Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қоғамда заңды сақтау қызметін атқаратын азаматтар
Enforcement of the law by some members of society
Заңды сақтау – қоғамның қағидалары мен нормаларын бұзған адамдарды анықтау, тергеу, қылмыстық әрекеттерге жол бермеу, түзету және жазалау арқылы заңды орындау үшін ұйымдасқан күштерді қолданатын мемлекеттік органдардың қызметі. Бұл термин полиция, соттар және түзеу жүйесін қамтиды. Қылмыстық әділет жүйесінің осы үш компоненті бір-бірінен тәуелсіз немесе ақпарат алмасу және ынтымақтастық арқылы бірлесіп жұмыс істей алады. Әлемдік практикада заңды сақтау органдары халықты, өмірді, мүлікті қорғаумен және қоғамдағы тәртіпті сақтаумен байланысты. Заңды сақтау идеясы көне заманға дейін барып жетеді, ал заңды сақтау және полиция түрлері түрлі адамдар қоғамында әртүрлі нысандарда болған. Қазіргі заманғы мемлекеттік заң кодекстері заңды сақтау қызметкері немесе тәртіп сақшысы терминін заң шығарушы мемлекеттің полициялық өкілеттіктерімен қамтамасыз етілген кез келген адамды қамту үшін пайдаланады; дәстүрлі түрде, қылмыстық заңды бұзғаны үшін кез келген адамды қамауға құқылы, ант берген немесе табельдік белгісі бар кез келген адам заңды сақтау терминіне кіреді. Заңды сақтау органдарының басты міндеті қылмыстың алдын алу және оған жаза беру болғанымен, ережелер мен нормаларды бұзудың қылмыстық емес түрлерін болдырмау үшін, бас бостандықтан уақытша айыру сияқты жеңіл жазалар қолданылатын ұйымдар да бар.
Law enforcement is the activity of some members of government who act in an organized manner to enforce the law by discovering, investigating, deterring, rehabilitating, or punishing people who violate the rules and norms governing that society. The term encompasses police, courts, and corrections. These three components of the criminal Justice system may operate independently of each other or collectively through the use of record sharing and cooperation. Throughout the world, law enforcement are also associated with protecting the public, life, property, and keeping the peace in society. The concept of law enforcement dates back to ancient times, and forms of law enforcement and police have existed in various forms across many human societies. Modern state legal codes use the term law enforcement officer or peace officer to include every person vested by the legislating state with police power or authority; traditionally, anyone sworn or badged who can arrest any person for a violation of criminal law is included under the umbrella term of law enforcement. Although law enforcement may be most concerned with the prevention and punishment of crimes, organizations exist to discourage a wide variety of non criminal violations of rules and norms, effected through the imposition of less severe consequences such as probation.
Тарих
Құқық қорғау ұйымдары ежелгі дәуірлерде-ақ болған, мысалы, ежелгі Қытайда префекттер, Вавилонияда пакудустар, Инка империясында куракалар, Рим империясында вагильдер және ежелгі Египетте Меджайлар. Заң қорғаушылар кім болған және кімге бағынышты болғандығы өркениетке байланысты және уақыт өте келе өзгерген, бірақ олар көбінесе құлдар, сарбаздар, судьялардың қызметкерлері немесе елді мекендер мен үй шаруашылықтары жалдаған адамдар болған. Заңдарды орындаудан басқа, көне заманда көптеген заң қорғаушылар құл аулаушылар, өрт сөндірушілер, күзетшілер, қала