Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швед геологы (1858–1943)
Swedish geologist (1858–1943)
Барон Джерард Джейкоб Де Гир (20 қараша 1858 – 24 шілде 1943) – швед геологы, Квартер геологиясына, әсіресе геоморфология мен геохронологияға маңызды үлес қосты. Де Гир ең белгілісі варвалар туралы жұмыстарымен танымал. 1890 жылы Де Гир Анрик Мунте ашқан Балтық теңізінің палеолакесіне «Анцилус көлі» деген атауды алғаш рет қолданды. Одан кейін ол осы көлге байланысты ұзаққа созылған ғылыми пікірсайыстарға қатысты.
Baron Gerard Jacob De Geer (20 November 1858 – 24 July 1943) was a Swedish geologist who made significant contributions to Quaternary geology, particularly geomorphology and geochronology. De Geer is best known for his work on varves. In 1890 De Geer was the first to apply the name Ancylus Lake to the Baltic paleolake discovered by Henrik Munthe. He subsequently participated the protracted scientific controversy surrounding this lake.
Өмірбаян
Барон Джерард Якоб Де Гир XVII ғасырдың басында Швецияға көшіп келген Брабант текті белгілі швед аристократтар отбасынан шыққан. Оның отбасында көрнекті өнеркәсіпшілер мен саясаткерлер болды. Оның әкесі Луи және ағасы Герхард Луи Швецияның премьер-министрі болды. Жерар Якоб 1858 жылдың 2 қазанында Стокгольмде, швед үкіметіндегі бірінші Әділет министрі, барон Луи Герхард де Гир мен Каролина де Гирдің (құдағи Вактмайстер) отбасында дүниеге келді. 1869 жылдан бастап бастауыш мектепте, ал 1873 жылдан бастап Стокгольм гимназиясында оқыды. 1877 жылы де Гир Уппсала университетіне түсті. 1879 жылдың мамыр айында бітіріп, бакалавр дәрежесін алды. 1878 жылы Де Гир Швецияның геологиялық қызметіне жұмысқа орналасты, бастапқыда бос штат бойынша, содан кейін 1882 жылдан бастап геологтың көмекшісі, ал 1885 жылдан бастап толық уақытты геолог болып жұмыс істеді. Осы кезде ол Оңтүстік Швецияның соңғы төрттік кезеңдегі шөгінділерін және жер бедерін зерттей бастады. 1897 жылы ол геологиялық қызметтегі жұмысын тастап, Стокгольм университетінің жалпы және тарихи геология профессоры лауазымына өтті. 1882 жылы Отто Мартин Тореллдің ұсынысымен де Гир штаб геологы ретінде бірінші Халықаралық поляр жылы аясында Шпицбергенге швед экспедициясына қатысты. Бұл Шпицберген архипелагының қазіргі мұздықтарын зерттеудің көп жылдық бастауы болды: ол барлығы Шпицбергенге алты экспедицияға қатысты (1882, 1896, 1899, 1901, 1908 және 1910 жылдары). Жерар де Гир 1897 жылдан 1924 жылға дейін Стокгольм университетінің геология кафедрасында лекция оқыды. Университетте ректор (1902-1910) және вице-канцлер (1911-1924) қызметтерін атқарды. Сонымен қатар, Де Гир 1900-1905 жылдары швед парламентінің депутаты болды. Де Гирдің ғылыми мансабының шыңы – 1910 жылы Стокгольмде өткен Х Халықаралық геологиялық конгрестің төрағасы болуы еді. Алғашында ол конгреске дайындалу комитетінің төрағасының орынбасары, ал 1907 жылдың мамыр айынан бастап атқару комитетінің төрағасы ретінде дайындық жұмыстарына қатысты. Конгресс аясында ол "Соңғы 12000 жылдың геохронологиясы" тақырыбында классикалық лекция оқыды. Ол лекциясын "Геология – жердің тарихы, бірақ қазірге дейін ол жылдарсыз тарих болып келді" деген сөздермен бастады. Конгресте Де Гир ресми түрде "варва" терминін енгізіп, оны кез келген жылдық шөгінді қабаты деп анықтады, сондай-ақ геохронология терминін "варва" арқылы даталаумен шектеуді ұсынды, өйткені басқа қолданыстағы әдістер аз дәл және нақты болды. Сол кезде варвалық шөгінділер мен рецессиялық мореналар арасындағы стратиграфиялық қатынастарды байқау және географиялық жағынан алыс орналасқан жерлердегі варвалық тізбектердің салыстырылуы Де Гирдің негізінен ықтимал болжамдарына қосымша сенімді дәлелдер берді. Геологиялық қауымдастық бұл жұптардың жылдан басқа кез келген кезеңді білдіруі мүмкін емес екенін мойындады. Сонымен қатар, конгресс басталмас бұрын Де Гир 14 елден келген 65 делегатқа экскурсия ұйымдастырды, оның аясында ол Шпицбергендегі Диксонфьорденді зерттеді.
