Поляк, кеңестік және ресейлік композитор: Mieczysław Weinberg

Кіріспе

Поляк және Кеңес композиторы (1919–1996)

Миечислав Вайнберг (8 желтоқсан 1919 – 26 ақпан 1996) – поляк, совет және ресей композиторы және пианист. Оның шығармаларына 22 симфония, көптеген камералық туындылар (соның ішінде 17 скрипкалық квартет, скрипка, виолончель және фортепианоға арналған сонаталар), скрипка концерті және жеті опера кіреді. Ол Дмитрий Шостаковичтің құрдасы болды, және олар көбінесе бір-бірімен идеялармен бөлісетін. 2004 жылғы бір рецензияда ол "Прокофьев пен Шостаковичпен қатар үшінші ұлы совет композиторы" деп есептелді. 2017 жылғы New York Times газетінде оның "қарқаралы, түсінікті музыкасы кеңірек танылуда" деп жазылған.

Атаудың жазылуы мен транслитерациясы

Вайнбергтің аты туу куәлігінде Мойше Вайнберг деп тіркелген. Өмірінің басынан бастап ол хаттарына поляк тілінде, аты-жөнінің полякша жазуын қолданып қол қоятын. Соғыстар аралығындағы Варшаваның идиш театрында ол немісше Мозе Вайнберг деп танымал болды; бұл экспортқа жазбалар шығаруды көздеген поляк музыканттары үшін сол кездегі қалыпты жағдай еді. Вайнберг музыкалық мансабының басында Mieczysław есімін қабылдады, себебі ол оның поляк тілінде әрі мәртебелі естілетініне сенді. Кеңес Одағында ол ресми түрде Моисей Самуилович Вайнберг (Моисей Самуилович Вайнберг) деп аталды. Бұл атау 1939 жылы Кеңес Одағына паналағандағы заңдық қажеттілік пен оның жеке бейжайлығының нәтижесі болды. Кейін ол Польша шекарасынан өтуді күткен кездерін еске алды:

Бір түрлі әскер құжаттарды тексеруге ұйымдастырылды, бірақ бұл асығыс жасалды, себебі көп адам болды. Мені сұрады: "Тегіңіз кім?"—"Вайнберг"—"Атыңыз?"—"Mieczysław"—"Mieczysław деген не? Сіз еврейсіз бе?"—"Иә, евреймін"—"Олай болса, 'Моисей' болады". 1980-ші жылдары ол атын Mieczysław деп өзгертуге өтініш берді. Ресейдегі достары арасында ол полякша "Mietek" деп аталатын. Композитордың тегін кириллицадан латын әліпбиіне аударғанда әртүрлі жазулар пайда болды. 1990-шы жылдары Olympia лейблінде шыққан компакт-дискілер сериясының арқасында "Vainberg" ең көп таралған атауға айналды. Олардың жазуының авторы Пер Сканс бұл композитордың өзі таңдаған есім деп қате пікір білдірді. XXI ғасырдан бастап "Weinberg" ең көп қолданылатын жазуға айналды. Композитор өзі есімнің қалай жазылуына қатысты ешқандай тілек білдірген жоқ.