күзетшілері және жеке күзетшілер болып та қызмет еткен. Классикалық кезеңнен кейінгі және орта ғасырларда Санта-Эрмандадес, шурта және Марешаузе сияқты күштер құқық қорғаудан және жеке қорғаудан бастап кедендік бақылауға және қоқыс жинауға дейін қызметтер көрсеткен. Англияда күрделі құқық қорғау жүйесі қалыптасты, онда он отбасыдан тұратын топтар (титтингтер) жақсы мінез-құлықты қамтамасыз етуге және қылмыскерлерді ұстауға жауапты болды; он титтингтен тұратын топтарды ("жүздіктерді") рев бақылап отырды; жүздіктер графтықтар деп аталатын әкімшілік бөлімдермен басқарылды; ал графтықтар графтық ревтердің бақылауында болды. Феодалдық Жапонияда заңдарды орындау самурайлардың міндеті болды. Полиция институты негізгі құқық қорғау ұйымы ретінде Еуропада ерте заманауи кезеңде пайда болды; алғашқы заңмен бекітілген полиция күші 1611 жылы Эдинбургтың жоғары констебльдері болды, ал алғашқы ұйымдастырылған полиция күші 1667 жылы Париждің генерал-лейтенанты болды. 18 ғасырға дейін Англияда құқық қорғауды негізінен жеке азаматтар мен ұрыларды ұстаумен айналысатын адамдар жүзеге асырды, бірақ констебльдер мен күзетшілер де қатысты. Бұл жүйе 1749 жылы Лондонның Боу-стрит жүгірушілері құрылғаннан кейін біртіндеп мемлекеттік бақылауға көшті, ол Ұлыбританиядағы алғашқы ресми полиция күші болды. 1800 жылы Наполеон француз құқық қорғау органдарын Париж полициясының префектурасын құру үшін қайта ұйымдастырды; Британ үкіметі Глазго полициясының заңын қабылдап, Глазго қалалық полициясын құрды; ал Темза өзеніндегі ұрлықпен күресу үшін Англияда Темза өзені полициясы құрылды. 1829 жылдың қыркүйегінде Роберт Пил Боу-стрит жүгірушілерін және Темза өзені полициясын біріктіріп, Метрополитен полициясын құрды. "Алғашқы заманауи полиция күші" деген атаққа ие болу құқығын осы ұйымдардың қазіргі заманғы мұрагерлері де таласады. Американы еуропалық отарлаудан кейін Он үш колониядағы алғашқы құқық қорғау органдары Нью-Йорк шерифінің кеңсесі және Олбани округінің шериф департаменті болды, екеуі де 1660 жылдары Нью-Йорк провинциясында құрылды. Каролина провинциясы 1700 жылдары құл аулаушы патрульдерін құрды, ал 1785 жылы Чарльстон күзетшісі мен күзетшісінің қазіргі заманғы полиция күшінің міндеттері мен ұйымы бар екені хабарланды. АҚШ-тағы алғашқы қалалық полиция бөлімі Филадельфия полиция бөлімі болды, ал алғашқы американдық штаттық полиция, федералды құқық қорғау органы - АҚШ Маршалдар қызметі, екеуі де 1789 жылы құрылды. Америка шекарасында құқық қорғауды округтік шерифтер, рейнджерлер, констебльдер және маршалдар жүзеге асырды. Канададағы алғашқы құқық қорғау органы 1729 жылы құрылған Корольдік Ньюфаундленд полициясы болды, ал алғашқы Канадалық ұлттық құқық қорғау органы 1868 жылы құрылған Доминион полициясы болды. Қазіргі заманның соңында технологияның жақсаруы, ғаламдық байланыстардың артуы және әлеуметтік-саяси тәртіптің өзгеруі бүкіл әлемде полиция күштерінің құрылуына әкелді. Көптеген елдерде ұлттық, аймақтық және муниципалды азаматтық құқық қорғау органдары бар; олардың халықаралық ынтымақтастығын дамыту үшін 1923 жылдың қыркүйегінде Интерпол деп те аталатын Халықаралық қылмыстық полиция ұйымы құрылды. Технология құқық қорғау органдарына үлкен әсер етті, бұл полиция машиналарын, полиция радио жүйелерін, полиция авиациясын, полиция тактикалық бөлімшелерін және полиция дене камераларын әзірлеуге және үнемі пайдалануға әкелді.