Baron Gerard Jacob De Geer comes from a well known Swedish aristocratic family of Brabant origin, who had emigrated to Sweden in the early seventeenth century. His family included prominent industrialists and politicians. His father Louis and older brother Gerhard Louis served as the Prime Minister of Sweden. Gerard Jacob was born on October 2, 1858, in Stockholm in the family of Baron Louis Gerhard de Geer, at that time the first Minister of Justice in the Swedish government, and Carolina de Geer, née Countess Wachtmeister. Since 1869 he studied at primary school, and since 1873 at the Stockholm gymnasium. In 1877, de Geer entered Uppsala University. In May 1879 he graduated and received a Bachelor of Arts degree. In 1878, De Geer became an employee of the Geological Survey of Sweden, initially freelance, then, since 1882, as an assistant to a geologist, and since 1885, a full time geologist. At this time he started to study the late Quaternary deposits and landforms of southern Sweden. In 1897, he left his job in the geological service for the position of professor of general and historical geology at Stockholm University. In 1882, on the recommendation of Otto Martin Torell, de Geer participated in the Swedish expedition to Spitsbergen as part of the first International Polar Year as a staff geologist. This marks the beginning of many years of research on the modern glaciation of the Svalbard archipelago: in total he took part in six expeditions to Svalbard (1882, 1896, 1899, 1901, 1908 and 1910). Gerard de Geer remained a lecturer at the Department of Geology at the University of Stockholm from 1897 to 1924. At the university, he served as rector (1902 1910) and vice chancellor from (1911 1924). In addition, De Geer was a member of the Swedish Parliament from 1900 to 1905. The pinnacle of de Geer's scientific career can be considered the receipt of the presidency of the X International Geological Congress, held in Stockholm in 1910. At first he took part in the preparation of the Congress as vice chairman of the preparatory committee, and from May 1907 as chairman of the executive committee. Within the framework of the congress, he delivered the now classic lecture "A geochronology of the last 12000 years". He began this lecture with such words "Geology is the history of the earth, but hitherto it has been a history without years." At the congress De Geer formally introduced the term varve defining it as any annual sedimentary layer, and also proposed that the term geochronology be restricted to varve dating, other existing techniques being less accurate and precise. By then, observations of the stratigraphic relationship between varved sediment and recessional moraines, and the correlation of varve sequences between geographically distant sites, added more compelling evidence to De Geer's essentially circumstantial speculation. The geological community accepted that the couplets were unlikely to represent any period other than the year. In addition, before the start of the Congress, De Geer conducted an excursion for 65 delegates from 14 countries, within the framework of which he examined the Dicksonfjorden on Spitsbergen.
