Кіріспе
1990 жылы шыққан Урсула К. Ле Гуиннің фантастикалық романы. "Техану" /t//ə/'/h//ɑː//n//uː/ романы, бастапқыда "Жер теңізінің соңғы кітабы" деп аталған, американдық автор Урсула К. Ле Гуиннің 1990 жылы Atheneum баспасында жарық көрген туындысы. Бұл "Жер теңізі" атты ойдан шығарылған аралдардағы төртінші роман, алғашқы үш романнан (1968–1972) шамамен жиырма жыл өткен соң жазылған, және аталымына қарамастан, соңғы кітап емес. Роман "Жылдың үздік романы" үшін "Небула" сыйлығы мен "Жылдың үздік фантастикалық романы" үшін "Локус" сыйлығын жеңіп алды. "Техану" "Атуанның қабірлері" сериясының басты кейіпкері Тенардың және "Жер теңізінің сиқыршысы" атты алғашқы кітаптың басты кейіпкері Гедтің оқиғаларын жалғастырады.
Tehanu /t//ə/'/h//ɑː//n//uː/, initially subtitled The Last Book of Earthsea, is a fantasy novel by the American author Ursula K. Le Guin, published by Atheneum in 1990. It is the fourth novel set in the fictional archipelago Earthsea, following almost twenty years after the first three Earthsea novels (1968–1972), and not the last, despite its subtitle. It won the annual Nebula Award for Best Novel and the Locus Award for Best Fantasy Novel. Tehanu continues the stories of Tenar, the heroine of the second book of the Earthsea series The Tombs of Atuan, and Ged, the hero of the first book, A Wizard of Earthsea.
Кескіннің қысқаша мазмұны
Техану серияның алдыңғы кітабы "Ең алыс жағалау" аяқталғанға дейін басталады және "Атуанның қабірлері" аяқталғаннан кейін Тенардың өмірі туралы біраз ақпарат береді. Ол аристократиялық Хавнордағы өмірді қабылдамады, оның орнына Гонтқа келді. Біршама уақыт ол Гедтің ескі қожайыны Огионмен бірге өмір сүрді, бірақ оны жақсы көргенімен, Огионның оған сиқыршылықты үйрету ұсынысын қабылдамады. Оның орнына ол Флинт есімді фермерге үйленді, олармен екі бала туды, олар Apple және Spark деп аталды және жергілікті тұрғындар оны Гоха деп атады. Гедтің Тенардан біршама көңілі қалды және Тенардың өмір жолын таңдағанын түсінбеді. Кітаптың басында күйеуі қайтыс болып, балалары өсіп-жетіліп қалған. Тенар Флинттің үйінде жалғыз тұрады Оук фермасы және жалғыз және өзінің кім екендігіне сенімді емес. Ол баланың әкесі оны лагерьдің отқа итеріп, өліп қалдырған. Тенар баланың өмірін құтқаруға көмектеседі, бірақ баланың бетінің бір жағы тұрақты түрде күйіп, бір қолындағы саусақтары тырнаққа айналады. Тенар оны асырап алады және балаға Теру деген атау береді, бұл Тенардың туған тілі Каргиш тілінде "жалын" дегенді білдіреді. Тенар Огионның өлім аузында жатқанын біліп, онымен кездесуді сұрайды. Ол Ре Альби қаласынан тыс жердегі үйіне барып, Терруды өзімен бірге алып кетеді. Жолда ол бір топ қарақшыларды кездестіреді, олардың бірі - Терудің өміріне жасалған алғашқы әрекетте қатысқан және өзінің ағасы екенін айтады. Ол Огионмен бірге қалып, оның соңғы күндерін күтеді. Ол оған Терруды үйретуді тапсырады, бірақ оның нұсқаулары түсініксіз және оның көріністен гөрі көп екеніне нұсқама береді. Ол қайтыс болғаннан кейін, ол өзінің үйінде тұрады, оған жергілікті сиқыршы Мосс және