Law enforcement organizations existed in ancient times, such as prefects in ancient China, paqūdus in Babylonia, curaca in the Inca Empire, vigiles in the Roman Empire, and Medjay in ancient Egypt. Who law enforcers were and reported to depended on the civilization and often changed over time, but they were typically enslaved people, soldiers, officers of a judge, or hired by settlements and households. Aside from their duties to enforce laws, many ancient law enforcers also served as slave catchers, firefighters, watchmen, city guards, and bodyguards. By the post classical period and the Middle Ages, forces such as the Santa Hermandades, the shurta, and the Maréchaussée provided services ranging from law enforcement and personal protection to customs enforcement and waste collection. In England, a complex law enforcement system emerged, where tithings, groups of ten families, were responsible for ensuring good behavior and apprehending criminals; groups of ten tithings ("hundreds") were overseen by a reeve; hundreds were governed by administrative divisions known as shires; and shires were overseen by shire reeves. In feudal Japan, samurai were responsible for enforcing laws. The concept of police as the primary law enforcement organization originated in Europe in the early modern period; the first statutory police force was the High Constables of Edinburgh in 1611, while the first organized police force was the Paris lieutenant général de police in 1667. Until the 18th century, law enforcement in England was mostly the responsibility of private citizens and thief takers, albeit also including constables and watchmen. This system gradually shifted to government control following the 1749 establishment of the London Bow Street Runners, the first formal police force in Britain. In 1800, Napoleon reorganized French law enforcement to form the Paris Police Prefecture; the British government passed the Glasgow Police Act, establishing the City of Glasgow Police; and the Thames River Police was formed in England to combat theft on the River Thames. In September 1829, Robert Peel merged the Bow Street Runners and the Thames River Police to form the Metropolitan Police. The title of the "first modern police force" has still been claimed by the modern successors to these organizations. Following European colonization of the Americas, the first law enforcement agencies in the Thirteen Colonies were the New York Sheriff's Office and the Albany County Sheriff's Department, both formed in the 1660s in the Province of New York. The Province of Carolina established slave catcher patrols in the 1700s, and by 1785, the Charleston Guard and Watch was reported to have the duties and organization of a modern police force. The first municipal police department in the United States was the Philadelphia Police Department, while the first American state police, federal law enforcement agency was the United States Marshals Service, both formed in 1789. In the American frontier, law enforcement was the responsibility of county sheriffs, rangers, constables, and marshals. The first law enforcement agency in Canada was the Royal Newfoundland Constabulary, established in 1729, while the first Canadian national law enforcement agency was the Dominion Police, established in 1868. By the late modern period, improvements in technology, greater global connections, and changes in the sociopolitical order led to the establishment of police forces worldwide. National, regional, and municipal civilian law enforcement agencies exist in practically all countries; to promote their international cooperation, the International Criminal Police Organization, also known as Interpol, was formed in September 1923. Technology has made an immense impact on law enforcement, leading to the development and regular use of police cars, police radio systems, police aviation, police tactical units, and police body cameras.
Құқық қорғау органдары
Заңды сақтаудың көп бөлігі құқық қорғау органдары, әдетте полиция күштері арқылы жүзеге асырылады. Полиция органдарында көбінесе азаматтық персонал жұмыс істейді, олар әдетте әскери құрамға жатпайды. Дегенмен, кейбір әскерлерде азаматтар арасында заңды сақтауды жүзеге асыратын бөлімшелер бар, олар көбінесе жандармерия, қауіпсіздік күштері немесе ішкі әскерлер деп аталады. Мұндай ұйымдар арқылы заңды сақтауға жұмсалатын әлеуметтік инвестициялар, жұмсалатын ресурстар мен осы функцияларды орындауға кәсіби білікті персоналдың саны тұрғысынан зор болуы мүмкін. Құқық қорғау органдары белгілі бір юрисдикция шегінде жұмыс істеуге шектеледі. Олар әдетте үш негізгі деңгейге бөлінеді: ұлттық, аймақтық және муниципалдық. Алайда, нақты жағдайларға байланысты деңгейлер саны көбірек немесе азырақ болуы мүмкін, сондай-ақ олар біріктірілуі де мүмкін: АҚШ-та федералдық, штаттық және жергілікті полиция және шериф органдары бар; Канадада