Кіріспе

Серб халық партиясы (СНС) – Черногориядағы саяси партия. СНС-ті Андрия Мандич басқарды. Черногориядағы соңғы заң шығарушы сайлауда, 2006 жылдың 10 қыркүйегінде, СНС басқарған серб тізімі 81 орынның 12-сін жеңіп алды. Ол кезде бұл Черногория Парламентіндегі биліктегі Демократиялық социалистер партиясы мен Социал-демократиялық партия коалициясынан кейінгі ең ірі саяси күш болды. 2009 жылдың қаңтар айында ол Черногория Халықтық социалистік партиясымен (НСС) бірігіп, Жаңа серб демократиясын құрды.

Шолу

СНС – серб этностық тобының құқықтарын қорғаған серб этностық партиясы. Ол федералистік бағыттағы Черногорияның Социалистік Халық партиясынан (СНП) өзгеше, солшыл бағыттағы (социал-демократиялық) болғандықтан, негізінен Черногориядағы серб халқының мүдделерін орталық-оң мәдени консервативтік бағдарлама аясында қорғауға бағытталған. Ол өзін 1906 жылы Черногория Корольдігінде құрылған Черногорияның бұрынғы Халық партиясының мұрагерлерінің бірі ретінде таныстырды, қазіргі Черногория Халық партиясымен бірге. Оның платформасы шағын республикадағы серб этникалық қауымдастығын, оның құрылғаннан бері қатты қарсылық білдірген Мило Джуканович үкіметінің апартеид сияқты саясатынан қорғауға бағытталған. СНС сондай-ақ Сербия мен Черногория арасындағы қарым-қатынасты нығайтуды, Еуроатлантикалық интеграциямен бірге қолдады. 1997 жылы Черногория Халық партиясы Мило Джукановичтің Булатовичке және Милошевичке қарсы кең саяси одағына қосылды. Көптеген НС мүшелері оның ең үлкен жауымен, енді серб халқының жауымен бірігіп, өзінің негізін сатқанын көрді. NS CG серб ұлттық мақсаттарынан алыстап, өте умеренный болды, және осы мүшелер партияның саяси басшылығын сербтердің жалпы мүддесін тастап кеткені үшін айыптады. Сондықтан олар партиядан шығып, НС-ның бастапқы саясатын жалғастырамыз деп мәлімдеген Черногорияның серб халықтық партиясын (СНС КГ) құрды. Фракция басшысы Божидар Бойович СНС-тің бірінші басшысы болып сайланды. Фракция сонымен қатар Момир Булатовичті қолдады, бұл негізгі NS-ден айырмашылығы, ол 1997 және 1998 жылдардағы президенттік және партиялық DPS өзгерістерінде Мило Джукановичпен бірге болды. SNS CG 1997 жылдың 1 қыркүйегінде саяси партиялардың өкілдерімен дауыс беруді бірлесіп қадағалау туралы келісімге қол қоюдан бас тартты, себебі олар болашақта дауыс беруді қайталаудан сақтануға тырысты, өйткені Джукановичпен кез келген ынтымақтастыққа қарсы болды, сондықтан дауыс беру процесін тексеруден бас тартты. Серб халық партиясы 1998 жылғы Черногория парламенттік сайлауында жалғыз өтті. Ол үлкен жеңіліске ұшырап, құлшынысын жоғалтты, өйткені халық санағын өткізіп, Парламентке кіре алмады. Серб халық партиясы 2000 жылғы 24 қазандағы Федеративтік Республика Парламенті сайлауына қатысуға шешім қабылдады, Дюкановичтің ДПС биліктегі коалициясынан айырмашылығы, ол Республика Конституциясына енгізілген өзгерістерді Югославия федерациясындағы Черногорияның теңсіздігін насихаттау үшін бойкотқа шақырды (сол кездегі жалғыз СНС парламентарийі, төрағаның орынбасары Новица Станич қарсы дауыс берді). Шын мәнінде, республикашылдық Дюканович үкіметі дауыс беруге батылдық танытқан сайлаушылардың 25%-ына ашық түрде қауіп төндірді. СНП-мен келісімнің нәтижесінде СНС 138 орындық Азаматтар палатасында (қалған 108 Сербияға тиесілі) 30 орынның Черногория бөлігінің 2 орынды иеленді. Ал Республикалар палатасына сайлауда СНС 9,494 немесе 7,5%-ға артық дауыс алды. Ол Черногорияның 40 орындық палатасының 20 орындық бір орынды иеленді. Черногорияның тәуелсіздік туралы референдумынан кейін, SNS референдумды бұрмалау және алаяқтық деп айыптады. Сонымен қатар, ол Черногориядан келген сербтерге Сербия азаматтығын алуды қамтамасыз ету үшін петиция бастады. СНС Черногория Республикасын оның халқының үштен бір бөлігінің (сербтердің) азаматтық және адам құқықтарын құрметтейтін дәрежеде танитынын және құрметтейтінін мәлімдеді. СНС 2007 жылдың қазан айында қабылданған жаңа Черногория Конституциясына дауыс беруден бас тартты, тіпті оның бір парламентарийі, бас сөйлеушісі Добрило Дедейич парламентте құжатты жыртып тастады және мемлекеттік деңгейдегі кемсітушілік саясатына қарсы соңына дейін күресуге уәде берді. Сонымен қатар, екі жақты азаматтықты заңсыз ететін заңға қарсы шығып, партия басшысы Мандич парламентте Сербияның екі жақты азаматтығына ие екенін ашық мойындады, бұл ретте Подгорицаға өз қауіптерін орындауға шақырды. СНС Серб тізімін бір партияға біріктіру үшін күш салды, бұл оның позициясында умеренный болады, ол азаматтық және Черногорияға қарсы оппозицияның қолайлы серіктесі болады. Алайда, бастама орташа табысқа ие болды, өйткені Демократиялық серб партиясы бірігуге келіспеді, ал Серб тізімінен бірнеше кішкентай серб партиялары пайда болды.

Парламент сайлауы

Жыл Халықтық дауыс Халықтық дауыс үлесі Жеңіп алған орындар Орын өзгерісі Альянс Үкіметі 1998 6,606 1.9% — 2001 148,513 40.56% 3 ZZJ 2002 133,894 38.4% 3 ZZP 2006 47,683 14.68% 3 SL

Президент сайлауы

+ Черногория президенті Сайлау жылы # Кандидат 1-турдағы дауыс % 2-турдағы дауыс % Ескермелер 2008Андрия Мандич64 47319,55% — — Серб тізімі альянсының ортақ үміткері