Хизер есімді қарапайым ауыл қызы көмектеседі. Огион қайтыс болғаннан бірнеше күн өткен соң, Гед (сонымен қатар, Sparrowhawk деп те аталады) аждаһа Калессиннің арқасында, ес-түссіз және өлімге жақын келеді. Гед - Рок қаласының Архимаг - өзінің барлық сиқыршы күшін зұлым сиқыршы Коб жасаған тірілер мен өлілер арасындағы алшақтықты жабуға жұмсаған. Ол оны сауықтырады, бірақ жаңа патша Лебаннен оны таққа отырғызу үшін Хавнорға алып келуге елшілерін жібергенде, Гед оларға қарсы тұра алмайды. Ол Тенардың Оук фермасына оралу ұсынысын қабылдайды, ол жоқ болған кезде, оны басқарады және тағы бір рет ешкі бағушы ретінде өмір сүреді. Ре Альбиде Тенарды жергілікті қожайынның зұлым сиқыршысы Аспен қарсы алады, ол оған қарғыс салуға тырысады, бірақ бастапқыда бұзылады. Тенар патшаның адамдарына Гедтің қайда екенін айта алмайтынын айтады, олар жағдайды мойындап, кетеді. Тенар бастапқыда Ре Альбиде қалуды немесе кетуді шеше алмайды, бірақ Аспен мен Хандидің қауіп төндіргенін сезгенде, ол Террумен бірге қашады. Аспеннің сиқырымен шатасқан ақыл-ойы, ол Шамамен жетеледі, бірақ Гонт портына қашып, патшаның өз кемесіне бас сауғалайды. Лебэннен Тенар мен Терруды Валмутқа алып барады, онда Тенар ақырында Оук фермасына оралады, бірақ Гед тауларда ешкі бағумен айналысады. Тенар фермадағы өмірге оралады, бір түнде Ханди мен бір топ адам үйге кіруге тырысады. Оларды фермаға қарай еріп, бірін шанамен өлтіре жаздаған Гед қуып шығады. Тенар мен Гед бір-бірін жақсы көретіндерін мойындап, қарым-қатынас жасайды. Гед тек қана жайғасып, Архимагтың уайымдарынан аулақ қалып, қарапайым өмір сүргісі келеді. Олар бірге Теруге тәрбие беріп, қамқорлық көрсетеді және ферманы басқарады. Алайда, Тенардың ұлы Спарк теңізші өмірінен кенеттен үйге оралып, ферманы басқаруды қалайтынын айтады. Гонт заңына сәйкес, Оак фермасы оған тиесілі, Тенар оған ешқандай дәулеті жоқ. Тенар Мостың өліп бара жатқанын біліп, онымен көргісі келеді. Ол, Гед және Терру дереу Ре Альбиге кетеді. Алайда, бұл хабар Аспендің тұзағы болды, ол өзін жеңілген сиқыршы Кобтың ізбасары деп танытады. Тенар мен Гед Аспеннің сиқырымен бақыланатын лордтың сарайына әкелінеді. Терру Огионның үйінің артындағы жартасқа жүгіріп барады, онда ол дракон Калессиннен көмек сұрайды және өзінің шынайы табиғатын ашады: ол шын мәнінде "қос адам, жарты адам, жарты айдаһар". Аспен және оның еріп жүргендері Тенар мен Гедті жардың басына алып келеді. Аспеннің сиқырлы әсерінен олар екеуі де аждаһа Калессин келгенде өлімге секіріп барады, кейіннен Аспен мен оның адамдарын өртеп жібереді. Калессин Терруға өзінің шын аты Теханумен, оны өз қызы деп атайды және одан онымен бірге кетуге бола ма деп сұрайды, бірақ ол қазір Тенар мен Гедпен қалуға шешім қабылдайды....
Негізгі кейіпкерлер
Тенар Атуан қабірлерінің бұрынғы діни қызметкері және Гонттың Ақ ханымы. Жергілікті тұрғындар оны Гоха деп атайды. Гед Рок архимагы. Оны "Қыран" деп атайды. Эризен - бұрмаланған сиқыршы және Кобтың ізбасары. Оны Аспен деп атайды. Калессин - ең үлкен айдаһар. Техану - күйген бала, әйел-айдаһар. Оны Терру деп атайды.