Негізгі зерттеу салалары
Де Гирдің мұздық изостатикалық теңіз деңгейінің өзгеруін қалпына келтіру үшін пайдаланған көтерілген жағалауларды зерттеудің алғашқы жұмыстары және соңғы скандинавиялық мұздықтың аумағын және оның мұзсыздану үлгісін анықтау үшін мұздық мореналарын картаға түсіру (оның зерттеген моренаның нақты түрі қазір Де Гир моренасы деп аталады) жақсы қабылданды. Алайда, Де Гир ең белгілісі – варвтарды ашқандығы және оларды геохронологияда алғаш рет қолданғандығы үшін танымал. 1878 жылы өрістегі жұмыстар кезінде Де Гир соңғы мұз дәуірінің соңында Скандинавия мұздығының шегіндегі мұздық көлдерінде шөгіндірген қабатты шөгінділердің сыртқы түрі ағаштардың жылдық сақиналарына өте ұқсас екенін байқады. 1940 жылы жарық көрген ең танымал еңбегі «Геохронология Сюэция» кітабында Де Гир: «Ағаштардың реттелген, жылдық сақиналарымен айқын ұқсастығынан, екеуі де жылдық шөгінді болуы керек деген ойға келдім» (1940, 13-бет) деп жазды. Бұл байқау жаңалық емес еді, бірақ Де Гир оның мүмкіндіктерін пайдаланған алғашқы геолог болды. Де Гир осы жылдық шөгінді қабаттарды варвтар деп атады және 1880 жылдары теориясын одан әрі дамытып, 1882 жылы өзінің жаңалығының қысқаша сипаттамасын жариялады, содан кейін 1884 жылы Швед геологиялық қоғамына баяндама жасады. Де Гирдің осы пионерлік жұмысы 1910 жылы Халықаралық геологиялық конгресте ғана кеңінен халықаралық ғылыми қауымдастыққа жетті.
De Geer's early studies of raised beaches, used to reconstruct glacio isostatic sea level changes, and his mapping of glacial moraines to reconstruct the extent of the last Scandinavian ice sheet and its pattern of deglaciation (the particular type of moraine he studied is now referred to as De Geer moraine), were well received. However, De Geer is most famous for discovering varves and pioneering their use in geochronology. During fieldwork in 1878, De Geer noticed that the appearance of laminated sediments deposited in glacial lakes at the margin of the retreating Scandinavian ice sheet at the end of the last ice age, closely resembled tree rings. In his best known work Geochronologia Sueccia, published in 1940, De Geer wrote "From the obvious similarity with the regular, annual rings of the trees I got at once the impression that both ought to be annual deposits" (1940, p. 13). While this observation was not new, De Geer was the first geologist to exploit its potential application. De Geer called these annual sedimentary layers varves and throughout the 1880s further developed his theory, publishing a brief outline of his discovery in 1882, which he followed with a presentation to the Swedish Geological Society in 1884. It was not until 1910, at the International Geological Congress, that De Geer's pioneering work reached the wider international scientific community.
Шведтердің уақыт шкаласы
1897 жылы Де Гир Стокгольм университетінің геология профессоры болып тағайындалды және 1902 жылдан 1910 жылға дейін университет президенті қызметін атқарды. Стокгольм мен Уппсаладан келген көптеген студенттердің көмегімен Де Гир Швецияның оңтүстік-шығысындағы қысқа, бірақ бірін-бірі жабатын, варвалық қатарларды жинастыра бастады, осылайша соңғы мұз дәуіріндегі мұздың шегінуінің жылдық хронологиясын құрды. Стокгольмнің қалалық кеңеюі Де Гир мен оның әріптестері үшін Балтық алабының мұздық көл шөгінділерін ашқан көптеген шұңқырлар мен қазбалардағы қабатталған шөгінділердің көптеген ашылуларын тиімді пайдалануға қолайлы жағдай жасады. Ангерманльвен өзенінің аңғарында ашылған эстуарлық шөгінділер Де Гирге хронологияны ерте голоценге дейін ұзартуға мүмкіндік берді. Нәтижесінде құрылған варвалық хронология «Швед уақыт шкаласы» деп аталды, ал Швециядан тыс геологтар да көп ұзамай варвалық шөгінділерді қолданып, мұздың шегінуінің жоғары дәлдіктегі хронологиясын жасады, осы істе ең белгілісі – Финляндиядағы Матти Саурамо.
