Қоңыржебе (Locusta migratoria) – Африка, Азия, Аустралияда кең таралған, көшіп-қоныс жасайтын маңызды шөл дала жәндігі. Сипаттамасы, таралу аймағы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шыңғыраулар тұқымдасының түрлері
Species of grasshopper
Көшіп-қонушы шегіртке (Locusta migratoria) – ең көп тараған шегіртке түрі және Locusta туысының жалғыз түрі. Ол Африка, Азия, Австралия және Жаңа Зеландияда кездеседі. Бұрын Еуропада кең таралған, бірақ қазір онда сирек кездеседі. Өте кең географиялық аймақты қамтитындықтан, көптеген әртүрлі экологиялық аймақтарда, көптеген қосалқы түрлер сипатталған. Дегенмен, сарапшылардың көпшілігі осы қосалқы түрлердің кейбіреулерінің дұрыстығына келіспейді. Көптеген басқа шегіртке түрлері, әсіресе топтасып және көшіп-қонуға бейім мінез-құлқымен, халық арасында "шегіртке" деп аталады, оның ішінде кең таралған шөл шегірткесі де бар. 6,5 Гб көлемдегі геномға ие көшіп-қонушы шегіртке, белгілі ең ірі жәндік геномдарының бірі болып табылады.
The migratory locust (Locusta migratoria) is the most widespread locust species, and the only species in the genus Locusta. It occurs throughout Africa, Asia, Australia and New Zealand. It used to be common in Europe but has now become rare there. Because of the vast geographic area it occupies, which comprises many different ecological zones, numerous subspecies have been described. However, not all experts agree on the validity of some of these subspecies. Many other species of grasshopper with gregarious and possibly migratory behaviour are referred to as 'locusts' in the vernacular, including the widely distributed desert locust. At 6.5 Gbp, the migratory locust possesses one of the largest known insect genomes.
Полифенизм
Көшіп-қонушы шегіртке полифенді. Ол популяция тығыздығына байланысты екі негізгі фенотип арасында өзгереді: жалғызбасты фаза және үйірмелі фаза. Популяция тығыздығы артқан сайын шегіртке бірте-бірте жалғызбасты фазадан аралық фазалары бар үйірмелі фазаға қарай трансформацияланады.
The migratory locust is polyphenic. It transitions between two main phenotypes in response to population density; the solitary phase and the gregarious phase. As the density of the population increases the locust transforms progressively from the solitary phase towards the gregarious phase with intermediate phases:
Көшіп-қонушы шегірткенің пигментациясы мен мөлшері оның фазасына (үйірмелі немесе жалғызбасты түріне) және жасына қарай өзгереді. Үйірмелі нимфалар сарыдан қызғылт сарыға дейін, қара дақтармен жабылған, ал жалғызбасты нимфалар жасыл немесе қоңыр түсті болады. Үйірмелі ересек шегірткелер қоңыр түсті, сары реңі бар, ал сары түс жетілген кезде қарқындырақ және кеңейе түседі. Жалғызбасты ересек шегірткелердің түсі қоңыр, жасыл түстің мөлшері өсетін ортаның түсіне байланысты әртүрлі болады. Үйірмелі ересек шегірткелердің мөлшері жынысына қарай 40-тан 60 мм-ге дейін жетеді; олар жалғызбасты ересек шегірткелерге қарағанда кішірек. Фазалық өту мидағы ДНК метилирлеу арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. ДНҚ метилтрансфераза Dnmt3 генінің экспрессиясы үйірмелі форманың миында жоғары, үйірмелі шегірткелер оқшауланғанда төмендейді, ал жалғызбасты шегірткелер көпшілікке толғанда артады. Генді жою фазаға байланысты қозғалыс белсенділігін азайтады. Транскрипциялық тұрғыдан, Dnmt3 фазалық негізгі транскрипциялық фактормен, гормондық рецептор HR3-пен байланысты.
Pigmentation and size of the migratory locust vary according to its phase (gregarious or solitary form) and its age. Gregarious nymphs have a yellow to orange covering with black spots; solitary nymphs are green or brown. The gregarious adult is brownish with yellow, the latter colour becoming more intense and extensive on maturation. The solitary adult is brown with varying extent of green colour depending on the colour of the vegetation. Gregarious adults vary in size between 40 and 60 mm according to the sex; they are smaller than the solitary adults. The phase transition may be mediated by DNA methylation in the brain. Expression of the DNA methyltrasferase gene Dnmt3 is high in the brain of the gregarious form, decreases in gregarious locusts when they are isolated, and increases in solitary locusts when they are crowded. Knock down reduces phase related locomotor activity. Transcriptionally, Dnmt3 is linked with phase core transcriptional factor, hormone receptor HR3.
