Кіріспе

Тунг Яй Наресуан жабайы табиғат қорығы (เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร, ) – Тайландтың Канчанабури провинциясының солтүстік және Так провинциясының оңтүстік бөлігінде орналасқан қорғалатын аймақ. Ол 1972 жылы жабайы табиғат қорығы деп жарияланды, ал 1991 жылы Хуаи Ха Хаенг жабайы табиғат қорығымен бірге ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді.

Фауна

Флора сияқты, Тунг Яйдың фаунасы да ерекше биогеографиялық орналасуына байланысты Sundaic, Индо-қытай, Индо-Бирма және Сино-Гималай туыстықтары бар түрлердің бірегей қоспасын ұсынады. Тунг Яй саваннасы Оңтүстік-Шығыс Азияның құрғақ тропикалық орманның ең толық және қорғалған мысалы болып табылады. Тунг Яйде тіршілік ететін сүтқоректілердің ішінде гибон (Hylobates lar), макака (Macaca) және лутунг (Trachypithecus) түрлері, Индокитай жолбарысы (Panthera tigris tigris), Индокитай барсы (Panthera pardus delacouri), бұлтты барсы (Neofelis nebulosa), күн аюы (Helarctos malayanus) және Азия қара аюы (Ursus thibetanus), Малайя тапиры (Tapirus indicus), Үндістан филі (Elephas maximus indicus), гаур (Bos gaurus), шошқа бұғысы (Cervus porcinus), самбар (Rusa unicolor), Fea бұғысы (Muntiacus feae) және Суматра серуы (Capricornis sumatraensis) сияқты көптеген түрлер кездеседі. Тунг Яй – Оңтүстік-Шығыс Азия аймағындағы ең ірі жолбарылар мекендейтін Батыс орман кешенінің бір бөлігі. Бұл аймақ Таиланд пен Мьянмада жолбарыстардың табиғи көбейетін орны ретінде танымал. Тунг Яйда байқалған құстар түрлеріне ақ қанатты ағаш үйрек (Cairina scutulata), калий фазан (Lophura leucomelanos), сұр паук фазан (Polyplectron bicalcaratum), жасыл паук (Pavo muticus), нүктелі пеликан (Pelecanus philippensis), шығыс дартер (Anhinga melanogaster), боялған тұғыр (Mycteria leucocephala), үлкен көмекші (Leptoptilos dubius), қызыл бас бүркіт (Sarcogyps calvus), тау бүркіті (Nisaetus nipalensis), кіші балық бүркіті (Ichthyophaga humilis) және материктік Оңтүстік-Шығыс Азияда тіршілік ететін алты мүйізқұс (Bucerotidae) түрі кіреді. Тунг Яй Наресуан және Хуай Ха Хаенг жануарлар қорықтарын Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізу туралы ұсыныста 120 түрлі сүтқоректілер, 400 түрлі құстар, 96 түрлі бауырымен жорғалаушылар, 43 түрлі қосмекенділер және 113 түрлі балықтар тізімделген, бірақ қорықтардағы биоәртүрлілік туралы зерттеулер жеткіліксіз. 2018 жылдың басында Таиландтың ең ірі құрылыс компанияларының бірі – Итальяндық Тай Даму компаниясының (ITD) президенті Премчай Карнасута, қорғалатын жабайы жануарлардың, соның ішінде қара барс, калий фазан және жалпы мунджак (баққылаушы бұғы деп те аталады) терісі алынған денелерімен, сондай-ақ үш мылтық пен оқ-дәрісімен қарулы күйде ұсталды. Премчайға заңсыз кіру және браконьерлік сияқты бірнеше айып тағылды. Ол өзінің кінәсіз екенін мәлімдеді. "Мен оны істемедім", - деді ол жергілікті БАҚ өкілдеріне. Алайда, ол неге жабайы табиғат қорығына келгенін және жаңа ғана өлтірілген барс пен бірнеше басқа да жойылу қаупі төнген жануарлардың денелері қалай оның қолына тигенін түсіндіре алмады. Егер ол кінәлі деп табылса, 28 жылға дейін бас бостандығынан айырылуы мүмкін. Табиғатты қорғаушылар миллиардерді жануарлар дүниесіне қатысты жасаған қылмысы үшін жеңіл жазаға тартылуы мүмкін деп қорқады, өйткені осындай қылмыс үшін қарапайым азаматтар бірнеше жылға түрмеге жабылуы мүмкін. "Жабайы табиғат достары" қорының өкілінің сөзінше, Таиландта байлар мен билік иелерінің заңсыз браконьерлік әрекеттері жиі кездеседі. "Полиция, байлар мен мемлекеттік қызметкерлер мұны үнемі істейді", - деді ол. "Менің ойымша, бай адамдар өз достарына барми (บารมี, әлеуметтік билік) бар екенін көрсеткісі келеді, өйткені олар көп ақшаға ие болғандықтан аң аулауға мүмкіндік алады".