Жастық шақ

Вайнберг 1919 жылдың 8 желтоқсанында Варшавада дүниеге келген. Оның әкесі, Сзюмель, Варшавадағы еврей театрында танымал дирижер, композитор және скрипкашы болған. Ол бастапқыда Кишиневтен, Бессарабия губернаторлығынан (қазіргі Молдованың бір бөлігі) келген, ол еврей қауымына шабуыл жасалмас бұрын, 1903 жылы қаланың погромында, оның барысында Вайнбергтің ата-анасы мен әже-немерелері қаза тапты. Вайнбергтің анасы Сара (туған аты – Сура Двожра Штерн немесе Сара Дебора Штерн) Сзюмельдің екінші әйелі болды. Ол Одессада, Херсон губерниясында (қазіргі Украинаның бір бөлігі) дүниеге келген және Варшава мен Лодзьдегі бірнеше идиш театрында актриса болған. Композитордың туысы Исай Абрамович Мишне Бакинская коммунаның әскери-революциялық комитетінің хатшысы болды. 1918 жылы ол басқа 26 Баку комиссарымен бірге атылды. Вайнбергтер отбасының үйі Вола ауданында, Крохмальная көшесінде орналасқан. Вайнберг өте ерте жасынан музыкамен өршілді, алты жасында әкесімен музыкалық өнерлеулерге қатысты. Кішкентай кезінде ол фортепианода ойнауды өзі үйреніп, әкесінің орнына дирижерлік етуге жеткілікті шеберлікке ие болды. Ол сондай-ақ композиция жазуды бастады, бірақ осы алғашқы туындыларына үлкен мән бермеді: бала үшін музыка жазу дегеніміз не? Мен әкемнің бір нотасын алып, бірдеңе жазып алдым. Бірақ осылай, туылғаннан бастап музыканы үйрендім. Осы «оперетталарды» жазғанда өзімді композитор деп ойлаған шығармын. 12 жасында Вайнберг Варшавадағы мектепте алғашқы ресми музыка сабақтарын бастады. Оның ерте дарынын байқаған мұғалімі 1931 жылдың қазан айында оны Варшава консерваториясына жіберді, онда оның таланты жақсы дамытылады деп ойлады. Консерваториядағы алғашқы екі жылда Вайнбергтің ұстаздары кім болғаны белгісіз, бірақ 1933 жылы ол Йозеф Турчинскийдің студенті болды, ол Вайнбергті Витольд Малькужинскиймен бірге ең жақсы студенттерінің бірі деп санайтын. Вайнберг 1939 жылы консерваторияны бітірді. Польшада Вайнбергтің алған музыкалық әсерлері мен қызметтері туралы көп мәлімет жоқ. Ол өзінің кәсіби дебютін 1936 жылдың 10 желтоқсанында Польшаның қазіргі заманғы музыка қоғамы ұйымдастырған камералық концертте жасады, онда Анджей Пануфниктың фортепиано триосының әлемдік премьерасында пианист болды. Оның келесі өнері 1937 жылдың ортасында болды, онда ол консерваторияның жылдық бітіру концертінде өнер көрсеткен музыканттардың бірі болды. Сол шарада Витольд Лутославский, Стефан Кисилевский және Збигнев Турски де диплом алды. Концерт бағдарламасына соңғысының фортепиано концерті енгізілді, онда Вайнберг солист болды. Бір сыншы оны концерттегі ең жақсы орындаушы деп мақтап, оның ойнауын «шындығында еркектік» деп сипаттады. Вайнбергтің осы кезеңдегі композицияларына мазуркалар, скрипка мен фортепианоға арналған үш пьеса және оның №1 скрипкалық квартеті кірді, соңғысы Турчинскийге арналған. 1936 жылы Вайнберг сонымен қатар пл, пл-нің алғашқы фильмдеріне музыка жазды, онда ол қысқаша фортепианода ойнады. Фильмге оның әкесінің әндері де енгізілген, ол фильмде қолданылған ансамбльді жүргізген болуы мүмкін. 1938 жылдың мамырында Турчинский Вайнбергті өзінің досы, пианист Йозеф Хофманмен таныстырды, ол консерваторияның құрметті профессоры лауазымын атқарды және сол кезде Польшада гастрольде болды. Вайнберг оған Иоганн Себастьян Бахтың итальяндық концерті мен Мили Балакиревтің «Исламей» әуенін орындады. Ол Вайнбергті Филадельфиядағы Кертис музыка институтына оқуға шақырды және оған американдық виза алуға уәде берді. Ақырында Вайнберг пианист емес, композитор болуды шешті. Бірақ 1939 жылы Польшаға шабуыл жасалғандықтан ол Хофманның ұсынысын қабылдай алмады, Вайнберг бұл оның өміріндегі «ең жақсы және бақытты кезеңнің» аяқталуы деп атады.

Weinberg was born in Warsaw on December 8, 1919. His father, lt=Szmuel, was a well known conductor, composer, and violinist at the Jewish Theatre in Warsaw. He had originally come from Kishinev, Bessarabia Governorate (today part of Moldova), which he left shortly before its Jewish community was attacked in the city's pogrom of 1903, in the course of which Weinberg's grandparents and great grandparents were killed. Weinberg's mother, Sara (née Sura Dwojra Sztern or Sara Deborah Stern), was Szmuel's second wife. She had been born in Odessa, Kherson Governorate (today part of Ukraine), and was an actress in several Yiddish theater companies in Warsaw and Łódź. One of the composer's cousins, Isay Abramovich Mishne, was the secretary of the Military Revolutionary Committee of the Бакинская коммуна. He was executed in 1918 along with the other 26 Baku Commissars. The Weinberg's family home was located in the Wola district, on Ulica Krochmalna w Warszawie. From an early age, Weinberg was surrounded by music; he later told his second wife that "life was my first music teacher". At the age of six, he began to accompany his father to musical performances. At an early age, he taught himself to play the piano, eventually developing enough skill to substitute for his father as conductor. He also began to compose, although he did not accord these early works importance:

