Кіріспе

Индуизмдегі патша Вена – индуизмдегі зұлымдығы мен жаман басқаруымен танымал патша. Алғашқы Манудың ұрпағы, ол билікке келгеннен кейін барлық құдайға табыну, құрбан шалу және сыйлықтарды тоқтатып қояды. Осы дәстүрлерді қайта жаңғырту туралы барлық тілектерді қабылдамағандықтан, Венаны даналар қасиетті шөптерімен өлтіреді. Оның орнына оның оң қолынан туған аңызға толы Притху патша келеді. Ригведада (10.123) Вена – бір құдайдың бейнесі, мүмкін, жалбыр. Гимн де, RV 9.85-тің авторы да Вена деп аталады.

Шежіресі

Бхагавата Пуранада Вененаның тегі Дхрува мен Чакшуша Манудың ұрпағы ретінде баяндалған. Дхруваның үлкен ұлы Уткала таққа мұрагер болған жоқ. Сондықтан Дхруваның екінші ұлы Вацара патша жарияланды. Вацара Сварвитиге үйленді, одан Пушпарна, Тигмакету, Иша, Уржа, Васу және Джая дүниеге келді. Пушпарна Прабха мен Дошаға үйленді. Дошадан Прадоша, Нишита және Вюшта туды. Вюшта Пушкариниге үйленді, олар Савтежасты дүниеге әкелді, ол әйелі Акутиден Чакшуша Мануды табалады. Ману мен оның әйелі Надваланың он екі ұлы болды. Манудың ұлдарының бірі Ульмука мен оның әйелі Пушкаринидің (Вюштаның әйелімен аттас) алты ұлы болды. Ульмуканың ұлдарының бірі Анга Сунитаға үйленді, одан Вена дүниеге келді. Падма Пуранада Сунитаның Мритьюдің (өлімнің) келбетсіз қызы екендігі айтылады, сондықтан Вена туғаннан бастап жаман болып есептеледі.

Шығу тегі

Падма Пуранада Вененаның анасы Сунитаның басқаларға зиян келтіріп, көңіл көтеруге тырысатын қатыгез әйел болғаны айтылған. Бір күні ол орманға қыздарымен ойнауға кеткенде, Сушанкха есімді гандхарваны көрді. Ол жас жігіт музыка құдайы Сарасватиге құрмет көрсету үшін аскетизммен айналысып жатқан еді. Сунита оны мазалауға тырысты, бірақ Сушанкха оның назарын аудару әрекеттеріне қарсы тұрды. Жас жігіт оған жауап бермегеніне ашуланып, Сунита оны ұрып-соқты. Сушанкха ашуланды, бірақ әйелге қол көтеруді қаламады. Сунита өзінің Ямадан тараған тегін мақтанышпен айтты, бірақ ол әсер етпеді. Сунита Сушанкхамен қайта кездескенде, оны қамшымен ұрып тастады. Ашуға беріліп, ауырып дірілдеген жігіт оған былай деп қарғыс айтты: Сен, жаман қыз! Үй иесі болып күйеуіңмен біріксең, сенің ұлың тәңірлерді, брахмандарды мазақтап, барлық жамандықтарды істейтін болады.

Туу

Бхагавата Пуранаға сәйкес, бірде Анга патша ашвамедха құрбандығын өткізіп тұрғанда, оның ұлы болмағандықтан құдайлар оның шаруасын қабылдамады. Ақылмандардың кеңесімен Анга тағы бір құрбандық жасап, Вишнуға құлшылық етті. Құрбандық отынан сүт қосылған қайнатылған күріш (пайсам) пайда болды. Анга күрішті әйелі Сунитаға берді, ол ұл таба алды. Ұлы бала кезінен-ақ анасының әкесі Мритюге (Адарманың бір бөлігі) жақын болды және жолдан тайды. Ол аң сияқты өмір сүрді, әділетсіздікке бой алды және бейкүнә еліктерді аяусыз аулады. Оның жамандықтарын көріп, оны "Вен" – "азаптаушы" деп атады. Баласын тәлімдей алмаған Анга жан тыныштығын жоғалтып, патшалығын тастап, орманда уақыт өткізді. Анархия мен тонаушылардан қорқып, ақылмандар мен халық Венді патша етіп тағайындады, бірақ ханзадаға қанағаттанбады.

Билік ету және өлім

Венна патша болған соң, ұрылар дереу қылмыстарын тоқтатып, жасырынға түсті. Бірақ Вена өзінің мемлекетінде ешкім құрбандық шалмасын, діни амалдарға бір тиын да жұмсамасын деп жарлық етті. Ол дінді тыйым салды. Ақымақтар Венаның сарайына келіп, патшаны көндіру үшін дхарма (борыш), мокша (құтылу) және Дхармашастра бойынша билеушінің міндеттері туралы кеңес берді. Олар одан құрбандық пен діни рәсімдерді қайта жаңартуды сұрады. Вена олардың Ягнешвараға деген сенімін ақымақтық деп мәлімдеді, өйткені ол өзінің барлық құдайлардың бойындағы бейнесі еді. Ол өзіне ғана құлшынып, басқа ешкімге емес, барлық халқына бұйырды. Патшаның өз брахмандық тегіне және Вишну құдайына жасаған құрметсіздігіне ашуланған ақымақтар оны қасиетті шөптермен өлтірді, осы кезде «хум» деп айтты. Күйінішті Сунита ұлының денесін мантралар оқып, дәрі-дәрмек қолданып сақтап қалды.

Притхудің тууы

Вена қайтыс болғаннан кейін, анархия орнады, себебі Венаның ұлы мен мұрагері болмады. Ұрылар мен зұлымдар бейкүнә адамдарды тонап, ұрлай бастады. Венаның әкесі Анганың әулетін жалғастыруды ниеттеніп, оның жамбасын иледі, содан қара бет-әлпеті мен қан қызыл көзі бар кішкентай адам пайда болды. Ол даналарға бас иіп, мақсатын сұрады. Даналар оған отыруды (нисида) бұйырды, сосын ол өзін ат қойды. Ол Венаның жасаған барлық күнәларын өз мойнына алды делінеді. Содан кейін оның ұрпақтары Виндхья тауларында қоныстанған Нишадалар деп аталды. Даналар мәйіттің оң қолын иледі, содан жарқын адам, Притху, құдайлық садақ, жебелер және қару-жарақпен пайда болды. Даналар Притхудың денесінде Сударшана чакраның белгісі бар екенін байқап, оны Вишнудың бір бейнесі деп таныды. Ол жаңа патша ретінде таққа отырғызылып, қуатты билеуші болды, діни рәсімдер мен құрбандықтарды қайта жаңғыртты. Халық Притхуға келіп, оның билікке келгенге дейін болған анархия кезінде әлемнің қаншалықты қараңғы болғанын, сондықтан жер анасы, Лакшминің жаратылысы Бхуми, енді адамдарға ешқандай өнім бермеймін деп шешкенін айтты. Ол сиырдың кейпіне еніп, жасырынды, жерді өсімдіксіз қалдырды. Ашуға буған Притху үш әлемді шарлап Бхумиді қуды, қолында Аджагава садағымен. Соңғыда оны қоршап алғанда, Бхуми одан өмірін сақтап қалуын жалбарысты. Ол оған және даналарға өзін саууға рұқсат берді, бұл жердің өсімдіктерін және тіршілігін, сондай-ақ халқын қайта жаңғыртты. Осылайша Вишну өзінің жұбайының адамзатқа қайтадан береке әкелуіне мүмкіндік алды. Осы себепті Бхуми Притви деген лақап атын алды.