Кіріспе

Австралиядағы құқық қорғау органдарының шолуы Австралиядағы құқық қорғау органдары – елдің сот және түзету мекемелерімен қатар әділет жүйесінің үш негізгі құрауының бірі. Құқық қорғау қызметкерлері мемлекеттік басқарудың үш деңгейінде де жұмыс істейді: федералды, штат/аумақтық және жергілікті. Федералды деңгейдегі негізгі құқық қорғау органы – Австралияның қылмыстық заңын орындау және ұлттық мүдделерін қорғау мандатына ие Австралия Федералды Полициясы (AFP). Кедендік және иммиграциялық бақылау (Австралия Шекара Қызметі), сондай-ақ қаржылық қылмыстар (Австралия Салық Басқармасы, Австралия Бәсекелестік және Тұтынушылар Комиссиясы, Австралия Қағаздар және Инвестициялар Комиссиясы) сияқты нақты салалармен шектелген өкілеттіктерге ие басқа да органдар бар. Австралия Қорғаныс Күштерінің (АҚК) әр тармағының өз әскери полициясы бар, ол Бірлескен Әскери Полиция бөлімшесінің (JMPU) құрамында жұмыс істейді. АҚК Тергеу қызметі де JMPU құрамына кіреді және Қорғаныс Күштерінің тәртіптік актісіне жататын күрделі тергеулерді жүргізу үшін негізгі орган болып табылады. Жалпы құқық қорғау міндеттері, әдетте, штат полиция күштерінің жауапкершілігінде болады, олар өз кезегінде штат үкіметінің министріне (әдетте Полиция министріне) есепті. Бұл күштер өздерінің әрекет ететін штатының барлық аумағында бірыңғай полициялық қызметті жүзеге асырады. Басқа штат органдары да өздерінің құзыретіне кіретін нақты құқық бұзушылықтар бойынша тергеу немесе іс жүргізу өкілеттіктеріне ие болуы мүмкін, мысалы, балық шаруашылығы саласында. Солтүстік Территория – өз полиция күшіне ие жалғыз Австралия территориясы, бірақ Австралияның басқа территорияларында (Австралия астаналық территориясы да оның ішінде) құқық қорғауды Федералды үкімет, атап айтқанда Австралия Федералды Полициясы жүзеге асырады. Жергілікті билік сондай-ақ жергілікті заңдарды немесе белгілі бір штат заңдарын, олар тек жергілікті биліктің құзыретіне қатысты, жүзеге асыру үшін кеңес рейнджерлері деп белгілі уәкілетті қызметкерлерін тарта алады. Кеңес рейнджерлері арнайы констебль ретінде ант берген жағдайда ғана толық полиция өкілеттігіне ие болады. Штат полиция қызметкерлері мен Австралия Федералды Полициясы қызметкерлері әдетте оттық қаруды тасымалдайды, ал басқа штат және федералды құқық қорғау органдарының қызметкерлері өздерінің агенттігіне немесе орналасқан жағдайына байланысты жеке қорғану үшін оттық қару немесе басқа да заттарды тасымалдауға құқылы. Қызмет барысында қарулы құқық қорғау қызметкерінің міндеттік белбеуіне әдетте тапанша, электрошокер, кеңейтілетін таяқша, газ баллоншасы, қолғаптар жиынтығы, оқ-дәрілерге арналған қалталар, қолғаптар, фонарь және екі бағытты радиостанция кіреді.

Австралияның федералды полициясы

Австралиядағы негізгі федералды құқық қорғау органы – Австралия Федералды Полициясы. AFP 1979 жылы құрылды, бұл қазір жойылған Ұлттық полиция және Австралия астанасы полиция күштерінің бірігуі нәтижесінде болды. Ол федералдық құқық бұзушылықтарды (Ұлтқа қарсы қылмыстарды) тергеуге жауапты және Австралияның барлық аймағында федералдық юрисдикцияға ие. Ол федералдық үкіметке тиесілі мүліктерге, үкімет қызметкерлеріне, жоғары лауазымды тұлғаларға және шетелдік дипломаттарға, сондай-ақ ірі әуежайларға күзет қызметтерін көрсетеді. Бұдан өзге, ол Австралияның сыртқы аумақтарында, Австралия астанасы аумағында және Джервис шығанағы аймағында жүйелі құқық қорғау қызметін атқарады. Құқық қорғаудың екі деңгейі арасындағы шекаралар шартты, сондықтан штаттық және федералдық полиция нақты жағдайларға қарай бірлесіп жұмыс істейді немесе істерді бір-біріне жібереді. AFP шетелде де операциялар жүргізеді. Оларға шетелдегі әртүрлі полиция күштерімен байланыс орнатуға көмектесу үшін байланыс офицерлерін жіберу, шетелдік құқық қорғау органдарының дамуына көмектесу үшін қоғамдық полицияны ұйымдастыру және Соломон аралдарындағы RAMSI миссиясы мен Кипрдегі БҰҰ бейбітшілік күштері сияқты бейбітшілік операцияларына қатысу кіреді.