What does writing music mean to a child? I simply took down one of my father's music sheets and scribbled down something or other But in this way, I studied music right from my birth, as it were. And when I wrote these "operettas" I probably imagined myself to be a composer. At the age of 12, Weinberg began his first formal music lessons at a school in Warsaw. Discerning his precocity, his teacher enrolled him at the Warsaw Conservatory in October 1931, where she felt his talent would be better fostered. Who Weinberg's teachers were in the first two years at the conservatory are no longer known, but in 1933 he became a student of Józef Turczyński, who considered Weinberg to be one of his best students along with Witold Małcużyński. Weinberg graduated in 1939. Little is known about the influences and musical activities Weinberg may have experienced in Poland. He made his professional debut in a chamber concert organized by the Polish Society for Contemorary Music on 10 December 1936, wherein he was the pianist for the world premiere of Andrzej Panufnik's Piano Trio. His next appearance was in mid 1937, where he was one of the musicians that performed at the conservatory's annual graduation concert. The students receiving diplomas at the event included Witold Lutosławski, Stefan Kisielewski, and Zbigniew Turski. The latter's Piano Concerto was included on the concert program; Weinberg was the soloist. A reviewer praised him as the best performer at the concert and described his playing as "truly masculine". Weinberg's compositions from this period consisted of a pair of mazurkas, Three Pieces for violin and piano, and his String Quartet No. 1; the latter was dedicated to Turczyński. In 1936, Weinberg also contributed music to an early film by pl, pl, in which he made a brief appearance playing the piano. The film also included songs by his father, who may have conducted the ensemble used for the film. In May 1938, Weinberg was introduced by Turczyński to his friend, the pianist Josef Hofmann, who held the post of honorary professor at the conservatory and who was then touring Poland. Weinberg played for him Johann Sebastian Bach's Italian Concerto and Mily Balakirev's Islamey. Impressed, Hofmann invited Weinberg to become his student at the Curtis Institute of Music in Philadelphia, for which he promised to procure an American visa. Ultimately, Weinberg decided to pursue a career as a composer rather than pianist. In the event, he was unable to accept Hofmann's offer because of the invasion of Poland in 1939; Weinberg referred to this as having marked the end of "the best and happiest period" of his life.

Польшадан қашу

Соғыс басталғанға қарамастан, Вайнберг күнделікті өмірін сақтап келді; ол Польшаның Германияның басқындығына қарсы жеңіске жетіп жатқаны туралы поляк үгітінің уәделеріне сенді. 1939 жылдың 6 қыркүйегінде кешкі сағаттарда Вайнберг Варшавадағы «Адрия» (жергілікті мәдени орталық) мекемесінен, онда ол пианист болып жұмыс істеді, үйіне оралды. Анасы дайындаған тамақты жеп отырғанда, радиодан Варшаваның барлық азаматтарын неміс әскерінің жақындауына байланысты қашқындары туралы хабар естіді. Ертесі күні таңертең Вайнберг кіші қарындасымен бірге шығысқа қарай жолға шықты, бірақ ол аяқ киімінен аяқтарына қатты ауыр тиғандықтан үйге қайтуға шешім қабылдады. Вайнберг енді апасы мен әкесін көрген жоқ. 1966 жылы Польшаға келген соң ғана ол бұрынғы көршілерінен отбасының Травники концлагерінде қаза болғанын білді. Он жеті күн бойы Вайнберг азын-аулақ тамақтанып, оқ жаудырудан және бомбалаудан қашып, жалғыз өзі Кеңес шекарасына қарай бағытталды. Жол бойында ол бірге саяхаттап келе жатқан бірнеше босқындардың қазасына куә болды. Осындай оқиғалардың бірі совет-поляк шекарасына жақын жерде болды:

Екі-үш еврей жолмен келе жатқан еді; киімдері олардың еврей екенін көрсетіп тұрды. Содан кейін бір мотоцикл келіп тоқтады. Неміс түсіп, қол қимылдарынан біз оның бір жерге жол сұрағанын түсіндік. Олар оған нақты көрсетті. Ол, мүмкін, «Danke schön» деді, қайта отырып, қозғалтқышты іске қосты. Еврейлер қайтадан жүре бастағанда, оларды жолға шығарып салу үшін қол гранатасын лақтырып жіберді, ол оларды жыртылып кеткендей етті. Мен де солай қаза таруым мүмкін еді. Шындығында, өлу оңай еді. 3 қазан күні Вайнберг шекараға жетті. Ол өзі сияқты аман қалған босқындардың барлығы да риза екенін және «өлімнен құтқара алған Қызыл Армияға алғыс айтқанын» еске алды. Шекарадан өткен соң Вайнберг Белоруссия КСР-інің Минск қаласына сапарлады. Денсаулығының нашарлығына байланысты оны әскерге шақырудан бас тартты. Ол өзімен бірге музыкалық қолжазбалары мен отбасылық суреттерін ғана алып келді.