кейбір территорияларда тек ұлттық деңгейдегі құқық қорғау органдары ғана болуы мүмкін, ал кейбір провинцияларда ұлттық, провинциялық және муниципалдық деңгейлер бар; Жапонияда әрбір префектураның полиция органдарын қадағалайтын ұлттық полиция агенттігі бар; ал Нигерде қалалық аймақтар үшін ұлттық полиция және ауылдық аймақтар үшін жандармерия бар, екеуі де техникалық тұрғыдан ұлттық деңгейде жұмыс істейді. Кейде бір деңгейде бірнеше орган болуы мүмкін, бірақ олардың міндеттері әртүрлі болуы мүмкін: мысалы, АҚШ-та Есірткі құралдарына қарсы күрес басқармасы (DEA) мен Атыс қаруы, темекі, жарылғыш заттар жөніндегі бюросы (ATF) екеуі де федералдық құқық қорғау органдары болып табылады, бірақ DEA есірткі қылмыстарына, ал ATF қару-жарақ регламентін бұзуларға бағытталған. Қоғамның әртүрлі салалары өздеріне тән құқық қорғау органдарына ие болуы мүмкін, мысалы, әскери полиция, мектеп полициясы немесе кампус полициясы бар мектептер, немесе әуежай полициясы бар әуежайлар. Кейбір юрисдикцияларда жеке полиция да болуы мүмкін, көбінесе жеке меншікке ие мүліктерді немесе инфрақұрылымды қорғау үшін, мысалы, жеке теміржолдар үшін теміржол полициясы немесе жеке меншікке ие ауруханалар үшін аурухана полициясы. Агенттік дербес жұмыс істей ме, әлде басқа ұйымдарға тәуелді ме, соған қарай, оны қаржыландыратын және бақылайтын басқару органы оның қызметін тоқтатуға немесе біріктіруге шешім қабылдауы мүмкін. Агенттік басқару органының немесе агенттің өзінің шешімімен қызметін тоқтатуы мүмкін. Мұндай шешімге қылмыстық әділет жүйесін реформалау, юрисдикцияда халықтың азаюы, жаппай отставкалар, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес немесе басқару органының басқа агенттікпен келісімшарт жасауы, нәтижесінде бастапқы агенттік қажетсіз немесе ескірген болып табылуы мүмкін. Полиция басшыларының халықаралық қауымдастығының мәліметінше, агенттіктерді біріктіру тиімділікті арттыру, ресурстарды шоғырландыру немесе жаңа үкімет түрін құру мақсатымен жүзеге асырылуы мүмкін.
Most law enforcement is conducted by some law enforcement agency, typically a police force. Civilians generally staff police agencies, which are typically not a military branch. However, some militaries do have branches that enforce laws among the civilian populace, often called gendarmerie, security forces, or internal troops. Social investment in enforcement through such organizations can be massive in terms of the resources invested in the activity and the number of people professionally engaged to perform those functions. Law enforcement agencies are limited to operating within a specified jurisdiction. These are typically organized into three basic levels: national, regional, and municipal. However, depending on certain factors, there may be more or less levels, or they may be merged: in the United States, there are federal, state, and local police and sheriff agencies; in Canada, some territories may only have national level law enforcement, while some provinces have national, provincial, and municipal; in Japan, there is a national police agency, which supervises the police agencies for each individual prefecture; and in Niger, there is a national police for urban areas and a gendarmerie for rural areas, both technically national level. In some cases, there may be multiple agencies at the same level but with different focuses: for example, in the United States, the Drug Enforcement Administration and the Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms and Explosives are both national level federal law enforcement agencies, but the DEA focuses on narcotics crimes, while the ATF focuses on weapon regulation violations. Various segments of society may have their own specialist law enforcement agency, such as the military having military police, schools having school police or campus police, or airports having airport police. Private police may exist in some jurisdictions, often to provide dedicated law enforcement for privately owned property or infrastructure, such as railroad police for private railways or hospital police for privately owned hospital campuses. Depending on various factors, such as whether an agency is autonomous or dependent on other organizations for its operations, the governing body that funds and oversees the agency may decide to dissolve or consolidate its operations. Dissolution of an agency may occur when the governing body or the agent itself decides to end operations. This can occur due to multiple reasons, including criminal justice reform, a lack of population in the jurisdiction, mass resignations, efforts to deter corruption, or the governing body contracting with a different agency that renders the original agency redundant or obsolete. According to the International Association of Chiefs of Police, agency consolidation can occur to improve efficiency, consolidate resources, or when forming a new type of government.