Гендерлік мәселелер
Атуанның қабіріндегідей, «Техану» әйел көзқарасынан жазылған. «Жер теңізінің сиқыршысы» кітабында айтылған «әйел сиқырындай әлсіз, әйел сиқырындай зұлым» деген кең таралған сөздің жалған екені көрсетіледі, бұл – тар көзқараспен қараушы еркектердің әділсіздігінің көрінісі. Осы роман әйелдердің сиқырының да еркектердікіндей күшті екенін нақтылайды, ал сиқыршы Мосс оны «ағаштардың тамырынан да терең, аралдардың тамырынан да терең, Жаратылыстан да көне, айдан да көне» деп сипаттайды. Ол еркек билігіне қарағанда билік пен драмалық әрекетке онша ден қоймаса да, құндылығы бірдей. Сиқыршылар эмоционалды жетілмеген, мақтаншыл және алыс тұратын болып бейнеленеді. Олардың барлық күш-қуатын сиқырға жұмсау үшін бойдақ өмір сүретіндігі айқын көрсетілген. Гед өзінің күшінен айырылғаннан кейін осы кемшіліктері анық көрінеді. Ол толықтай жолдан адасып, Мосс оны он бес жасар баланың сезімдерін бастан кешіріп жатқандай дейді. Ол патшаның адамдарына қарсы тұрып, енді сиқыршы бола алмайтынын айтуға батылы жетпей, қашып кетеді. Ол Тенарға өзі үшін шешім табуға және өзінің жеке басын қайта жаңартуға орын табуға сенеді. Ол қайтадан ешкіші болып жұмыс істейді. Осылайша ол Архимаг ретінде қол жеткізе алмайтын жаңа жетілуге және тереңдікке жетеді. Қара сиқыршы Аспен жағымсыз бейнеленеді, оның Тенарға деген жек көруі оның әйелдіктен қорқуы мен жек көруіне негізделген. Ле Гуиннің әдебиетте, әсіресе «Әрдайым үйге оралу» романында гендерлік билік мәселелерін зерттеуі 1972 жылы «Ең алыс жағалау» және 1990 жылы «Техану» жарық көрген жылдар аралығында одан да айқын болды. «Техану» осы сезімталдықпен Жер теңізінің әлемін қайта қарастырып, әйелдер неге сиқыршы бола алмайды, Жер теңізінде ерлер неге әйелдерден жоғары деп есептеледі және егер олар сиқыршылық күшінен айырылса, әйелдерге қандай күш ашылуы мүмкін деген сұрақтарды зерттейді.
Болу және іс-әрекет
Ле Гуиннің алғашқы үш кітабында және оның көптеген басқа да туындыларындағы таолық бағытты жалғастыра отырып, «Техану» романында Гедтің іс-қимылға толы адамнан, өз сезімдерімен және табиғатпен үйлесімдегі, көбінесе бейтарап күйдегі адамға айналуы тақырыбы көтеріледі. Бұл трилогияның бірінші кітабы «Жер теңізінің сиқыршысы» романында Гедтің алғашқы ұстазы Огион Ымырт пен жас Гедтің арасындағы қарама-қайшылықта, сондай-ақ «Ең алыс жағалау» романының соңында Рок қақпашысы Гед туралы: «Ол істеуін аяқтады: ол үйіне қайтады» деген сөздерде көрініс тапқан. Бұл Гедтің толыққанды жетілуі іс-қимылдарда емес, оның әлі бойына сіңіре қоймаған жағына «үйге оралу» арқылы жететінін көрсетеді.
Сиқырлы
Жалпы алғанда, «Техану» романында сиқырдың рөлі алдыңғы трилогиямен салыстырғанда әлдеқайда төмен. Кітаптың мәтіні көрсеткендей, бұл Ле Гуиннің Жертеңізі әлемін қайта қарауымен және ерлер мен әйелдердің «күші» арасындағы ерекшеліктер туралы қойған сұрақтарымен байланысты, кем дегенде, белгілі бір дәрежеде. Яғни, сиқырға берілген назардың азаюы – Ле Гуиннің қандай оқиғаны айтуға шешкендігімен ғана емес, сонымен қатар сиқырдың (алдыңғы трилогияда анықталғандай) Жертеңізінің болашағында қандай рөл атқаратыны туралы оның көзқарасының өзгеруімен де байланысты болып көрінеді.
Қабылдау
Техану стилі алғашқы Earthsea трилогиясынан өзгеше. Алғашқы трилогия қауіпті ізденістер, батырлық ерліктер және адамнан асқан күштер туралы классикалық фантастикалық әңгімелер негізінде жазылса, Техану әлеуметтік өзара әрекеттесу мен эмоционалдық байланысты зерттейді. Темп баяу, көңіл күйі қараңғы және терең ойға бағытталған. Kirkus Reviews былай деп жазады: "Иә, дракондар бар; бірақ адамның тарихы мен оның мәні одан да маңызды. Гедтен айырмашылығы, Ле Гуиннің күші кеміген жоқ". Шолуда Гед пен Тенардың "орта жастан асқандығы" айтылады, бұл оқиғаның баяу дамуын көрсетеді, бірақ "тіпті жас оқырмандар да мінсіз, поэтикалық стильге, ойлы, күшті метафоралармен берілген философияға және керемет қиялмен құрылған әлемге тәнті болады". Science Fiction Review романы туралы былай деді: "Өмірдегі статусы мен орнына қарамастан, қайда болса да, ұлы адамдарға ұлы нәрселер оқиды. Тамаша әңгіме және Earthsea-ның көркемдік шыңы". Техану 1990 жылғы Nebula жүлдесін жеңіп алды, бұл Ле Гуиннің ең үздік роман үшін үш Nebula жүлдесін жеңіп алған тұңғыш авторы болуын қамтамасыз етті. Ол сондай-ақ ең үздік фантастикалық роман үшін Locus жүлдесін жеңіп алды және Mythopoeic Fantasy Award жүлдесіне ұсынылды.