Кеңес Одағындағы босқын

Кеңес Одағына кіргеннен кейін Вайнберг алдымен Брест, содан кейін Пинск және Лунинец арқылы сапар шекті; соңғысында ол өзінің №1 фортепианолық сонатасын жазды, оны қаланың атымен атады. Ақыры ол Минскіге келді, онда жергілікті билік оны және Польшадан келген басқа да иммигранттарды Кеңес азаматтығына қабылдады. Бұл оған Минск консерваториясына оқуға түсуге мүмкіндік берді және Василий Золотаревтің композиция класындағы студенттердің бірі болды. Вайнберг сонымен қатар контрапункт, музыка тарихы, гармония, оркестрлеу және дирижерлік курстарын тыңдады. Оның сыныптастарының арасында Эта Тирманд, Генрих Матусавич Вагнер және басқалар болды. Леў Майсеевич Абелиёвичтің айтуынша, Вайнберг ең жақсы студент саналды. Ол консерваторияның жатақханасындағы бөлмеге орналасты. Оның бөлмедесі Клумов Алексей Константинович, пианист және Генрих Нойхаустың бұрынғы шәкірті болды. Клюмов Вайнбергке орыс тілін үйретті, ол тілді тез меңгерді. Консерваторияны бітіргеннен кейін Вайнберг ақша табу үшін фортепианода ойнауын жалғастырды. Кейде ол Тирмандпен дуэт орындады, олар танымал американдық фильмдерден үзінділерді орындады. Золотарев композицияны Николай Римский-Корсаковтан үйренген, осылайша «Куќтi қол» дәстүрін, әсіресе халық музыкасының ерекшеліктерін мұра еткен. Вайнберг бұл ықпалдарды сіңіріп алып, еврей фольклоры мен музыкасына шабыттанды. Золотарев жас музыканттың қабілетіне риза болып, Вайнбергті «шармды және сұлу, өте талантты жас жігіт» деп сипаттады. Вайнбергтің денсаулығы мен қаржылық жағдайына алаңдаған Золотарев оған Өнер жөніндегі комитеттен көмек сұрады. Нәтижесінде 1940 жылғы маусымда Вайнберг Белорусь өнерінің фестиваліне қатысушы ретінде Мәскеуге жіберілді. Клюмов арқылы Вайнберг Николай Мясковскиймен танысты: «Мен оны алғаш көргенімде қаншалықты таңғалғанымды есімде, ол мені өмір бойы әсер етті: мен жиырма жаста едім, ал ол елуден асып кеткен, менің ойымша; ол маған қарт адам сияқты көрінді. Мен кететін кезде ол кенеттен менің пальтоымды киюге көмектесе бастады. Мен қатты таңғалдым, қолым дірілдеді: «Ой, бірақ өтінемін, өтінемін!» Минскіде тұрғанда Вайнберг бірнеше шығарма жазды. Олардың ішінде №2 фортепианолық сонатасы, Джулиан Тувимнің мәтіндерімен «Акациялар» атты оның бірінші ән циклі және Симфониялық поэмасы бар. Вайнберг «Акациялар» шығармасының соғыс кезіндегі стрестен ауысуға арналғанын айтты, ол композитордың романтикалық сезімі болған әйелге арналған. Симфониялық поэма бастапқыда «Хроматикалық симфония» деп аталған. Ол 1941 жылғы 21 маусымда Илья Мусиннің дирижерлігімен Белорусь КСР Мемлекеттік симфониялық оркестрінде тұңғыш рет орындалды. Вайнберг сонымен қатар Дмитрий Шостаковичтің музыкасын алғаш рет сезінді, оны кейін «континенттің ашылуы» деп атады. Бұл Белорусь КСР Мемлекеттік симфониялық оркестрінің оның №5 симфониясын орындауы кезінде болды. Ол кезде оркестрде арфа мен челеста болмады; Вайнберг олардың партияларын фортепианода орындады: «Осылайша мен Шостаковичтің музыкасын алғаш рет білдім. Мен кез келген композитор болудың көп-аздан талантты шеберлерге ғана арналғанын түсіндім, ал нағыз композитор – ойлайтын және түсінетін тұлға. Оркестрде ойнап отырғанда мен әрбір фраза мен әрбір музыкалық ойға таң қалдым, мыңдаған электр зарядтары маған тигендей болды. Бәлкім, осы сезімді «Эврика!» деп айқайлағысы келгендердің бәрі де сезінген шығар». «Үш фантастикалық биден» басқа, Вайнберг Шостаковичтің музыкасымен көп таныс емес еді, ол кейінірек өмірі үшін өкінді. «Кеңес Одағының жас кезімде Шостаковичтің музыкасынан айырылғаным үшін бүгінгі күнге дейін ренжіп жүремін», - деді ол. 1941 жылғы 22 маусымда немістер Кеңес Одағына шабуыл жасады. Барлық ер адамдарды жергілікті әскери комиссариатқа тіркелуге шақырды. Вайнберг Потт ауруына байланысты тағы да әскери қызметтен босатылды. 23 шілдеде ол консерваториядан диплом алды, оған Кеңес композиторлары одағының Мәскеу бөлімінің төрағасы Виссарион Шебалин қол қойды. Дипломымен бірге Вайнберг қолжазбаларын және отбасылық суреттерін жинап, досы Клюмовпен бірге Минскіден қашып кетті. Вайнбергке билік өкілдері бастапқыда кетуге рұқсат бермесе де, ол Клюмовтан музыка мұғалімі екенін куәландырған жалған құжаттарды алды. Осы құжаттармен ол қаржысы жеткенше Ташкентке, Өзбек КСР-іне бара алды. Минскіні тастай алмаған Белорусь КСР Мемлекеттік симфониялық оркестрінің музыканттарының көпшілігі немістердің қалаға бомбалауы және басып алуы кезінде қаза болды.

