Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландия саясаткері
New Zealand politician
Туарики Джон Эдвард Деламер (9 желтоқсан 1951 жылы туған) – бұрынғы Жаңа Зеландия саясаткері және спортшы. Ол 1996 жылғы Жаңа Зеландияның жалпы сайлауында «Жаңа Зеландия бірінші» партиясынан Те Тай Раухити сайлау округінен Жаңа Зеландияның Өкілдер палатасына сайланды. Кейін ол 1999 жылы мандатын жоғалтқанға дейін «Те Тавахарау» партиясының мүшесі болды. Деламер Төртінші Ұлттық үкіметте қызмет етті, оның ішінде Кеден министрі, Тынық мұхиты елдерінің істері министрі және Иммиграция министрі болып жұмыс істеді.
Tuariki John Edward Delamere (born 9 December 1951) is a former New Zealand politician and athlete. He was elected to the New Zealand House of Representatives in the Te Tai Rawhiti electorate, representing the New Zealand First party, in the 1996 New Zealand general election. He was later a member of the Te Tawharau party, before losing his seat in 1999. Delamere served in the Fourth National Government, including as Minister of Customs, Minister for Pacific Island Affairs, and Minister of Immigration.
Ерте өмір
Джон Эдвард Деламер 1951 жылы Папакурадағы әскери госпитальда дүниеге келді және Таурангада білім алды, Тауранга балалар колледжінде оқыды. Әкесі әскерде болғандықтан, ол маори тегінен шыққан, оның iwi қатыстылығына Whakatohea, Te Arawa және Te Whanau a Apanui кіреді. 1997 жылы Деламер кабинет министрі болып тағайындалғаннан кейін әкесінің есімін алып, Tuariki деген атқа ие болды. Tuariki – «жоғары мәртебелі басшы» деген мағынаны білдіреді. 1967 және 1969 жылдары Жаңа Зеландиядағы үздік маори студенті ретінде танылды. Содан кейін ол спорттық стипендия бойынша Вашингтон штаты университетінде оқыды. Деламер 1974 жылы өнер бакалавры дипломын алды. Кейін Лонг-Айленд университетінде бизнес-әкімшілік магистрі дәрежесін алды. Деламер 1974 жылдан 1978 жылға дейін АҚШ армиясында қызмет етті. Миссури штатындағы Форт-Леонард-Вудта бухгалтер болып жұмыс істеді, кейін Нью-Йорк штатындағы Вест-Пойнттағы АҚШ әскери академиясының штатына қосылды. Америка Құрама Штаттарынан кеткеннен кейін Деламер Полинезия әуе компаниясының бас қаржы директоры болып жұмыс істеді. 1990 жылдардың басында ол Жаңа Зеландияда Әділет министрлігі және Te Puni Kōkiri сияқты бірқатар бюрократиялық қызметтер атқарды. Вашингтон штатында ол ұзындыққа секіру жарыстарында толық сомерсальт техникасын енгізді, бірақ кейін бұл техникаға тыйым салынды. Деламер Бағалау департаментін Корольдік компанияға, Quotable Value New Zealand Limited, қайта құруға және қызметкерлерді осы компанияға, ал Бағалаушы Бас директорын Жаңа Зеландияның жер ақпараттық қызметіне ауыстыруды басқарды. Бұл қайта құру «тиімділікті арттыру» және шығындарды үнемдеу мақсатында жүзеге асырылды. Денсаулық сақтау министрінің орынбасары ретінде Деламер маори денсаулығы, денсаулық сақтауты реттеу және қорғау, қоршаған ортаны қорғау (соның ішінде темекісіз орта туралы заң) және Pharmac саласына жауапты болды. Темекіге қарсы күрескер Деламер темекі компанияларын «жоюға» бел буғандығын мәлімдеді. 1998 жылдың тамызында темекі пакеттеріндегі денсаулық ескертулері ірі әріптермен жазылуын талап етті. Ол барлық мейрамханалар, мектептер мен қоғамдық ғимараттарда темекі шегуге тыйым салуды және дүкендерде темекі тарту стендтерін алып тастауды көздеді. Жаңа Зеландияның Бірінші партиясының бірнеше министрлері, соның ішінде көшбасшысы Уинстон Питерс, Веллингтон әуежайы акцияларын сату жөніндегі үкімет саясатына келіспегендіктен, министрлер кабинетінің отырысынан шығып кетті. Питерс премьер-министр Дженни Шипли тарапынан кабинетінен босатылды. Деламер Питерске қарсы көшбасшылыққа таласуға ниеттенгені туралы хабарларға қарамастан, 18 тамызда Жаңа Зеландияның Бірінші партиясынан кетіп, үкіметті қолдайтын тәуелсіз депутат ретінде қалуды жөн көрді. Питерстен бөлінісін сипаттап, ол: «Мен мұнда болуға бақыттымын және осының бәрі Уинстонның арқасы, мен оны мойындаймын, бірақ соңында ол менің жаныма ие емес» деді. 1998 жылдың 22 желтоқсанында Деламер тұрақты тұруға өтініш берген геи және лесбиян жұптарының гетеросексуалды жұптармен бірдей құқықтары болатынын жариялады: бұл өзгеріс бұрынғы иммиграция министрі Макс Брэдфордтың пікірінше, тым қиын болды. Деламер 1999 жылдың соңында иммиграциялық ережелерді қолдануға қатысты жанжалдан кейін иммиграциялық портфелінен босатылды. Атап айтқанда, Деламердің қытай бизнесмендерінің тобына, егер олар түрлі маори даму жобаларына жомарт инвестиция салса, тұрақты тұруға рұқсат бергені белгілі болды. Деламер өзінің билігін белгілі бір топтарға ақша беру үшін пайдаланғаны үшін көп сынға ұшырады. Деламер өзінің әрекеттері маоридің даму қажеттіліктерін шешудің толыққанды дұрыс тәсілі екенін мәлімдеді. Иммиграциялық портфельден айырылғанымен, ол өзге лауазымдарын сақтап қалды. 1998 және 1999 жылдары Деламер Маори сайлау округтерін құруды қолдау үшін заң шығаруды қарастырды. Бұл оның және Питерс арасындағы шиеленістің себебі болды. Заң жобасын кейін Лейборист партиясының депутаты Мита Риринуи енгізіп, 2001 жылы қабылдады.
