Матия Антон Релькович: Хорват жазушысы және тіл реформаторы
Matija Antun Relković
Матия Антун Релкович: Хорватский писатель и офицер Габсбургской армии. Его работы о жизни Славонии, сельском хозяйстве и нравах 18 века. История Хорватии.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Матия Антун Релкович (Релькович; 6 қаңтар 1732 – 22 қаңтар 1798) – Габсбургтер әскери шенеунігі және хорват жазушысы.
Matija Antun Relković (also Reljković; 6 January 1732 – 22 January 1798) was Habsburg military officer and a Croatian writer.
Ерте өмір және әскери мансап
Славния Корольдігінің (қазіргі Хорватияның бір бөлігі) Давор ауылында әскери шекаралық офицердің ұлы ретінде дүниеге келген Релкович 16 жасында австрия армиясына қатарына қосылды. Ол Жетіжылдық соғыста шайқасты, бірақ Вроцлавта (Бреслав) пруссиялықтарға тұтқындалып, Франкфурт-на-Одереде бірнеше жыл салыстырмалы түрде "жайлы" түрмеде отырды. Ол Ағарту дәуірінің салауатты ақыл-ойымен сіңіп, негізінен ауыл шаруашылығы, шағын өндіріс туралы тәжірибелік кеңестерден тұрды, ал қазіргі оқырман үшін ең қызықтысы – түріктердің қуғын-сүргінінен аман қалған Славония тұрғындарының жыныстық және мінез-құлық нормалары еді. Бұл "шығыс" сезімталдық пен еркіндіктің белгісі ретінде рационалистік моралист Релковичке ерекше жағымсыз болды. Дегенмен, Релковичтің реформалық ынтасын тым қатаң сынауға болмайды, себебі Славониядағы жағдай тым нашар болғандықтан, оның наразылығы көп жағдайда негізді болды.
Born in the village of Davor in Kingdom of Slavonia (today a part of Croatia) as a son of a Military Frontier officer, Relković too enlisted in the Austrian army at the age of 16. He fought in the Seven Years' War until he was captured by Prussians in Wrocław (Breslau), and spent a few years of rather "relaxed" imprisonment at Frankfurt (Oder). soaked in common sense wisdom of Enlightenment and consisting mainly of pragmatic counsels on agriculture, small manufacture and, the most amusing part for the contemporary reader — sexual and behavioral codes of inhabitants of Slavonia which survived the Turkish expulsion and which were, as a sign of "Oriental" sensualism and dissoluteness, particularly abhorrent to the Rationalist moralist Relković. However — one must not be too severe in criticism of Relković's reforming zeal, since the general state of affairs in Slavonia was at so low a level that his outrage was in many ways justified.
Мұра
Релковичтің мәңгілік мұрасы оның дидактикалық эпосының мазмұнынан гөрі, оның тілдік ерекшелігінде және грамматикалық және филологиялық еңбектерінде (әрине, оның ұлы оны жалғастырды) жатыр. 18 ғасырдың екінші жартысында неоштокавиандық тілдік үлгіні таратып, ол Адам Тадие Благоевич және Андрия Качич Миошичпен бірге хорват тілінің қалыптасуына зор үлес қосып, ең шешуші ықпалдардың бірі саналады. Қазіргі хорват тіл біліміндегі мамандар кейде оның шығармаларының көлемі мен нақты құндылығы туралы пікірталас тудырса да (кейбіреулері хорват тілінің 17 ғасырдың басындағы барокколық славяндық дәуіріне (Бартол Кашич, Яков Микалья және Иван Гундулич сияқты негізгі авторлармен) немесе 15 ғасырдың соңы/16 ғасырдың басындағы Рагуса жазушыларына, Дзоре Дрижич пен Шишко Менчетичке) көбірек қарызды екенін айтады, бірақ Релковичтің халыққа танымал болуын ешкім жоққа шығармайды. Оның тілі неоштокавиандық диалектінің хорват тілінің негізі ретінде қалыптасуына соңғы тыныс берді. 1966 жылдан бері Винковцидегі университетке дайындық жасайтын Матия Антун Релкович атындағы гимназия оның құрметіне аталған.
Relković's enduring legacy is, even more than in the content of his didactic epic, contained in his linguistic idiom and grammatical and philological works (which, by the way, his son continued). Having spread neo štokavian idiom in the second half of the 18th century, he is, along with Adam Tadije Blagojević and Andrija Kačić Miošić, a Dalmatian friar, considered to be one of the most decisive influences that helped shape Croatian standard language. Although modern Croatian linguists sometimes squabble about the range and actual value of his opus (some are of the opinion that Croatian owes more to the period of Baroque Slavism in early 17th century (with central authors like Bartol Kašić, Jakov Mikalja and Ivan Gundulić), or to the Ragusan writers of the late 15th century/early 16th century crucial writers being Džore Držić and Šiško Menčetić) — no one denies Relković's popular appeal that was, at least, the final touch that helped neo štokavian dialect prevail as the basis of Croatian. Matija Antun Reljković Gymnasium, university preparatory high school in Vinkovci, is named after him since 1966.