After crossing into the Soviet Union, it is believed that Weinberg first journeyed through Brest, then Pinsk, and Luninets; at the latter he composed his Piano Sonata No. 1, which he nicknamed after the town. He finally arrived in Minsk, where he and other recent immigrants from Poland were granted Soviet citizenship by local authorities. This permitted him the privilege of enrolling for studies at the Minsk Conservatory and became one of the students in Vasily Zolotarev's composition class. In addition, Weinberg also took courses in counterpoint, music history, harmony, orchestration, and conducting. His classmates included Eta Tyrmand, Генрых Матусавіч Вагнер, and pl. According to Леў Майсеевіч Абеліёвіч, Weinberg was considered the best student. He settled into a room at the conservatory's dormitory. His roommate was Клумов, Алексей Константинович, a pianist and former student of Heinrich Neuhaus. Klumov taught Russian to Weinberg, who quickly became fluent in the language. After school, Weinberg continued playing the piano to earn money. He sometimes was a duet partner for Tyrmand, with whom he played medleys of themes from popular American films. Zolotarev had been taught composition by Nikolai Rimsky Korsakov and, through him, inherited the traditions of the Mighty Handful, particularly their use of folk music idioms. In turn, Weinberg absorbed these influences and began turning to Jewish folklore and music for inspiration. Pleased at the young man's abilities, Zolotarev described Weinberg as "a charming and handsome young man, very (extraordinarily) talented". Concern for Weinberg's health and financial well being led Zolotarev to solicit help for him from the Committee on the Arts. This led to Weinberg being sent to Moscow as one of the participating delegates for the Festival of Byelorussian Art in June 1940. Through Klumov, Weinberg met Nikolai Myaskovsky:

I remember how baffled I was and it impressed me for my entire life when I saw [Myaskovsky] for the first time: I was twenty years old and he was already over fifty, I think; to me he seemed like an old man. When I was preparing to leave, he suddenly began to help me putting on my coat. I was shocked and my hands started trembling: "Oh, but please, please!" While resident in Minsk, Weinberg composed several works. These include his Piano Sonata No. 2; Acacias, his first song cycle, with texts by Julian Tuwim; and his Symphonic Poem. Weinberg said that Acacias was meant to be a distraction from wartime stresses; it is dedicated to an unnamed woman in whom the composer presumably had a romantic interest. The Symphonic Poem had initially been named the Chromatic Symphony. It was premiered on June 21, 1941 by the State Symphony Orchestra of the Byelorussian SSR conducted by Ilya Musin. Weinberg also first experienced what he later likened to as "the discovery of a continent": the music of Dmitri Shostakovich. This first occurred during a performance by the State Symphony Orchestra of the Byelorussian SSR of the latter's Symphony No. 5. At the time, the orchestra lacked a harp and celesta; Weinberg played their parts on the piano:

And so this was the first time I found out any music by [Shostakovich] I understood that being just any composer was for more or less talented craftsmen, but a real composer was a reasoning and comprehending personality. I remember how, sitting and playing in the orchestra, I was amazed by every phrase, every musical idea, as if a thousand electrical charges were piercing me. Probably this is the feeling felt by everyone who at one time or another has felt the urge to exclaim "Eureka!" Aside from the Three Fantastic Dances, Weinberg had little familiarity with Shostakovich; a fact he expressed regret for later in life. "Even today I feel aggrieved because I was deprived of [Shostakovich's] music in the strongest, freshest years of my youth", he said. On June 22, 1941, the Germans began their invasion of the Soviet Union. All men were ordered to report to local military offices for duty. Weinberg was again exempted from military service, with his Pott's disease cited as the reason. On July 23, he received his diploma from the conservatory; it was signed by Vissarion Shebalin, the chairman of the Moscow branch of the Union of Soviet Composers. Along with his diploma, Weinberg gathered his manuscripts and family photographs, then fled Minsk with his friend Klumov. Although Weinberg was initially refused permission to leave by the authorities, he obtained forged documents that certified him as a music teacher from Klumov. With these he was able to travel as far as his finances permitted, to Tashkent in the Uzbek SSR. Most of the State Symphony Orchestra of the Byelorussian SSR musicians who had not been able to leave Minsk were killed in the subsequent German bombing and capture of the city.

