді, бірақ денеден пайдалы ДНК табылмады. Харпердің денесіндегі соққылы шыбындар, құрттар және жәндіктердің белсенділігі оның кешкі сағат 8-ден бұрын қайтыс болғанына күмән тудырып, тіпті келесі күні қайтыс болғанын көрсетуі мүмкін еді, бірақ сот 1959 жылғы кісі өлтіруді шешуде энтомологияның көмектесе алмайтынын айтты. Дегенмен, сол кезде денеден жәндіктер мен құрттардың үлгілері алынған, ал ғылым содан бері дамыды. Жәндіктердің өлексеге жұмыртқаларын немесе дернәсілдерін қашан жұмыртқалайтынын білгенде, сарапшылар өлім уақытын анықтауға болады. Дәлелдер Линн сотта айтылған уақытта қайтыс болғанын жоққа шығармады. Сонымен қатар, зейнеткерліктен шыққан бір жұбай қылмыстан кейін көп ұзамай Траскоттың Харперді тастап кеткен жерінде және уақытында автостоппен жүрген жас қызды көргендерін тергеушілерге айтты. Сол жердегі жерді иеленген фермер Боб Лоусон сотта оның және көршісінің 12 жасар баланың жоғалған түні оның қоршауының жанында тұрған күдікті көлікті көргендерін, көлік ішінде бір ер адам мен қыз болғанын және осы туралы RCAF күзет үйіне хабарлағанын куәландырды. Сотталу кезінде судья Молдавер зейнеткерліктегі OPP офицері Гарри "Хэнк" Саеудан (инспектор Гарольд Грэмге көмектескен) неге полиция Харперді зорлап өлтіруге жыныстық психопат жауапты болуы мүмкін екенін ойламағанын сұрады, олар назарларын он төрт жасар қызға аударғанға дейін: "Біреу оны тұншықтырып, содан кейін зорласа, сіз бұзылған адамды, жыныстық психопатты іздеуіңіз керек емес пе?" "Мен оны еске түсіре алмаймын", - деді сексен төрт жасар Гарри Саеу. 2007 жылдың 28 тамызында Апелляциялық сот Траскотты айыптамалардан ақтап тастады. Траскоттың қорғау тобы бастапқыда фактілік кінәсіздік туралы декларация жасауды сұрады, бұл Траскоттың кінәсіздігін жариялауды білдіретін болар еді, және онымен күмәндануға болатын дәлелдердің жетіспеуі. Сот Траскотты кінәсіз деп жарияламаса да, ол қылмыстың кінәсіз екендігін мойындамады. "Апелляциялық шағымданушы өзінің кінәсіздігін дәлелдемеді", - деп жазды сот. "Қазіргі уақытта және барлық деректерді ескерсек, біз кінәсіздік туралы декларация жасауға жағдайға келмейміз". 2006 жылғы сот шешімінде, Траскотқа қарсы дәлелдерді қарағанда, сот "Осы жағдайларда, біз ақтау - бұл жалғыз ақылға қонымды үкім деп айта алмаймыз" деп жазды. Онтарионың Бас прокуроры Майкл Брайант провинциялық үкімет атынан Траскоттан кешірім сұрады, олар әділетсіздікке "шындығында өкінетінін" айтты. Көптеген адамдар, соның ішінде Харпердің отбасы, Траскоттың кісі өлтіруден кінәсіз екенін ешқашан мойындамады, ал 2008 жылдың шілдесінде Харпердің ағасы Траскотқа төленген өтемақыны "нағыз қорлық" деп сипаттап, жаңалықты естісе әкесінің ренжісіне қатысы бар деп ойлап, оған хабарламауға ниеттенді.

Мәдениеттік аспектілер

1975 жылы Мюррей Марковиц түсірген «Мейірімділік туралы ұсыныс» атты фильм толыққан толығына Траскотт ісіне негізделген, бірақ сюжетке басқа есімдер енгізілді. Басты рөлді Эндрю Скид ойнады. Энн Мари Макдональдтың 2003 жылғы «Қарғаның ұшу жолы» романының сюжеті Траскотт ісінің қиялдағы нұсқасына және оқиғаға айналасындағы қоғамның реакциясына негізделген. Макдональд өзінің балалық шағын Траскотт ісімен бір уақытта, сол аймақта өткізген. Қатаң жазаға наразылық ретінде белгілі канадалық жазушы Пьер Бертон «Он төрт жасар балаға реквием» атты өлең жазды. Канадалық рок-тобы Blue Rodeo 2000 жылы шыққан «The Days in Between» альбомында осы оқиғаға сілтеме жасайтын «Truscott» әнін жазды. CBC жаңалықтарының жүргізушісі Лауриер ЛаПьер, Траскотттың анасы Дориспен сұхбаттасқаннан кейін көз жасына ие болғандықтан «Бұл сағатта жеті күн бар» бағдарламасынан босатылды. ЛаПьердің реакциясы – бір көзінен жасын жылдам сүртіп, дірілдеген дауыспен сөйлеуі – CBC президенті Альфонс Уиметті ашуландырды. «Жеті күн» бағдарламасын бұрын сынаған президент оны ЛаПьердің «кәсіби еместігінің» дәлелі деп қабылдады. Танымал бағдарлама тоқтатылды, ал екінші жүргізуші Патрик Уотсон да осы оқиғаға байланысты жұмыстан шығарылды. Бұл жағдай 1993 жылы CBC драмалық антологиялық сериясы «Әділет таразыларында» бейнеленді, онда Закари Ансли Траскотттың бастапқы соты мен Жоғарғы сотқа бірінші шағымының қайта жаңғыртуында Траскотт рөлін ойнады. Беверли Купердің Траскотттың айыпталуына негізделген «Innocence Lost» атты пьесасы 2008 жылдың жазғы маусымында Онтарио штатының Блайт қаласындағы Блайт фестиваль театрында қойылды. Ол 2008 жылы ағылшын тіліндегі драма бойынша генерал-губернатор сыйлығының финалисі атанды. Пьеса компанияның 2009 жылғы маусымында қайта қойылды және 2013 жылы Торонто, Оттава және Лондон қауымдастық ойыншылары сияқты Онтарионың әртүрлі аймақтарында қайтадан көрсетілді. Батыс Канададағы тұңғыш көрсетілімі 2014 жылы Лангара колледжінің 58-студиясында өтті. 2020 жылы түсірілген «Марлин» фильмі Стивен Траскотт (Грег Брик) ісі және оның әйелі Марлин Траскотттың (Кристин Бут) күйеуінің атын ақтау үшін жалғандықты, жасырындықты және полицияның іске қатысуындағы бұрмашылықты әшкерелеу үшін тынымсыз жұмыс істеуі туралы айтады.