Экономикалық әсері
Шегірткелер өте жылдам қозғалады және әдетте желдің бағытымен сағатына шамамен ұшады. Саранчалардың үйірлері күніне 5-ден 130 шақырымға дейін, тіпті одан да көп қашықтыққа ұшып бара алады. Шегірткелер үйірінің көлемі бір шаршы шақырымнан кемден, бірнеше жүз шаршы шақырымға дейін жетеді, ал бір шаршы шақырымға 40-80 миллионға дейін шегіртке түсуі мүмкін. Ересектегі шегіртке күніне өз салмағына тең (бірнеше грамм) жаңа тағамды жей алады. Әр миллион шегіртке шамамен бір тонна азық-түлік жейді. Африкада *L. m. migratorioides* түрлі шегірткелердің соңғы кең ауқымды обасы 1928 жылдан 1942 жылға дейін болған. Содан бері, қоршаған ортаның өзгеруі Африкалық көшпелі шегірткелердің үйір құруын азырақ ықтимал етті. Дегенмен, болашақ жағдайлар үнемі бақыланады, себебі обалар өте қауіпті болуы мүмкін. Мадагаскарлық көшпелі шегіртке (*L. m. capito*) әлі де жүйелі түрде үйірленеді (шамамен он жылда екі рет). Африкалық көшпелі шегірткеге өте ұқсас шөл шегірткесі де үлкен қауіпті құрайды. Шегірткелерді зерттеу және оларды бақылауға алу, негізінен, шегірткеге ұшыраған елдердегі Ауыл шаруашылығы министрлігінің жауапкершілігінде болады және ұлттық шегіртке бөлімдері арқылы жүзеге асырылады. Біріккен Ұлттар Ұйымының Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы (ФАО) барлық мүдделі елдерге шегірткелердің жалпы жағдайы туралы ақпарат ұсынады және басқындық қаупі бар елдерге ескертулер мен болжамдар жібереді.
Locusts are highly mobile, and usually fly with the wind at a speed of about Swarms can travel 5 to 130 km or more in a day. Locust swarms can vary from less than one square kilometre to several hundred square kilometres with 40 to 80 million individuals per square kilometre. An adult locust can consume its own weight (several grams) in fresh food per day. For every million locusts, one ton of food is eaten. In Africa, the last serious widespread plague of L. m. migratorioides occurred from 1928 to 1942. Since then, environmental transformations have made the development of swarms from the African migratory locust unlikely. Nevertheless, potential outbreaks are constantly monitored as plagues can be devastating. The Malagasy migratory locust (L. m. capito) still regularly swarms (roughly twice every ten years). The desert locust, which is very similar to the African migratory locust, remains a major threat too. Locust survey and control are primarily the responsibility of the Ministry of Agriculture in locust affected countries and are operations undertaken by national locust units. The Food and Agriculture Organization (FAO) of the United Nations provides information on the general locust situation to all interested countries and gives warnings and forecasts to those countries in danger of invasion.
Тамақ ретінде
Көшіп-қонушы шегіртке – жеуге жарамды жәндік. Еуропада көшіп-қонушы шегіртке Швейцарияда тағамдық өнім ретінде қолдануға ресми түрде бекітілді (2017 жылдың мамыр айынан бастап). 2021 жылғы 2 шілдеде Еуропалық тамақ қауіпсіздігі агенттігі көшіп-қонушы шегірткені мұздатылған, кептірілген немесе ұнтақталған күйде тұтыну адамдарға қауіпсіз екенін көрсететін ғылыми қорытынды жариялады. 2021 жылғы 12 қарашада Еуроодақтың мүше мемлекеттері Еуроодақ Комиссиясына көшіп-қонушы шегірткені тағам ретінде нарыққа шығаруға рұқсат беруге келісім берді. Бұл – жаңа тағамды бекіту процедурасының соңғы қадамдарының бірі. Алдағы қадам ретінде Комиссия заңдық актіні қабылдайды.
The migratory locust is an edible insect. In Europe, the migratory locust is officially approved for the use in food in Switzerland (since May 2017). On 2 July 2021, the European Food Safety Agency published a scientific opinion stating that the consumption of migratory locust in frozen, dried or ground state is safe for humans. On 12 November 2021, the EU member states gave their green light for the EU Commission to authorize the placing on the market of migratory locust as a food. This is one of the final steps in the novel food authorization procedure. As a next step, the Commission will now adopt a legal act.