Ташкент қаласы

Ұлы Отан соғысы кезінде Ташкенттегі жағдай қиын болды. Қалаға келген босқындардың алғашқы толқыны тамақ пен тұруға орын табуға асықты. Бұл кезде "Ташкентте нан жеткілікті" деген халық сөзі қалыптасты. Бірақ соғыс барысында, еліміз бойынша азық-түлік тапшылығы мен эвакуацияланғандардың үнемі келуі қаланың ресурстарын күйзелді. Тұрғын үй мен азық-түлік азайды, қылмыс артты. Көшеде аштықтан қаза тапқан адамдарды көру сирек емес еді. Дегенмен, 1941 жылдың шілдесінде Вайнберг пен Клумов Ташкентке келгенде, жұмыс іздеп, азық-түлік карточкаларын алуға ниет білдірді. Фортепианода жеке орындаушы, ансамбльде ойнау және композиторлық шеберлігінің арқасында Вайнбергтің мүмкіндіктері жоғары болды. Ол Өзбек КСР Мемлекеттік опера және балет театрына репетитор және концертмейстер болып жұмысқа орналасты. Кейіннен, өзбек композиторы Тохтасын Жалыловпен достығы арқасында Вайнберг Клумов пен тағы төрт өзбек композиторымен бірлесіп, өзбек халық музыкасы мотивтерімен сіңген социалистік реализм операсы – "Өзбекстанның қылышын" жасай бастады. Олардың арасында 1947 жылы "Өзбек КСР-інің Әнұранын" (кейіннен "Өзбекстанның Мемлекеттік Әнұраны" болып өзгертілген) жазған Мутал Бурханов та болды. Операның сюжеті кеңес үкіметінің соғысқа қатысуын қолдау үшін өзгертілген өзбек ұлттық мифтерін біріктірді, бірақ ол уақытқа дейін жоғалып кетті. 1941 жылдың 4 тамызында опера жұмысы жүріп жатқанда, Вайнберг суретші Александр Тишлердің екінші әйелі Флора Сиркина ұйымдастырған кешке қатысты. Сол жерде ол "ГОСЕТ" актері және режиссері Соломон Михоэлстің қызы Наталья Михоэлспен танысты. Вайнбергтің Натальямен қарым-қатынасы 1942 жылы олардың үйленуіне әкелді. Олар Өзбек КСР Ғылым академиясының жатақханасына көшіп, оны Михоэлс пен оның әйелімен бөлісті. Вайнбергтің еврей антифашистік комитетінің төрағасы Михоэлстің отбасына үйленуі композитордың әлеуметтік және қаржылық жағдайын жақсартты. Ол қайын атасына зор құрметпен қарады және 1943 жылы жазған №1 скрипкалық сонатасын оған арнады. Михоэлс Вайнбергтің отбасының тағдыры туралы ақпарат табуға тырысты, бірақ сәтті болмады. Тек Ташкентте гастрольде болған, соғысқа дейін "Адрия" кафесінде ойнаған Польшадан эмигрант болған трубашы Эдди Роснермен кездескенде ғана ол отбасы Варшавадан белгісіз жерге депортацияланғанын білді. Вайнберг 1966 жылға дейін отбасы туралы осы ақпаратты ғана білді. Ташкентте Вайнберг композиторлық шеберлігін жетілдіріп, көптеген музыка шығармаларын жазды. №1 скрипкалық сонатадан басқа, ол №2 фортепианолық сонатасын да жазды, оның премьерасын Ташкентте танысқан Эмиль Гилельс Мәскеуде орындады. Сондай-ақ, "Ария" және "Каприччио" атты екі скрипкалық квартет шығармалары да жазылды, бірақ олар композитордың өмірінде орындалмады. Одан басқа, ол И.Л. Перецтің өлеңдеріне негізделген "Балалар әндерін" жазды, бұл оның алғаш рет жарияланған шығармаларының бірі болды. Вайнбергтің Ташкентте жазған ең маңызды шығармаларының бірі – 1942 жылдың соңында жазылған және Қызыл Армияға арналған №1 симфониясы. 1967 жылға дейін көпшілік алдында орындалмағанына қарамастан, бұл шығарма Вайнбергтің өмірінде маңызды рөл атқарды. Симфония жазылған кезде Ленинград консерваториясының профессорлық-оқытушылық құрамы Ташкентке эвакуацияланды. Шостаковичтің бұрынғы ассистенты Израиль Финкельштейн Вайнбергпен кездесіп, оның музыкасына қатты әсерленді. Кейіннен Финкельштейн Вайнберг туралы пікірін Шостаковичке жеткізді. Оның ынтасы Шостаковичтің қызығушылығын оятып, Вайнбергтің ноталарын көруді сұрады. Консерватория қызметкерлерінің тағы бір мүшесі, Шостаковичтің бұрынғы шәкірті Юрий Левитин де Ташкентте Вайнбергпен дос болды және Вайнберг оған №1 симфониясының көшірмесін Шостаковичке жеткізуді тапсырды. Вайнбергке Михоэлс та көмектескен болуы мүмкін, өйткені олар композитормен жақын қарым-қатынаста болды. Бірнеше аптадан кейін Вайнберг Мәдениет комитетінен Мәскеуге келу туралы ресми шақыру алды.

