Кіріспе

Француз ғалымы (1813–1853)

Антуан Фредерик Озана (Antoine Frédéric Ozanam; 23 сәуір 1813 – 8 қыркүйек 1853) – француз католик әдебиеттанушысы, заңгер, журналист және тең құқықтарды жақтаушы. Ол студенттермен бірге «Мейірімділік конференциясын» құрды, кейіннен ол Сент-Винсент-де-Пол қоғамы деп аталды. 1997 жылы Рим Папасы Иоанн Павел II оны киелі деп жариялады, ал мерекесі 9 қыркүйекте тойланады.

Өмір

Фредерик Озанам 1813 жылғы 23 сәуірде Жан мен Мари Озанам отбасында дүниеге келді. Ол 14 баланың бесіншісі еді, ересек жасқа жеткені тек үшеу ғана болды. Оның отбасының қашан да бір жақын еврейлік байланыстары болған, және олар Францияның Лион аймағында көп ғасырлар бойы қоныстанған. Фредериктің атасы Жак Озанам (1640–1717) белгілі математик болған. Фредериктің әкесі Жан Озанам Бірінші француз республикасының армиясында қызмет еткен, бірақ Наполеон Бонапарт билікке келгеннен кейін және Бірінші француз империясы құрылғаннан кейін ол саудамен, оқытумен, соңында медицинамен айналысты. Озанам Миланда дүниеге келді, бірақ Лионда өсті. Жастық шағында ол католик дініне күмәнмен қарады, сол кезде Лион колледжіндегі ұстаздарының бірі, дін қызметкері Жозеф Матиас Нуаро (көбінесе Аббат Нуаро деп аталады) оған үлкен әсер етті. Оның діни сезімдері ерте оянды, және 1831 жылы ол Сен-Симонизмге қарсы памфлет – «Сен-Симон ілімі туралы ойлар» жариялады, ол француз ақыны және саясаткері Альфонс де Ламартиннің назарын аударды, ол осы аймақта туған еді. Озанам сондай-ақ, сол аймақтан келген көптеген католик миссионерлерін қолдау мақсатымен құрылған, дінге жатпайтын католик ұйымы – «Дін тарату қауымдастығын» ұйымдастыруға және оған материалдар жазуға уақыт тапты. Сол күзде ол Парижге заң оқуға барып, онда үй сағынышын қатты сезінді. Озанам Ампер отбасымен (математик Андре Мари Ампермен бірге тұрып), және олар арқылы сол кездегі басқа да көрнекті либералды католиктермен, мысалы, граф Франсуа Рене де Шатобриан, Жан-Батист Анри Лакордер және Шарль Форбс Рене де Монталембермен танысты. Оқушы кезінде Озанам журналистикамен айналысып, Бейлидің «Католик трибунасы» газетіне үлкен үлес қосты, ол кейін «L’Univers» француз католик газетіне айналды, ол өте консервативті ұстанымды ұстанды. Озанам және оның достары «Жақсы оқулар қоғамы» деп аталатын талқылау тобын қайта жандандырып, оны «Тарих конференциясы» деп атады, ол студенттер арасында кең және қызықты талқылауларға арналған аламатқа айналды. Олардың назары жиі Ілгі хабардың әлеуметтік тұжырымдарына ауды. Бір кезде Озанам мен оның достары тарихи дәлелдерге сүйене отырып, Католик шіркеуінің Христостың негізін салған шіркеу екенін дәлелдеуге тырысқанда, олардың қарсыластары шіркеудің бір кезде жақсылықтың көзі болғанын, бірақ енді солай емес деп мәлімдеді. Бір дауыспен: «Сендердің шіркеулерің қазір не істеп жатыр? Ол Париждің кедейлері үшін не істеп жатыр? Бізге өз істеріңді көрсетіңдер, сонда біз сенерміз!» Сол себепті 1833 жылдың мамырында Озанам және басқа да жас жігіттер тобы «Қайырымдылық әйелдер қауымын» құрды. Сонымен қатар, ол жеке қызығушылықтарын да жалғастырды, және 1839 жылы Данте туралы диссертациясымен әдебиет докторы ғылымын қорғады, ол Озанамның ең танымал кітаптарының негізін құрады. Бір жылдан кейін ол Лиондағы коммерциялық құқық профессоры болып тағайындалды, ал 1840 жылы, жиырма жеті жасында Сорбоннадағы шетелдік әдебиеттің қосымша профессоры болды. 1841 жылдың маусымында ол Лион университетінің ректорының қызы Әмели Сулакруаға үйленді, және жұбайлар бал айына Италияға сапар шекті. Олардың Мари есімді қызы болды. Канделас Озанамды «үлкен сенімі бар адам» деп сипаттайды. Ол достықты бағалап, кез келген құнмен достарын қорғады. Ол егжей-тегжейлілікке, тіпті шектен тыс назар қойды. Ол отбасына қатысты үлкен мейірімділік танытты. Ол ата-анасын өте құрметтеді, және олардың қанағаттануы үшін мансабы мен кәсібінен бас тартуға дайын екенін көрсетті. Заманауи қозғалыстарда ол католик демократиясының және шіркеудің француз революциясынан кейінгі саяси жағдайларға бейімделуі керек деген көзқарастың адал және жауапкершілігімен жақтады. Ол «Тәж және алтарь» ескі одағын айыптады және Пападан көбірек либералды ұстанымдарды қабылдауын өтінді. Ол шіркеу мен мемлекеттің бөлінуі бостандыққа ықпал ететінін жақтады, және ол шіркеуден бас тартқаны үшін жиі сынға ұшырады. А.К. Глиннің «Бесінші ғасырдағы өркениет тарихы» (Лондон, 1868) аудармасы. Оның хаттарының бір бөлігін А. Коутс ағылшын тіліне аударған (Лондон, 1886).