Кіріспе
1995 жылғы Гай Гавриел Кейдің "Аль-Рассанның арыстандары" романы – канадалық жазушы Гай Гавриел Кейдің тарихи фантастикалық романы. Оқиға "Сарантин мозаикасы" мен "Күннің соңғы шурағы" романдарының оқиғаларымен байланысты әлемнің түбегінде өтеді және Мавританиялық Испанияға негізделген. Роман үш халықтың қарым-қатынасына назар аударады: Киндаттар (яһудилерге ұқсас), Ашариттер (мұсылмандарға ұқсас) және Жаддиттер (христиандарға ұқсас). Алайда, роман ішінде сипатталған Киндат, Ашарит және Жаддит діндерінің яһуди, ислам және христиан діндерімен ешқандай байланысы жоқ. Романның үш басты кейіпкері осы үш тайпа мен діннің өкілдері: Фезана қаласындағы Киндат дәрігері Джехен бент Исхак (Йорктан шыққан Ребекканың прототипі); атты әскер ротасының Жаддит капитаны Родриго Белмонте (Эль-Сидтің прототипі); және Ашарит ақыны, жалдамалы сарбаз және Картада патшасы Алмаликтың кеңесшісі Аммар ибн Хайран (Мұхаммед ибн Аммардың прототипі).
The Lions of Al Rassan is a historical fantasy novel by Canadian writer Guy Gavriel Kay. It is set in a peninsula of the same world in which The Sarantine Mosaic and The Last Light of the Sun are set, and is based on Moorish Spain. The novel concentrates on the relationships between the three peoples: the Kindath (analogous to the Jews), the Asharites (analogous to the Muslims), and the Jaddites (analogous to the Christians), although the religions of the Kindath, Asharites, and Jaddites, as described in the novel, bear no relation to Judaism, Islam, and Christianity. The three protagonists in the novel are from each of these three races and religions: Jehane bet Ishak, a Kindath physician in Fezana (loosely based on Rebecca of York); Rodrigo Belmonte, a Jaddite captain of a company of cavalry (loosely based on El Cid); and Ammar ibn Khairan, an Asharite poet, mercenary, and advisor to King Almalik of Cartada (loosely based on Muhammad ibn Ammar).
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Кейдің көптеген романдарындағыдай, осы романда да саяси интригалар мен діни тартыстар көптеп кездеседі. Романның бастауында Аль-Рассан түбегі (жадиттер билігінде болған кезде Эсперанья деп аталған) солтүстіктегі үш жадиттік мемлекетке (Валледо, Руэнда және Жалоня) және оңтүстіктегі ашариттік мемлекеттерге бөлінген. Олардың ішінде Картада мен Рагоса оқиғада ең маңызды орын алады. Ашариттер ғасырлар бойы үстемдік құрғаннан кейін, жадиттік мемлекеттер күшін қайта жинап жатыр, ал бір кезде қуатты Аль-Рассан халифаты бөлініп, осал күйге түскен. Фезана қаласында, Аль-Рассанның солтүстігінде, Вальдедомен шекаралас аймақта, Джехан өзінің науқасы, Хусари ибн Муса есімді саудагердің, Фезананың жетекші азаматтарын тазалау кезінде ашарит патшасы Картаданың Алмалигінен өлім жазасынан құтылуына көмектеседі. Хусариге қауіп сейілгенде баспана бергенімен, Джехан өзінің өмірін қауіпке тігеді. Осыдан кейін ол Фезанадан қашып кетеді, дәл сол кезде жадиттік қолбасшы Родриго Белмонте Вальдедодан және оның серіктерінен тұратын отряды, жадиттік мемлекеттерге берілетін алтынның үнемі берілетін сыйлығын алу үшін Аль-Рассанға келген болатын. Вальдедоның күшті констеблінің інісі бастаған вальдедолықтардың басқа тобы Фезана қаласының сыртындағы ауылға қатыгездікпен шабуыл жасайды. Родриго ауыл тұрғындарын қырғыннан құтқару үшін араласады, нәтижесінде інісі қаза табады. Осыдан кейін патша Рамиро Родригоны жер аударып жібереді. Родриго мен Джехан Рагосаға, патша Бадирдің сарайына жол тартады. Алмалик Фезанадағы тазалауды өзінің ұзақ жылдар бойы қызмет еткен сарайлық кеңесшісі Аммар ибн Хайранды кінәлі ету үшін ұйымдастырған. Аммар патшаның мұрагерімен (сонымен қатар Алмалик деп аталған) бірігіп, әкесін өлтіреді. Жаңа патша Алмалик II Аммарды Картададан жер аударып, Аммар да Рагосаға