John Edward Delamere was born in 1951 at a military hospital in Papakura, and was educated in Tauranga, attending Tauranga Boys' College. Of Māori descent through his soldier father, his iwi affiliations include Whakatohea, Te Arawa and Te Whanau a Apanui. Delamere adopted the name Tuariki, his father's name, in 1997 after he was appointed as a Cabinet minister. Tuariki means "chief of high standing". In 1967 and 1969, he was recognised as the top Māori student in New Zealand. He then attended Washington State University on an athletic scholarship. Delamere obtained a Bachelor of Arts in 1974. He later obtained a Master of Business Administration from Long Island University. Delamere served in the United States Army from 1974 to 1978. He was an accountant stationed at Fort Leonard Wood, Missouri and later joined the staff at the United States Military Academy at West Point, New York. After leaving the United States, Delamere worked as chief financial officer for Polynesian Airlines. In the early 1990s, he held a number of bureaucratic roles in New Zealand, including for the Department of Justice and Te Puni Kōkiri. At Washington State, he pioneered the technique of a full somersault in long jump competitions, which was later banned. Delamere oversaw the restructuring of the Valuation Department into a Crown owned company, Quotable Value New Zealand Limited, and the transfer of employees to that company and, in the case of the Valuer General, to Land Information New Zealand. The restructure was intended to create "improved efficiencies" and cost savings. As Associate Minister of Health, Delamere held responsibility for Māori health, health regulation and protection, environmental health (including the Smokefree Environments Act) and Pharmac. An anti smoking campaigner, Delamere declared himself "out to destroy" cigarette companies. He announced a new requirement for health warnings on cigarette packets to be in larger text in August 1998. He sought to ban smoking from all restaurants, schools, and public buildings and to ban displays of cigarettes in stores. Several New Zealand First ministers, including leader Winston Peters, walked out of a Cabinet meeting after disagreeing with the Government's policy to sell shares in Wellington Airport. Peters was ultimately sacked from the Cabinet by the prime minister, Jenny Shipley. Despite reports that Delamere was intending a leadership challenge against Peters, Delamere resigned from New Zealand First on 18 August, opting to stay as an independent MP supporting the government. Describing his split from Peters, he said, "I have been lucky and privileged to be here and that's all thanks to Winston, I acknowledge that, but at the end of the day, he doesn't own my soul." On 22 December 1998, Delamere announced gay and lesbian couples applying for permanent residency would have the same rights as straight de facto couples: a change the former immigration minister Max Bradford stated was too difficult. Delamere was fired from the immigration portfolio in late 1999 after a scandal regarding the application of immigration rules. Specifically, it emerged that Delamere had approved permanent residency for a group of Chinese businessmen provided they invested generously in various Māori development schemes. Delamere was widely criticised for using his authority to ensure that money was given to certain groups. Delamere himself claimed that his actions were a perfectly reasonable method of addressing Māori development needs. Although he lost the immigration portfolio, he retained his other roles. Through 1998 and 1999, Delamere publicly considered introducing legislation to support the establishment of Māori constituencies for Bay of Plenty Regional Council. This was reported to be a source of tension between him and Peters before the coalition government collapsed. The legislation was later introduced by Labour MP Mita Ririnui and passed in 2001.
Те Тауарау
1999 жылғы сайлауға дейін аз уақыт қалғанда Деламер кішкентай маори «Те Таварау» партиясына қосылып, оған парламентте алғашқы өкілдігін әкелді. Бұрын ол бес бұрынғы Жаңа Зеландия партиясы депутаты, оның ішінде «Тайт Файв» тобының үш мүшесі құрған «Маури Пасифик» партиясына қосылудан бас тарған еді. Сайлауға дейін Деламер «Те Таварау» жаңа парламентте орын алған жағдайда, тек Еңбек партиясы үкіметіне сенім мен қолдау көрсететінін жариялады. Бұл Деламердің Шипли әкімшілігінің заңнамалық бағдарламасына берік адалдығына қайшы келді. Сайлауда Деламер жаңа Ваиарики сайлау округінен бақ сынады – ол 20,01% дауыспен екінші орынға ие болды. Жеңіске Еңбек партиясынан Мита Риринуи жетті. Сонымен қатар, «Те Таварау» партиясымен байланысты болған «Мана Маори» қозғалысының партиялық тізімінде ол екінші орынды алды, бірақ партия парламентте бір де орын жеңіп алмады.