In 1897 De Geer was appointed professor of geology at Stockholm University, and went on to become the university's president from 1902 to 1910. With the help of numerous students from both Stockholm and Uppsala, De Geer began to piece together short, but overlapping, varve sequences in south east Sweden to create a longer year by year chronology of glacial retreat for the Lateglacial period. The urban expansion of Stockholm provided perfect conditions for De Geer and his colleagues, who made good use of numerous exposures of laminated sediment in the many pits and cuttings that exposed the glacial lake sediments of the Baltic basin. Estuarine sediments exposed along the valley of the Angermanalven River, allowed De Geer to further extend the chronology into the early Holocene. The resulting varve chronology was called the Swedish Time Scale, and geologists outside Sweden soon followed suit using varved sediments to build high resolution chronologies of glacial retreat, most notably Matti Sauramo in Finland.
Әлемдік экспедициялар, телебайланыстар және даулар
Де Гир варвалық шөгінділердің негізгі факторы мұздық судың еріп ағуына әсер ететін күн сәулесі екеніне және осыған байланысты варвалық шөгінділер "үлкен, табиғи өздігінен тіркелетін термограф" (Де Гир 1926) және варвалық қисықтар (варвалық қалыңдығы варвалық нөміріне немесе жылына қатысты сызылған), ол оларды жиі "күн қисықтары" деп атады, бұл өткендегі күн сәулесінің өзгеруіне сенімді жақындық екеніне сенді. Де Гир өз зерттеулерінің мұз дәуірлерінің түпкі себебін түсіндіретініне үміттенді. "Егер соңғы мұз басудың барлық жерде синхронды болып көрінсе және соңғы мұз дәуірінің пайда болуы жалпы сипатта болса, ғарыштық себептің болуын жоққа шығару қиын болар еді". 1915 жылы Де Гир Швеция, Финляндия және Норвегиядан алынған варвалық қисықтарды салыстырды. Бұл ұзақ қашықтықтағы корреляцияға жасалған алғашқы әрекет Де Гир мен оның әріптестерінің екі онжылдық бойы әлемді аралап, ықтимал телебайланыстарды іздеу үшін варвалық тізбектерді іздеуіне бастама берді. 1920 жылы Де Гир әйелімен және екі көмекшісі Эрнст Антевс және Рагнар Лиденмен Солтүстік Америкаға сапар шекті. Сапар аяқталғаннан кейін Антевс Солтүстік Америкада қалды және солтүстік американдық варвалық хронологиясы бойынша жұмыс істеді. Келесі сапарларға Эрик Нориннің Гималайға сапары (1924–1925), Эрик Нильссонның Шығыс Африкаға сапары (1927–1928), Карл Кальдениустың Оңтүстік Америкаға сапары (1925–1929), содан кейін Жаңа Зеландияға сапары (1932–1934) кірді. Алайда, 1930 жылдардың ортасына қарай Де Гирдің телебайланыстары оның бұрынғы студенті Эрнст Антевстің күшейіп келе жатқан сыныптарының нысанына айналды. Антевс телебайланыстар ғылыми тұрғыдан дұрыс емес екенін және Де Гирдің Атлант мұхиты арқылы жасаған корреляцияларының дұрыс еместігін дұрыс көрсетті. Де Гир Антевстің оның позициясын қасақана бұрмалап, дұрыс түсінбегенін сезінді, бірақ оған талданған сын-ескертпелерге қарсы ғылыми тұрғыдан жауап беруге көп көмектеспеді. 1924 жылы Де Гир оқытушылық қызметтен зейнетке шығып, Стокгольм университетіндегі Геохронологиялық институттың директоры болды.