Австралия шекаралық күштер

Австралия Шекаралық күштерінің міндеті – Австралия порттарындағы және Австралия суларындағы кедендік және иммиграциялық бақылауды қамтамасыз ету, шекараны қорғау. AFP офицерлерінен өзгеше, Шекаралық күштерінің офицерлері толық федералдық полиция өкілеттіктеріне ие емес және әуежайлар мен теңіз порттарының құзыретінде ғана тұтқындау және ұстап алу құқықтарын пайдалана алады. Дегенмен, олар адамды мемлекеттік немесе федералдық қылмыстар бойынша немесе ордер бойынша ұстап, тиісті өкілеттіктерге ие федералдық немесе мемлекеттік құқық қорғау органына тапсырғанға дейін ұстауға құқылы. Австралия Шекаралық күштерінің офицерлері оқудан өткен жағдайда қару-жарақ тасуға құқылы. Іс жүзінде, тек теңіз, терроризмге қарсы күрес және тергеу офицерлері ғана атыс қаруын тасиды.

Австралиялық балық шаруашылығын басқару органы

Австралиялық Балық шаруашылығын басқару органы (AFMA) Австралияның Ерекше экономикалық аймағында балық шаруашылығын қадағалауды жүзеге асырады. 1991 жылғы Балық шаруашылығын басқару туралы заңға сәйкес, офицерлерге кемелерге мінуге және тексеруге, балық шаруашылығы заңнамасын бұзды деген күдік тудыратын көлік құралдарын және адамдарды тексеруге рұқсат беріледі. Сондай-ақ, іздестіру ордері немесе басқа да белгілі жағдайларда жағалаудағы нысандарды тексеруге құқықтары бар. AFMA офицерлері ордермен немесе ордерсіз балық шаруашылығы заңнамасын немесе экологиялық заңдарды бұзды деген күдік тудыратын адамды қамауға құқылы және жеке қорғану құралдарын тасымалдауға уәкілді. Австралия Федералды полициясы және Австралия Шекара қызметі сияқты, AFMA-ны Австралияның Құқық қорғау органдарының адалдығы жөніндегі комиссиясы бақылайды.

Австралиялық салық басқармасы

Австралиялық салық басқармасы (ATO) – Австралия бойынша салық жинауға жауапты мемлекеттік орган. ATO Австралияның құқық қорғау органдарының адалдығы жөніндегі комиссиясы (ACLI) тарапынан бақыланады. ATO қызметкерлеріне 1901 жылғы Акциз туралы заң мен 1953 жылғы Салық әкімшілігі туралы заңға сәйкес шектеулі құқық қорғау өкілеттіктері берілген, сондай-ақ AFP және ABF қызметкерлеріне де осы заңдарға сәйкес өкілеттіктер берілген.

Австралияның қылмыстық барлау комиссиясы

Австралияның қылмыстық барлау комиссиясы (АКБК) – федералды және штаттық құқық қорғау органдарына қылмыстық ақпаратты ұсыну және қылмыстық тергеулерге көмектесу үшін құрылған тұрақты комиссия. АКБК Австралияның Қылмыстық комиссиясы туралы заңға сәйкес құрылған. Комиссияның өзі толық құқық қорғау өкілеттіктеріне ие болмаса да, штаттық және федералдық агенттіктердің құқық қорғау қызметкерлері оның жұмысына көмектесу үшін АКБК-ға ресімді түрде жіберіледі. Австралияның Қылмыстық комиссиясы туралы заңға сәйкес АКБК мүшелері қылмыстық ақпаратты жинау үшін бірқатар мәжбүрлеу шараларын қолдануға құқылы. Австралия криминология институты (АКИ) – АКБК жанында құрылған тәуелсіз криминологиялық зерттеу институты, сонымен қатар АКБК-нің бас директоры АКИ-нің директоры болып табельденеді.