Тарих

Хваэ Ной және Хваэ Яй өзендерінің аңғарларында палеолит, мезолит және неолит дәуірлеріне жататын тас құралдар табылды. Кем дегенде 700 жыл бойы Дауна-Теннасерим аймағы Мон және Карен халықтарының мекені болған, бірақ Тунг Яй және Хуай Ха Хаенг қорықтарындағы жерлеу орындары жүйелі түрде зерттелген жоқ. Тай тіліндегі "Тунг Яй Наресуан" атауы – қорықтың ортасында орналасқан "үлкен дала" (тунг яй) немесе саваннаға, сондай-ақ 1590 жылдан 1605 жылы қайтыс болғанға дейін Аюттхая патшалығы тұсында Бірмаға қарсы соғыс үшін армиясын орналастырған, Сиамның танымал патшасы Наресуанға сілтеме жасайды. 1972 жылы Хуай Ха Хаенгтегі Карен ауылдары қорық құрылған кезде алынып тасталды. 1970-ші жылдардың соңында Си Нахарин тоғаны олардың қоныстанған жерлерін су басып, Хуай Ха Хаенгтегі қалған қауымдардың көшіп кетуіне мәжбүр болды. 1980-ші және 1990-шы жылдардың басында Хуай Ха Хаенг және Тунг Яй Наресуан қорықтарынан Хмонг этникалық азшылық тобының ауылдары шығарылды. Тунг Яйдағы қалған Карендерді қоныс аудару туралы 1980-ші жылдардың соңында жасалған қорықты басқару жоспарында және әлемдік мұра нысанына ұсыныста жарияланды. Бірақ, 1990-шы жылдардың басында Тайландтың Корольдік орман департаменті оларды шығаруға тырысқанда, күшті қоғамдық сынға ұшырап, қоныс аудару схемасын қайтаруға мәжбүр болды. Содан бері билік Карендерді өз отанын "ерікті түрде" тастап кетуге көндіру үшін репрессия, қорқыту және террорді пайдаланып, олардың дәстүрлі жер пайдалану жүйесіне шектеулер қойып, оның бұзылуына және Карендердің күнкөрісінен айырылуына әкеп соқты. Қорықта 200-ге жуық қызметкер жұмыс істейді, олар Бангкок қаласының ауданынан (98 000 рай) гөрі үлкен аумақты күтіп ұстайды. Қорықтың ішінде 25 рейнджерлік бекет орналасқан. Әр бекетке үш қару берілген, олардың кейбіреулері істен шыққан. Қорық қызметкерлері 12 000 км орман жолдарын және оған іргелес Хуай Ха Хаенг қорығындағы тағы 10 000 км жолды патрульдейді. Тайланд даму зерттеу институтының (TDRI) есебуынша, әрбір орман қызметкеріне полициялық қызмет көрсету қажет. Тайландта барлығы 443 қорғалған орман аймағы бар, бұл елдің жалпы аумағының 20,68 пайызын құрайды. Үкімет оларды басқару үшін әр райға шамамен 61 бат бюджет бөледі.