De Geer firmly believed the main control on varve sedimentation was solar radiation acting on glacier meltwater production, and that consequently, varved sediments represented a " gigantic, natural self registering thermograph" (De Geer 1926) and varve curves (varve thickness plotted against varve number or year), which he often referred to as "solar curves", a reliable proxy for past changes in solar radiation. Ultimately, De Geer hoped his studies of varves would explain the fundamental cause of Ice Ages "If the last glaciation everywhere should show to be synchronous and the origin of the last Ice Age thus to be of a general nature, the assumption of a cosmic cause would scarcely be avoidable." In 1915 De Geer matched, or 'teleconnected", varve curves from Sweden to varve curves from Finland and Norway. This first attempt at long distance correlation marked the start of two decades travelling around the world by De Geer and his colleagues, searching out varve sequences for potential teleconnections. In 1920 De Geer travelled to North America with his wife and two assistants, Ernst Antevs and Ragnar Liden. Antevs remained in North America at the end of the trip, where he worked on the North American varve chronology. Further trips included Erik Norin's visit to the Himalayas (1924–1925), Erik Nilsson's visit to East Africa (1927–28), and Carl Caldenius' visit to South America (1925–1929), and later to New Zealand (1932–34). However, by the mid 1930s De Geer's teleconnections had become the subject of increasing criticism from his former student Ernst Antevs. Antevs correctly argued that the teleconnections were bad science, and that De Geer's Trans Atlantic correlations were inaccurate. De Geer felt his position was being caricatured and intentionally misunderstood by Antevs, but did little scientifically to rebuff the criticisms levelled at him. In 1924 De Geer retired from teaching and became the founder director of the Geochronological Institute at Stockholm University.
Геохронологияның принциптері
1940 жылы Де Гир өзінің ең ұзақ және ең танымал еңбегі – Geochronologia Suecica Principles-ті жариялады, онда ол шведтік уақыт шкаласының бір бөлігін егжей-тегжейлі көрсетті және варваларға қатысты теориялары мен жұмыстарын түсіндірді. Geochronologia Suecica Principles жарық көргеннен кейін дереу Де Гирдің шведтік уақыт шкаласы көптеген түзетулердің біріншісіне ұшырады, себебі басқа геологтар варваларды зерттеуге қатысып, көптеген жерлер зерттелді. Дегенмен, халықаралық қызығушылық азайды. Де Гир мен Антевс арасындағы қатыгез дау, сондай-ақ жаңа мерзімдеу әдістерінің пайда болуы, ең маңыздысы – радиокөміртекті мерзімдеу, варвалардың беделін түсірді. Де Гир 1943 жылғы 24 шілдеде Стокгольмде қайтыс болды. Оның әйелі Эбба Хюльт Де Гир 1950 жылдарға дейін оның еңбектерін жариялауды және толықтыруды жалғастырды.
In 1940, De Geer published his longest and best known work Geochronologia Suecica Principles, in which he presented part of the Swedish Time Scale in detail, and expounded upon his theories and work regarding varves. Almost immediately after the publication of Geochronologia Suecica Principles De Geer's Swedish Time Scale underwent the first of many revisions, as other geologists became involved in the study of varves and more sites were examined. However, international interest in varves diminished. The bitter dispute between De Geer and Antevs, coupled with the advent of new dating techniques, most importantly radiocarbon dating, showed varves in a bad light. De Geer died in Stockholm on July 24, 1943. His wife, Ebba Hult De Geer, continued to publish his work, and add to it, into the 1950s.
Марапаттар мен мойындау
Де Гирдің геология ғылымына қосқан үлесі Ұлыбританияда мойындалды, онда Геологиялық қоғам 1920 жылы Де Гирге Вулластон медалін табыстады, ал Корольдік қоғам 1930 жылы оны шетелдік мүше етіп қабылдады. Қазіргі теңіз Канадасы аумағындағы ежелгі Дегер теңізі оның құрметіне аталған. Швед Антарктика экспедициясы (1901–1904) Атлант мұхитының оңтүстігіндегі Оңтүстік Джорджия аралындағы бір мұздыққа Де Гирдің есімін берді. Бірақ кейіннен британдықтар сол мұздықты замандас ағылшын геологы Альфред Харкердің есімімен атады. Свальбардтағы Шпицбергендегі Де-Гердален аңғары оның құрметіне аталған.