Ұлттық сыбайлас жемқорлыққа қарсы комиссия

Ұлттық сыбайлас жемқорлыққа қарсы комиссия (НАКК) – мемлекеттік органдардың лауазымды тұлғаларының сыбайлас жемқорлыққа қатысты күдіктерін тергеуге жауапты заңмен құрылған комиссия. Комиссияның өкілеттігі шегінде Министрлер, мемлекеттік қызметкерлер, заңмен бекітілген лауазым иелері, мемлекеттік органдар, парламентарийлер, саясаткерлердің жеке кеңесшілері мен қызметкерлерін тергеу мүмкіндігі бар және ол Австралияның құқық қорғау органдарының адалдығын сақтау комиссиясын алмастырады. Комиссияның өкілеттігі Корольдік комиссияның өкілеттігімен тең, куәгерлерді шақыруға және комиссияға қажетті құжаттарды ұсынуға міндеттеуге құқылы.

Әскери

Әскери полиция, сонымен қатар Қызмет полициясы деп те аталады, әскери қызметтердің құқық қорғау органдары болып табылады, олардың міндеті әскери заңды бұзушылықтарды қамтамасыз ету және тергеу болып табылады. Австралияда Австралия қорғаныс күштерінің әр бір тармағы сол қызметтен шыққан әскери қызметшілерден құралған өздерінің тәуелсіз полиция күштерін ұстайды. Австралия армиясында Корольдік Австралия әскери полиция корпусы әскери нысандардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету, тергеу жүргізу және жеке күзет сияқты жалпы құқық қорғау міндеттерін атқарады. Корольдік Австралия теңіз күштерінде полиция функцияларын Коксвейндер атқарады. Корольдік Австралия әуе күштерінде қауіпсіздік және құқық қорғау міндеттерін Қауіпсіздік күштері мен Әуеайлақты қорғау қызметкерлері атқарады. Тәуелсіз қызмет полиция күштерімен қатар Австралия қорғаныс күштерінің Тергеу қызметі (ADFIS) де бар, ол әр қызметтің полициясынан тергеушілерден тұратын және ауыр әскери құқық бұзушылықтарды тергеумен айналысатын арнайы ADF бөлімшесі. Барлық ADF полиция органдары Бірлескен әскери полиция бөлімшесінің (JMPU) қанатында болады, бұл Австралия қорғаныс министрлігінің агенттігі, оны Провост Маршал басқарады және арнайы әскери полиция қызметтерін ұсыну және қорғаныс мәселелерінде азаматтық полицияға көмек көрсету міндеті жүктелген.

Мемлекет/аумақ

Әр штаттың, сондай-ақ Солтүстік территорияның, өз полиция күштерін ұстауға жауапкершілігі бар, ол штат және жергілікті деңгейде құқық тәртібін сақтауға жауапты. Бұл жалпы құқық пен тәртіпті, криминалистиканы, жол полициясын, ірі қылмыстарды, терроризмге қарсы бөлімшелерді, су полициясын, іздеу-құтқару жұмыстарын және кейбір штаттарда көлік полициясын қамтиды. Австралия астанасы аумағында, Джервис шығанағында және Австралияның сыртқы аумақтарындағы жергілікті полиция Австралия Федералдық Полициясымен (AFP) шарттық негізде қызмет етеді. Әр штаттың түзету департаменті бар, ол түрмелер мен тұтқындарды бақылауда ұстайды. Кейбір штаттарда жергілікті басқару органдары парковка, итті ұстау, сауда, қоқыс тастау немесе су пайдалану сияқты мәселелерге қатысты жергілікті ережелерді немесе жарлықтарды орындау үшін заң қызметкерлерін немесе рейнджерлерді жұмысқа алады. Бұл жергілікті басқару органдарының қызметкерлері полиция күштері деп есептелмейді, себебі олар көбінесе тек айыппұл салуға құқылы және штат полициясымен салыстырылатын өкілеттіктерге ие емес. Олар арнайы констебль болып тағайындалуға немесе өздерінің өкілеттіктері үшін заңмен бекітілген құқықтарға сүйене алады.