Shortly before the 1999 election, Delamere joined the small Māori Te Tawharau party, giving it its first representation in Parliament. He had previously declined to join the Mauri Pacific party, established by five other former New Zealand First MPs, including three of the Tight Five. Shortly prior to the election, Delamere announced that Te Tawharau would support only a Labour Party government on confidence and supply if it won seats in the new Parliament. This was at odds with Delamere's unwavering support of the legislative programme of the Shipley Administration. In the elections, Delamere contested the new Waiariki electorate — he placed second, with 20.01% of the vote. The winner was Mita Ririnui of the Labour Party. He was also placed second on the party list of the Mana Māori Movement, which Te Tawharau was affiliated with, but the party did not win any seats.
Жеке сектордағы мансап
Парламенттен кеткеннен кейін Деламер иммиграциялық консультант ретінде жұмыс істей бастады және Tuariki Delamere & Associates компаниясын құрды. 2000 жылы Деламер саяси мансабын бастаған Жаңа Зеландия Ұлттық партиясына қайта қосылды. Бірақ ол Парламентке оралудан бас тартып, бизнесіне назар аударуды жөн көрді. 2005 жылдың наурыз және қараша айларында Деламер алаяқтық қылмысы бойынша сотқа тартылды. Сот процесі 2007 жылдың 7 ақпанында Оклендтегі Жоғарғы сотта басталды. Төрт апталық сот отырысынан кейін, қазылар алқасы 2 наурызда екі сағаттан кем уақыт пікір алмасып, оны барлық айыптаулардан босатып жіберді. 2023 жылдың мамыр айының соңында Деламер "Чен" (немесе "Фенг") деген есімді визасының мерзімі өткен қытай азаматының мүддесін қорғады. Чен 2022 жылы таңертеңгі шабуыл кезінде Иммиграциялық Жаңа Зеландияның қызметкерлері тарапынан дұрыс қабылданбағанын, соның салдарынан сол қолының білезігі сынғанын мәлімдеді. Иммиграциялық Жаңа Зеландия Ченнің мәлімдемесімен келіспей, ол қашқан кезде жарақат алғанын және ұсталғанға қарсылық көрсеткенін айтты. Деламер Ченнің жағдайына қатысты полицияға, тәуелсіз полиция әрекетін бақылау органына және MBIE-ге шағымданды. Визасының мерзімі өткенімен қатар, Чен саяхат жоспарларын және визалық өтінімдерді ұйымдастырған ұйымдасқан алаяқтық топқа қатысы бар деген айыптама да қойылды. Чен бұл айыптамаларды жоққа шығарды және Қытайға қайтарылса қамауға алынуы мүмкін екенін айтып, Иммиграциялық қорғау трибуналына босқын мәртебесін беру үшін өтініш берді. Ченнің ісіне жауап ретінде Деламер бұл істі иммиграциялық департамент тарапынан жасалған "өтіріктер жиынтығы" деп сипаттады. 2020 жылғы сайлауда, 17 қазанда өткен сайлауда Деламер 320 дауыс алды, ал ТОП партиясы Окленд орталық округінде алдын ала нәтижелер бойынша 776 партиялық дауыс жинады.
Since leaving Parliament, Delamere has established himself as an immigration consultant, founding the company of Tuariki Delamere & Associates. In 2000 Delamere rejoined the New Zealand National Party, the party he had started his political career with. However he ruled out a return to Parliament to concentrate on his business concerns. In March and November 2005, Delamere appeared in court on charges of fraud. The trial began in the High Court in Auckland on 7 February 2007. After a 4 week trial, the jury found him not guilty of all charges after less than 2 hours of deliberation on 2 March 2007. In late May 2023, Delamere represented a Chinese overstayer known as "Chen" (or "Feng"). Chen alleged that he had been mishandled by Immigration New Zealand compliance officers during a dawn raid in 2022, resulting in a broken left wrist. Immigration NZ disputed Chen's account, claiming that he sustained his injuries while attempting to flee compliance officers and resisted arrest. Delamere complained about Chen's treatment to the Police, Independent Police Conduct Authority and MBIE. In addition to overstaying his visa, Chen was also charged with being linked to an organised fraud group that was involved in organising travel plans and visa applications. Chen disputed the charges and has applied for refugee status with the Immigration Protection Tribunal, claiming that he risked arrest if deported to China. In response to Chen's case, Delamere described Chen's case as a "crock of lies" on the part of the immigration department. During the 2020 election held on 17 October, Delamere only obtained 320 votes while the TOP party obtained 776 party votes in Auckland Central based on preliminary results.