De Geer's contributions to geology were recognised in the UK, where the Geological Society awarded De Geer the Wollaston Medal in 1920, and the Royal Society elected De Geer a foreign member in 1930. The ancient DeGeer Sea in modern day Maritime Canada was named in his honour. The Swedish Antarctic Expedition (1901–1904) named a glacier on South Georgia Island in the southern Atlantic Ocean after De Geer. The British would later rename the glacier Harker Glacier after a contemporary English geologist, Alfred Harker. The valley of De Geerdalen at Spitsbergen, Svalbard is named after him.
Де Гирдің қазіргі заманғы көзқарасы
Де Гирдің төртінші кезең ғылымына ең маңызды үлесі, әрине, варвтарды анықтауы және олардың өткен климаттық және қоршаған орта өзгерістерінің жылдық хронологиясын құрудағы мүмкіндігін тануы болды. Швед уақыт шкаласы өз заманының ең нақты және дәл геологиялық уақыт шкаласы болды, және ол бүгінге дейін жетілдіріліп, толықтырылуда. Оның варвтар өткен климаттың сандық көрсеткіштері екенін қатысты талабы белгілі бір деңгейде расталды, бірақ варв қалыңдығы мен гидрометеорологиялық жағдайлар арасындағы байланыс оның ойлағандай қарапайым емес. Варвтар соңғы кезде зерттеу әдістері мен техникаларының жақсаруына байланысты қайта жанданды, және қазір радиокөміртектік уақыт шкалаларын калибрлеу үшін жиі қолданылады. Көп жағынан Де Гирдің алаңдаулары қазіргі төртінші кезең геологтары мен палеоклиматологтардың алаңдауларымен үйлеседі, әсіресе оның өткен өзгерістердің жоғары ажыратымдылықтағы табиғи мүрағаттарының қажеттілігін және жаһандық өзгерістердің синхрондылығын тексеру маңыздылығын мойындауы. Де Гирдің негізгі кемшілігі – телебайланыстарға сенімі болды, оның тұжырымдары оның алдын ала болжамдарымен анық әсер етті. Оның күн радиациясының өзгеруі барлық климат өзгерісінің басты факторы деген сенімі де кейіннен дұрыс емес екені дәлелденді. Дегенмен, Де Гир барлық дұрыс сұрақтарды қойды, ал оның қателіктері нашар ғылымға ғана емес, сонымен қатар шамадан тыс ынта мен бірбеткей құмарлыққа да байланысты болуы мүмкін.
De Geer's most significant contribution to Quaternary science was unquestionably the identification of varves, and his recognition of their potential in establishing annual chronologies of past climatic and environmental change. The Swedish Time Scale was the most precise and accurate geological timescale of its day, and it is still being improved and added to today. His insistence that varves represented quantifiable proxies for past climate has since been borne out to a degree, but the relationship between varve thickness and hydrometeorological conditions is not as simple as he presumed. Varves have recently experienced a renaissance as methods and techniques of study have improved, and varves are now regularly used to calibrate radiocarbon timescales. In many ways, De Geer's concerns mirror that of modern Quaternary geologists and palaeoclimatologists, particularly his recognition of the need for high resolution natural archives of past change, and the importance of testing whether global change is synchronous. De Geer's principle failing was his faith in teleconnections, where his findings were clearly influenced by his preconceptions. His belief that variations in solar radiation were the principal agent of all climate change has also since been shown to be incorrect. Nevertheless, De Geer asked all the right questions, and his errors can be attributed as much to over enthusiasm and a single minded passion, as they can to bad science.
Ағылшын тіліндегі таңдамалы шығармалар
Де Гир, Г. (1912), Соңғы 12000 жылдың геохронологиясы. Халықаралық геологиялық конгресі. Стокгольм 1910, Баяндамалар, 241–253. Де Гир, Г. (1940), Швеция геохронологиясының принциптері. K. Svenska Vetenskapsakad. Еңбектер.
De Geer, G. (1912), A geochronology of the last 12000 years. Congr. Géol. Int. Stockholm 1910, C. R., 241–253. De Geer, G. (1940), Geochronologia Suecia Principles K. Svenska Vetenskapsakad. Handl.