Шерифтер

Соңғы жылдары штаттар мен аумақтар сотпен белгіленген айыппұлдарды өндіріп алу жауапкершілігін шерифтерге қайтарды. Іс жүзінде полиция көбінесе Австралияның ауылдық және сирек қоныстанған аймақтарында шерифтер мен сот орындаушыларының функцияларын атқарады. Шериф институты алғаш рет 1824 жылы Австралияда құрылды. Бұл Жаңа Оңтүстік Уэльстің бірінші бас судьясының тағайындалуымен бірге болды. Шерифтің рөлі өзгеріп отырады және Австралияның әр штатында бірдей емес. Бұрын шерифтің міндеттеріне сот үкімдерін орындау, сот тергеушісінің қызметін атқару, тұтқындарды тасымалдау, түрмелерді басқару және өлім жазасын орындау (анонимді дарға асушыны пайдалана отырып) кіретін. Қазіргі уақытта Австралияның ешбір штатында өлім жазасы көзделмейді. Түрме жүйесін қазір мемлекеттік департамент (әдетте Түзету департаменті немесе осыған ұқсас аталатын) басқарады, ал коронер кеңсесі коронерлік мәселелермен айналысады. Көптеген штаттарда шериф қазір негізінен соттың азаматтық бұйрықтары мен айыппұлдарын орындауға жауапты, яғни борышты төлемеген сотталғандардың мүлкін тәркілеп сату, сот қауіпсіздігін қамтамасыз ету, тұтқындау ордерлерін орындау, үйден шығару, кәмелетке толмағандарды уақытша ұстау және сот присяжныйларын ұйымдастыру. Кейбір штаттарда шерифтің міндеттері сот залының қауіпсіздігін де қамтиды. Кейбір штаттық шерифтер жүргізуші куәлігін тоқтата тұрудан бастап, көлік құралын тіркеуден айыру, дөңгелектерді құлыптап қою, қоғамдық жұмыстарға жіберу бұйрығын беру және соңғы шара ретінде тұтқындау сияқты кең ауқымды санкцияларды қолдана алады.

Балық шаруашылығы

Австралиялық Балық шаруашылығын басқару органымен қатар, әр штат пен Солтүстік территориядағы Балық шаруашылығы инспекторлары өз штаттарының құзыреті шегінде мемлекеттік және федералды балық шаруашылығы заңдарын сақтауға уәкілетті. Осы инспекторлардың өкілеттіктері штаттар бойынша өзгеше болуы мүмкін, бірақ көбінесе олар кемелерге мінуге, көлік құралдарын, кемелерді және адамдарды тексеруге, сондай-ақ балық шаруашылығы заңнамасына қатысты ұстауға құқылы. Кейбір штаттарда, мысалы, Жаңа Оңтүстік Уэльсте, балық шаруашылығы инспекторларына федералдық әріптестері сияқты жеке қорғаныс құралдарын алып жүруге рұқсат беріледі.

Жергілікті

Кеңес рейнджерлері – Австралиядағы жергілікті басқару органдарындағы, жергілікті заңдарды (Батыс Австралиядағы жергілікті заңдарды) сақтауға жауапты қызметкерлер; олардың міндеттеріне қоқыс бақылау, жануарларды бақылау, иттік және мысықтық заңнама, өртке қарсы шаралар, жолдан тыс көлік құралдары, төтенше жағдайларды басқару және тұрақ салу сияқты мәселелер кіреді. Егер рейнджерлер арнайы констебльдер ретінде қызметке бекітілмесе, олардың полиция өкілеттігі шектеулі болады. Австралияның шығыс штаттарында кеңес рейнджерлері кейде жергілікті заңдар офицерлері деп аталады. Көптеген кеңес рейнджерлері белгілі бір сомадан аспайтын айыппұл салуға құқылы.

