Кіріспе
Германия нацистік әскери құрамының командирлік шені (әскери бөлім) Рейхсфюрер СС (, ) – 1925 және 1945 жылдар аралығында «Қорғау жасағы» (СС) командирінің арнайы атағы және шені. Рейхсфюрер СС 1925 жылдан 1933 жылға дейін, ал 1934 жылдан 1945 жылға дейін СС-тің жоғары шені болды. Ең ұзақ қызмет еткен және ең белгілі лауазым иесі Генрих Гиммлер болды.
the military unit
Reichsführer SS (, ) was a special title and rank that existed between the years of 1925 and 1945 for the commander of the Schutzstaffel (SS). Reichsführer SS was a title from 1925 to 1933, and from 1934 to 1945 it was the highest rank of the SS. The longest serving and most noteworthy office holder was Heinrich Himmler.
Анықтама
Рейхсфюрер СС – атақ та, шен де болды. Рейхсфюрер атағын алғаш рет 1926 жылы СС-тің екінші командирі Йозеф Берхтольд құрды. СС-тің негізін қалаушы және Берхтольдтың ізашары Юлиус Шрек өзін ешқашан рейхсфюрер деп атаған емес. Дегенмен, кейінірек бұл атақ оған ретроспективті түрде тағайындалды. 1929 жылы Генрих Гиммлер Рейхсфюрер СС болды және өзін осы атағымен атады, әдеттегі СС шені – Обергруппенфюрер орнына. Бұл SS командирінің Рейхсфюрер СС деп аталуының үлгісін қалыптастырды. Ұзын пышақтар түніне дейін СС Штурмбатальонның (SA немесе шабуылшылардың) элиталық корпусы болды, ал Рейхсфюрер СС СА-ның жетекшісі – штабшефке бағынышты болды. 1934 жылдың 20 шілдесінде СА-ны тазарту барысында СС нацистік партияның тәуелсіз құрылымына айналды, ол тек Гитлерге ғана есеп беретін. Осы сәттен бастап Рейхсфюрер СС атағы нақты шенге айналды, тіпті СС-тің жоғары шеніне дейін жетті. Бұл қызметте Гиммлер қағаз жүзінде неміс армиясының генерал-фельдмаршалына теңестірілді. Гиммлердің нацистік Германиядағы орны мен билігі арта келе, оның шені де «де-факто» мағынасында өсті. Сонымен қатар, бір уақытта бір ғана Рейхсфюрер СС болды, Гиммлер 1929 жылдан бастап (1934 жылы нақты шен алғанша) 1945 жылдың сәуіріне дейін осы лауазымды жеке титулы ретінде иеленді.
Міндеттер
Бастапқыда Рейхсфюрер СС атағы мен дәрежесі Allgemeine SS (General SS) басшысының тағайындамасы болды. Осы лауазымда СС Рейхсфюрері СС Жоғары Аудандық Басшыларының (SS Oberabschnitt Führer) тікелей қолбасшысы еді; 1936 жылға қарай Рейхсфюрер СС үш негізгі СС тармағының басшысы болды: Allgemeine SS, SS Verfügungstruppe (SS VT; саяси әрекет әскерлері) және SS Totenkopfverbände (SS TV; концентрациялық лагерьлердегі қызмет). Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Рейхсфюрер СС іс жүзінде бірнеше қосымша рөлдер атқарды және зор жеке билікке ие болды. Ол нацистік Германияның ішкі қауіпсіздігіне жауапты болды. Ол концлагерьлердің, жойқын лагерьлердің (Концентрациялық лагерьлер инспекциясы және СС ТВ арқылы) және Einsatzgruppen мобильді өлім отрядтарының (Рейх қауіпсіздік бас кеңсесі арқылы; RSHA) бақылауын жүзеге асырды. Уақыт өте келе, оның азаматтық және сыртқы саясатқа қатысты ықпалы айқын болды, себебі Рейхсфюрер тікелей Гитлерге есеп берді және оның әрекеттері тексерулер мен тепе-теңдікпен шектелмеді. Бұл лауазым иесі нацистердің геноцид немесе еврейлерді жою жоспары сияқты кең ауқымды саясатты іске асыруға немесе Сталаг Люфт III-тегі кісі өлтіру сияқты қылмыстық әрекеттерге бұйыруға мүмкіндік берді. Лауазымның міндеттерін жеке тұлғаға жүктелген міндеттерден ажырату қиын. 1934 жылдың 20 сәуірінде Гиммлер Рейхсфюрер СС лауазымында SD және Гестапоны бақылауға алды. 1936 жылдың 17 маусымында Гиммлер Германия полициясының басшысы болып тағайындалды, осылайша Германиядағы барлық форма киген полиция (Orpo) және қылмыстық полиция (Kripo) оның бақылауына көшті. Соңғы рөлінде ол номиналды түрде Ішкі істер министрі Вильгельм Фрикке бағынышты болды. Егер осы міндеттер бөлінген жағдайда, бұл биліктің қаншалықты техникалық тұрғыдан Рейхсфюрер СС кеңсесінде болатыны белгісіз. Бұл сұрақтар 1943 жылы Гиммлер Ішкі істер министрі болған кезде маңызсыз болды. Рейхсфюрер СС-тің басшы және СС-тің жоғары лауазымды мүшесі ретіндегі толыққанды міндеттері мен жауапкершіліктерін нақты анықтау қиын, өйткені тарихшы Мартин Виндроудың сөзіне сәйкес, "(Екінші дүниежүзілік) соғыс басталған кезде бүкіл СС-тің мемлекет ішіндегі рөлін дәл анықтау мүмкін болмас еді".
