Кіріспе

Тонга Корольдігінің негізгі аралы – Тонгатапу. Бұл Тонганың негізгі аралы және оның астанасы Нукуалофаның орналасқан жері. Ол Тонганың оңтүстік арал тобында орналасқан, осы топқа атын берген және 2016 жылы 74 611 тұрғыны бар елдің ең көп халқы бар аралы болып табылады. Бұл Тонга халқының 70,5 пайызын құрайды. Тонгатапу – Тонганың үкімет орталығы және монархияның резиденциясы. Тонгатапу Тонганың басқа аралдарына қарағанда экономикалық жағынан қарқынды дамыды, сондықтан көптеген адамдар басқа аралдардан мұнда көшіп келді.

География

Арал (немесе көрші аралдарды қоса алғанда) және өте жазық, себебі ол коралл әктасынан құралған. Аралдың бетін жақын маңдағы жанартаулардан келген жанартау күлінен тұратын қалың құнарлы топырақ жапқан. Оңтүстіктегі тік жағалауда биіктіктер орташа есеппен , ал максималды биіктік , солтүстікке қарай біртіндеп төмендейді. Аралдың солтүстігінде көптеген шағын, оқшау аралдар мен коралл рифтері бар, олар Тонгатапу жағаларынан дейін созылады. Ішінара жабық Фанга'ута және Фангакау лагуналары құстар мен балықтардың көбеюі үшін маңызды орын болып табылады, олар лагуна жағасында өсетін мангр тоғайларында тіршілік етеді. Лагуналар 1974 жылы үкімет тарапынан табиғи қорық деп жарияланды.

Климат

Тонгатапу Тоңғаның қалған бөлігіне қарағанда салыстырмалы түрде салқын климатқа ие, себебі ол елдің ең оңтүстік аралдары тобы. Осы себепті, Тонгатапудағы жеміс өндірісі солтүстіктегі жылы аралдардағыдан төмен.

Лапита мәдениетінің адамдары

Тонгатапу Тынық мұхитындағы археологиялық ескерткіштердің ең көп шоғырланған аймағы ретінде танымал. Тонгада табылған Лапита керамикасының ең ерте іздері б.з.б. 900–850 жылдарға дейін соққанда, Тонгадағы алғашқы қоныстар құрылғаннан кейін 300 жыл өткен соң табылды. Археолог Дэвид Берли бұл керамиканы Санта-Крус аралдарындағы Лапита керамикасынан алыс, Фангаута лагунасының жанында тапты. Тонга әрқашан Туи Тонга империясының орталығы болды, бірақ үлкен арақашықтықтарға байланысты, көбінесе бұл билік тек символдық сипатта болды. 1000 жыл бұрынғы Толоадағы алғашқы астанадан бастап, Хамонга а Мауи Трилитоны орналасқан Хекетадағы екінші астанаға дейін, үшінші астана – Муа (1220–1851 жылдар) 20-дан астам патшалық қабірлермен ерекшеленеді.

Еуропалықтар

Тоңгатапуды алғаш рет 1643 жылғы 20 қаңтарда еуропалықтар көрді, ол кезде Абель Тасман екі кемемен – «Хеемскерк» және «Зеехен» – саяхаттап, олар Голландияның Шығыс Үндістан компаниясының (Батавия, Джакарта) тапсырысымен сапарлаған еді. Экспедицияның мақсаты – белгісіз оңтүстік және шығыс теңіздерді картаға түсіру және Оңтүстік Тынық мұхиты мен Үнді мұхиты арқылы Чилиге дейінгі тезірек жолды табу болатын. Экспедиция 1642 жылғы 14 тамызда Батавиядан жолға шықты. Тасман аралды «t’ Eijlandt Amsterdam» (Амстердам аралы) деп атады, себебі онда мол қорлар болған. Бұл атау қазір тек тарихшылар қолданды. Командир Джеймс Кук 1773 жылғы 2 қазанда британдық «Резолюция» кемесімен аралға келді, кейбір мәліметтер бойынша 1774 жылғы қазанда келген, ал 1777 жылы Омаймен бірге қайта оралды, содан кейін мал өсіру үшін мал қалдырды. 1789 жылы Флетчер Кристиан басқарған «Баунти» кемесі келген кезде олар әлі де жақсы өсіп жатты. «Тоңгатапу» (мәтінде «Tongataboo» деп жазылған) атауы туралы алғашқы айтылымды Джеймс Кук 1777 жылы «Дүние айналасындағы үш сапар» атты естеліктерін жазғанда кездестірген. Британдық және американдық кит аулаушылар аралға азық-түлік, су және ағаш алу үшін үнемі келіп тұратын. Ресми тіркелген алғашқы кеме 1807 жылғы сәуір-мамыр айларында келген «Үміт» болды. Соңғы рет 1899 жылғы қараша-желтоқсан айларында «Альбатрос» кемесі келген.