Консультативтік органдар мен қоғамдық топтар

Австралия және Жаңа Зеландия Полициялық кеңес беру агенттігі (ANZPAA) 2007 жылдың қазан айында құрылды. ANZPAA – Австралия және Жаңа Зеландия полиция комиссарларының бірлескен бастамасы болып табылады және Австралия мен Жаңа Зеландия полициялық юрисдикцияларының жарналары есебінен қаржыландырылады. ANZPAA – операциялық емес полиция агенттігі, ол стратегиялық және саяси кеңестер береді, сондай-ақ ANZPAA Басқармасына әртүрлі юрисдикциялық полициялық бастамалар бойынша хатшылық қызметтерін көрсетеді, олар қоғамның қауіпсіздігі мен қорғалуын арттыруға көмектеседі. ANZPAA-ның стратегиялық бағытын ANZPAA Басқармасы және Австралия-Жаңа Зеландия Полиция кәсібилендіру кеңесі (ANZCoPP, бұрынғы Австралазиялық полиция кәсіби стандарттар комитеті, APPSC) анықтайды. Австралазиялық полиция кәсіби стандарттар комитеті (APPSC) – Австралия мен Жаңа Зеландияның барлық полициялық юрисдикцияларына қызмет көрсеткен ұйым. Бұл комитет Австралия мен Жаңа Зеландиядағы полиция білімі мен оқыту саласындағы бас орган болды; кеңеске Австралия мен Жаңа Зеландияның полиция комиссарларының әрқайсысы, Австралия Полиция Федерациясының президенті және Жаңа Зеландия Полиция қауымдастығының президенті кірді. 2007 жылдың 9 қарашасында APPSC-нің функциялары мен міндеттері ANZPAA-ға біріктірілді. 2013 жылы APPSC Австралия-Жаңа Зеландия Полиция кәсібилендіру кеңесі болып қайта аталды. Қылмысты тоқтату бағдарламалары әр штат пен ұлттық деңгейде жүзеге асырылады. Бұл бағдарламалар қылмыстар туралы ақпаратты жинап, полицияға жеткізеді, соның арқасында қоғам қылмысқа қарсы күреске қатысу мүмкіндігіне ие болады.

Колониялық мұра

Мемлекеттік құқық қорғау органдарының отарлауға қарсылық білдірген жергілікті халықты басуға қатысы кеңінен даулы болды. Жаңа Оңтүстік Уэльс атты полициясы 1824 жылы британдық отарлаушылар мен Вираджури халқы арасындағы Батерст соғысынан кейін құрылды және қазіргі Австралияда көптеген штаттардағы бейбіт шерулерде полиция күштерінің бір бөлігі ретінде қолданыла береді. Австралияның барлық колониялық аймақтарында полиция күштері Австралия шекаралық соғыстары кезінде зорлық-зомбылыққа тартылып, отарлаудан кейін жергілікті халықтың саны күрт азайған көптеген өлім жағдайларына тікелей қатысты. Профессор Реймонд Эванстың 2009 жылғы есебі бойынша, Квинслендтің жергілікті полициясы 1859-1897 жылдар аралығында шамамен 24 000 "зорлықпен қаза тапқан аборигеннің" өліміне жауапты болды. Австралиядағы құлдық заңмен санкцияланды (Федерациядан кейін 1901 жылы тыйым салынғанға дейін) және көптеген полиция күштері мен мемлекеттік жүйелермен ресми түрде қолдауға ие болды. Солтүстік территорияда 1918 жылғы «Аборигендер туралы жарлық» (Cth) жергілікті халықты күштеп жұмысқа тартуға және жалақы төлемеуге рұқсат берді, сондай-ақ қорғаушылар мен полицияға осы тәртіпті сақтау құқығын берді.

Көлік

Түрлі комиссия мүшелерінің келісімі бойынша Австралиядағы полиция машиналарының көпшілігі негізінен ақ түсті, ал бүйірінде көк және ақ түсті Силлито тартан клеткалы жолақтары бар. Тарихи тұрғыдан алғанда, полиция автопаркі негізінен Holden Commodore және Ford Falcon сияқты жергілікті құрастырылған модельдерден тұрған. Австралияда Holden және Ford өндірісі тоқтатылғаннан кейін, автопарктерге Chrysler 300, BMW 5 сериясы, Kia Stinger, Volkswagen Passat, Mercedes Benz E Class және Hyundai Sonata сияқты модельдер қосылды. Тұтқындарды тасымалдауға арналған көліктер Ford Ranger, Toyota Hilux, Holden Colorado, Mercedes Vito немесе Volkswagen Transporter сияқты жеңіл коммерциялық көліктер негізінде жасалған. Азаматтық көліктердің арасында көзге түспеу үшін, түрлі көліктер жасырын мақсаттарда қолданылады. Полиция көліктеріндегі шұғыл жарықтары қазір көбінесе көк және қызыл түсті, бірақ бұрын полиция көліктерінде көк, ал өрт сөндіру машиналары мен жедел жәрдемде қызыл жарықтар қолданылған. Қалалық қадағалау қызметінің көліктері әдетте қызғылт немесе қызғылт сары түсті жарықтармен жабдықталады. Көптеген Австралия полиция қызметтерінде салтанатты шараларда жиі қолданылатын атты полиция бөлімшелері бар, бірақ Жаңа Оңтүстік Уэльс, Оңтүстік Австралия, Батыс Австралия және Виктория штаттарында атты полиция қызметкерлері жедел полиция міндеттерін де орындайды.