Вафен-СС-пен қарым-қатынасы
Рейхсфюрер СС шені СС иерархиясында Allgemeine SS-тің ең жоғары шені ретінде белгіленді. Waffen SS-дегі осы шеннің нақты орны көп жылдар бойы дамыды, нақты анықталғаннан бастап, шамалы байланысқа ие болуға дейін өзгерді. Waffen SS бастапқыда SS Verfügungstruppe (SS VT) деп белгілі шағын қарулы СС бөлімшесі болды және 1930 жылдары Гиммлердің басқаруында болды. Гиммлер Рейхсфюрер СС лауазымында SS VT командирлеріне директивалар мен бұйрықтар берді. Дегенмен, қарулы СС-тің кейбір аспектілері, сондай-ақ [[1-ші СС танк дивизиясы Лейбстандарте СС Адольф Гитлер]] деп аталатын арнайы күзет бөлімінде де келіспеушіліктер болды. Бөлім номиналды түрде Гиммлердің басқаруында болғанымен, Сепп Дитрих нақты қолбасшы болып, күнделікті басқаруды жүзеге асырды. Waffen SS ақырында үш полктан 38 дивизияға дейін өсті және неміс армиясымен бірге қызмет етті, бірақ оның ресми бөлігі болған жоқ. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Рейхсфюрер СС-тің Waffen SS-ке қатысты билігі көбінесе әкімшілік сипатта болды, себебі белгілі бір General SS бас кеңселер оның жабдықтау және логистикалық қамтамасыз етілуін бақылады. Гиммлер жаңа Waffen SS дивизияларын құруға және түрлі шағын СС жауынгерлік бөлімшелерін құруға да өкім берді. Алайда, Waffen SS-пен күнделікті байланыс негізінен Waffen SS әскерлерін тексеруден және оның қатарындағыларына жоғары дәрежелі наградаларды табыс етуден тұрды. Рейхсфюрер СС соғыстың соңына дейін Waffen SS бөлімшелеріне тікелей оперативтік билік жүргізбеді, содан кейін ғана әскер тобының қолбасшысы ретінде, SS басшысы ретінде емес, осы лауазымы арқылы билік жүргізді. Сепп Дитрих, Вильгельм Битрих және Матиас Кляйнхайстеркамп сияқты Waffen SS-тің жоғарғы командирлері Гиммлерді «хитрошыл және әскери емес» деп сипаттап, оған деген жеңілтексіздіктерін білдірді.
Лауазым иелері
Барлығы бес адам Рейхсфюрер СС атағын алды. Үшеуі бұл атақтың өзіне ие болды, ал екеуі нақты СС шеніне жетті. Ханке 1945 жылдың сәуірінде СС басшысы болып тағайындалды, бірақ мамырдың басында ғана бұл туралы хабарланды. 6 мамырда оны чех партизандары қолға түсіріп, абалап қойды. Ол 8 маусымда тұтқын лагерінен қашуға тырысқанда қаза тапты. Тарихшылар көбінесе Рейхард Гейдрихтің Гиммлер соғыстың басында қаза тапқан немесе қызметтен алынған жағдайда бұл шенге ие болатынын айтады, және шындығында Гейдрихті жоғары тұрған СС басшылары Гиммлердің мұрагері деп қараған. Алайда, 1941 жылы Италиядағы дипломатиялық шарада Гейдрихтің Гиммлерді алмастыруға ниеті жоқ екені хабарланды.