келеді. Родриго, Аммар және Джехан патша Бадирдің сарайына жеткізіліп, Аммар мен Родриго жалдамалы әскер ретінде, ал Джехан дәрігер болып жұмысқа орналасады. Олардың арасындағы тығыз байланыс оқиғаның негізгі желісін құрайды. Джехан Аммарға сезімдер дамытады, бірақ Родригомен қарым-қатынасын тек достық деп санайды. Екі ер адамның бір-біріне деген құрметі айқын, өйткені олар әр ұлттың ең жақсы өкілдері. Алайда, бай және әлемдік Рагоса қаласында тапқан тыныштықтары мен қауіпсіздіктері қала қабырғасының сыртында болып жатқан оқиғалармен бұзылу қаупінде. Жаддиттер Ашхариттік Аммуз мемлекетіне және Киндат қаласы Сореникаға қарсы қасиетті соғыс жасайды, бұл оқиға крест жорықтарына ұқсас. Ферриерс шіркеуінің дін қызметкерлері жадиттік мемлекеттердің патшаларын ашарит көршілеріне қарсы қайта басып алу соғыстарын бастауға шақырады. Аль-Рассанның оңтүстігінде, Маджрити шөлінде, ашарит дінінің қатаң талаптарын ұстанатын мувардилер Аль-Рассанның ішкі істеріне араласуға мәжбүр болады, жадиттерді ығыстыру үшін де, ашарит жерлерін сән-сезімге құмар басшылардан тазару үшін де. Жаддиттер де, ашариттер де Киндаттарға қарсы зорлық-зомбылық көрсетіп, оларға шабуыл жасайды. Джеханның әкесі, әйгілі дәрігер Исхак бен Йонанон және анасы Элиан, Фезанадағы наразылық толқыны кезінде Киндат ауданына шабуыл жасап, тұрғындарын қырғынға ұшыратуға әрекеттенген зорлық-зомбылық жасаушылардың қолынан Родриго құтқарады. Содан кейін Исхак мувардилердің қатыгездікпен шабуылдаған Родригоның жас ұлы Диегоға керемет операция жасайды. Родриго Белмонте мен Аммар ибн Хайранның Вальдедо мен Картадаға деген адалдығы олардың арасындағы қақтығыс сөзсіз болатынын көрсетеді. Екеуі де соңында қарсыластарының армиясын басқарып, шайқас алаңында кездеседі. Екі қолбасшы жекпе-жекке шығып, біреуі қаза табады. Роман кейінгі жылдардағы кейіпкерлердің баянымен аяқталады, онда жадиттік мемлекеттер Аль-Рассанды қайтарып алғаны (Реконкистаның көрінісі) және дуэльде жеңіске жеткеннің кім екені ашық айтылады.
Негізгі тақырыптар
Романның басты тақырыбы – діншілдік пен төзімділік арасындағы өзара әрекеттесу. Басты кейіпкерлердің оқиғалары бір-бірімен тығыз байланысты, олардың әрқайсысы басқаларының жақсы көретін адамдарының өмірін сақтауға жауапты. Диего Белмонтты құтқаруға жасалған ота маңызды оқиға ретінде қарастырылады: «Бұл сахнада, жаддит әскери басшысының ұлы ашарит ескертуі және киндаттың медициналық шеберлігі арқасында құтқарылады; бұл үш соғысқан діни топтың арасындағы бейбіт өзара қарым-қатынас мүмкіндігін көрсетеді». Әртүрлі діндерді ұстанатын адамдардың ынтымақтастығы керемет нәрсеге, яғни ерекше хирургиялық отаға алып келетін идеал ретінде көрінеді. Бұл мүмкіндік эпилогта, жаддиттердің қасиетті соғыстың басында қиратылғаннан кейін қайта жаңғырған киндат қаласы Сореникада іске асырылады. Романда діннің саяси мақсаттарда қолданылуы және оның дұрыс емес пайдалануы да көрсетіледі, билеушілер мен дін қызметкерлері халықты және олардың басшыларын қалаған бағытта әрекет етуге итермелеу үшін дінді пайдаланады. Романның тағы бір тақырыбы – цивилизацияның анықтамасы және бөлінген әлемде өркениетті қоғамның белгілерін іздеу. Кей салыстырмалы түрде либералды және төзімді ашарит қаласы Рагосаны немесе киндат қаласы Сорениканы өркениеттің орталықтары ретінде сипаттайды. Ал бұрынғы Әл-Расан халифатының астанасы Сильвенес, қазіргі кезде уақыттың тозығына ұшырап, көбінесе тастаналған, жоғалған өркениеттің символы ретінде көрінеді. Керісінше, әскери күші артып келе жатқан жаддит қалалары және муварди ашариттерінің шөлдегі тұрғылықты жерлері цивилизацияның белгілері аз жерлер болып табылады. Кей соғыс пен жаулап алуды мәртебелі және ұлылықпен бейнелесе де, роман оқырманға соғыстың қан төгілу, шығын және қайғы-қасірет арқылы төленетін нақты құнын үнемі еске салады.