Circumstances in Tashkent during the Great Patriotic War were difficult. The first wave of refugees who arrived in the city found plenteous food and places to live. This gave rise to a popular saying at the time, "Tashkent has bread in abundance". As the war progressed, however, nationwide supply shortages and continuing influxes of evacuees strained the city's resources. Housing and food became scarce; crime rates soared. It was not uncommon to see people dying in the street from starvation. Nevertheless, when Weinberg and Klumov disembarked in Taskent in July 1941, they were determined to secure employment and ration cards for themselves. With his skills as a piano soloist and ensemble player, as well as composer, Weinberg was in an advantageous position. He was quickly hired by the Uzbek SSR State Opera and Ballet Theatre as a tutor and répétiteur. Later, through his friendship with the Uzbek composer Tokhtasyn Dzhalilov, Weinberg was engaged to work jointly with Klumov and four other Uzbek composers on the creation of The Sword of Uzbekistan, a socialist realist opera with Uzbek folk music themes. They counted among their collaborators Mutal Burhonov, who in 1947 composed the "Anthem of the Uzbek SSR" (later adapted as the "State Anthem of Uzbekistan"). The opera, whose plot combined Uzbek national myths that were modified to support the Soviet war effort, has since been lost. On August 4, 1941, while work proceeded on the opera, Weinberg attended a party hosted by Flora Syrkina, the second wife of the artist Alexander Tyshler. It was there that Weinberg met Natalya Mikhoels, the daughter of Solomon Mikhoels, the actor and director of GOSET. Weinberg's relationship with Natalya led to marriage in 1942. They moved into a dormitory on the campus of Academy of Sciences of the Uzbek SSR, which they shared with Mikhoels and his wife. Weinberg's marriage into the family of Mikhoels, who was then at the peak of his career as leader of the Jewish Anti Fascist Committee, significantly improved the composer's social and financial standing. He intensely admired and respected his father in law, to whom he dedicated his Violin Sonata No. 1 composed in 1943. In turn, Mikhoels strove to find any information for Weinberg about the fate of his family, but was unsuccessful. It was only through a meeting with the trumpeter Eddie Rosner, a fellow emigrant from Poland who was touring Tashkent and had also played at the Café Adria before the war, that he learned his family had been deported from Warsaw by train to an unknown destination. This would be all Weinberg knew about his family until 1966. In Tashkent, Weinberg developed his skills as a composer and wrote music prolifically. Aside from the Violin Sonata No. 1, he composed his Piano Sonata No. 2, which was premiered in Moscow by Emil Gilels, whom he had met in Tashkent. Two pieces for string quartet, the "Aria" and "Capriccio", were also composed, but these remained unperformed during the composer's lifetime. In addition, he also composed his Children's Songs for voice and piano, based on texts by I. L. Peretz; they were the first of his compositions to be published. Most important of Weinberg's works composed in Tashkent was his Symphony No. 1, written in late 1942 and dedicated to the Red Army. Despite being unperformed in public until 1967, the work was of decisive importance in Weinberg's life. Around the time of the symphony's composition, the faculty of the Leningrad Conservatory was evacuated to Tashkent. Israel Finkelstein, a former teaching assistant to Shostakovich, met Weinberg and was greatly impressed by his music. Afterwards, Finkelstein conveyed his opinions on Weinberg to Shostakovich. His enthusiasm provoked Shostakovich's curiosity, who requested to see some of Weinberg's scores. Another member of the conservatory staff, Yuri Levitin, a former Shostakovich pupil, was also befriended by Weinberg in Tashkent; Weinberg had consigned to him a copy of his Symphony No. 1 to give to Shostakovich. Weinberg may have also been assisted by Mikhoels, who had a friendly relationship with the composer. A few weeks later, Weinberg received an official invitation from the Committee on the Arts to come to Moscow.

Соғыс уақытындағы табыстар

1943 жылдың жазының соңында Вайнберг отбасымен бірге Мәскеуге келді. Олар қысқа уақытқа Тверской бульварына орналасты, онда оның қайын атасы Михаэльс соғыстан бұрын тұрған еді, кейін Никитский бульварына көшіп барды. 3 қазанда олардың жалғыз баласы Виктория дүниеге келді. Оның аты соғыста Кеңес Одағының жеңіске жетуіне деген үмітін білдірді. Қыркүйек айында Вайнбергтің №1 симфониясы Кеңес композиторлары одағында орындалды. Мясковский осы туындыны тыңдағандардың бірі болды, ол оны «талантты, техникалық тұрғыдан жақсы, бірақ жылылықсыз» деп сипаттады. Вайнбергтің кейінгі естеліктеріне сәйкес, ол Шостаковичпен алғаш рет 1943 жылдың қазан айында жеке кездесті. Ол Шостаковичтің Мясницкая көшесіндегі пәтерінде қабылданды. Шостаковичпен бірге оның досы, музыкатанушы және өнер сыншысы Иван Соллертинский де күтіп отырды. Вайнберг оларға №1 симфониясының фортепианоға ықшамдалған нұсқасын орындады, ал Шостакович оған бірнеше мақтау сөздерімен жауап берді. Осы кездесу композиторлар арасында достық қарым-қатынас орнатты, ол Шостаковичтің өмірінің соңына дейін сақталды. Содан кейін Вайнбергке Шостаковичтің оркестрлік музыкасының көптеген алғашқы орындалуында серіктес болу міндеті жүктелді, төрт қолға арналған фортепианоға ықшамдалған нұсқаларымен. Осы кездесуден кейін көп ұзамай Вайнберг Кеңес композиторлары одағына қабылданды. Одақ мүшесі ретінде алған артықшылықтары оған толық уақыт композицияға назар аударуға және қарапайым совет азаматтарына қол жеткізе алмайтын азық-түлік пен тауарларға ие болуға мүмкіндік берді. Вайнбергтің соғысқа дейінгі Польшадағы қаржылық және кәсіби жағдайымен салыстырғандағы жаңадан тапқан жайлылығы, сонымен қатар кеңестік өмірдің күнделікті жағдайының біртіндеп қалыпқа келуімен бірге жүрді. Енді мұқтаждыққа тап болмай, Мәскеудің музыкалық мәдениетіне интеграциясы сәтті жүріп жатқан Вайнберг өнімді жұмыс істеді. Ол Мәскеуде тұрған алғашқы жылдарында 21 композицияны шығармашылық каталогына қосты, барлығы шамамен 7 сағатқа жуық музыканы құрады. Олардың көптегені аяқталғаннан кейін көп ұзамай тұсаукесерге қойылды, оларды Гилельс, Мария Гринберг, Цыганов, Дмитрий Михайлович және Бетховен квартеті қолдады. Осы кезеңде Вайнберг жазған ең танымал туындыларының ішінде фортепианолық квинтеті, фортепианолық триосы, №2 симфониясы және оның №3–6 скрипкалық квартеттері бар. Оның музыкасы көбінесе жақсы қабылданып, бірақ оның музыкасының көшірмелігі және соғыс уақытындағы бейнелерге тәуелділігі туралы күдіктермен де боялды. 1945 жылы Германияға қарсы соғыста жеңіске жеткен Кеңес Одағының құрамында Вайнбергтің мансабы жарқын болашаққа бет алғандай көрінді.

Weinberg and his family arrived in Moscow in late summer 1943. They briefly settled into an apartment on Tverskoy Boulevard, where his father in law Mikhoels had lived prior to the war, before moving into another home on Nikitsky Boulevard. On October 3, the couple's only child, Victoria, was born; her name was chosen to represent their hope for a Soviet triumph in the war. In September, Weinberg's Symphony No. 1 had been performed for the Union of Soviet Composers. Myaskovsky was among those who heard the work; he described it as "talented, technically fine, but without warmth". According to Weinberg's later reminiscences, he first met Shostakovich in person in October 1943. He was received at the latter's apartment located on Мясницкая улица. Waiting with Shostakovich was his friend, the musicologist and arts critic Ivan Sollertinsky. Weinberg played for them a piano reduction of his Symphony No. 1; Shostakovich replied with a few appreciative comments. The meeting established a friendship between the composers that endured until Shostakovich's death. Weinberg thereafter was entrusted as a partner in many of the first hearings of Shostakovich's orchestral music in reductions for piano four hands. Soon after this meeting, Weinberg was accepted into the Union of Soviet Composers. The benefits he received as a member permitted him to focus on composing full time, as well as allowed him access to food and products unobtainable to ordinary Soviet citizens. Weinberg's newfound comfort, which contrasted sharply with his financial and professional standing in prewar Poland, also coincided with a gradual return to normalcy in everyday Soviet life. No longer troubled by privation and with his integration into the musical culture of Moscow proceeding successfully, Weinberg composed prolifically. He added to his work catalog 21 compositions during his early years of residence in Moscow—a total of approximately 7 hours' worth of music. Many of them were quickly premiered after their completion; they were championed by Gilels, Maria Grinberg, Цыганов, Дмитрий Михайлович, and the Beethoven Quartet. Some of the most notable works Weinberg composed in this period include his Piano Quintet, Piano Trio, Symphony No. 2, and his String Quartets Nos. 3 – 6. His music was generally received positively, but its reception was tinged with insinuations about the perceived derivativeness of his music and its dependence on wartime imagery. By the time the Soviet Union emerged among the victors in the war against Germany in 1945, Weinberg's career appeared to be heading in an auspicious direction.

Соғыстан кейінгі

1945 жылдың 9 мамырында түнде Еуропадағы одақтастардың жеңісін жариялау хабарламасы Совет Одағының барлық радиостанцияларында таратылды. Вайнберг пен оның отбасы жаңалықты естігенде Михоэлстердің үйінде болды. Композитордың әйелі, Наталья, төмен қабатқа жүгіріп, әкесіне хабарлады. Ол: "Соғысты жеңіп қою жеткіліксіз. Енді әлемді жеңу керек, ал ол бұрынғыдан да қиын". Осы сөздерімен ол біздің қуанышымызды басып тастады, және оның сөздерінің қаншалықты шындық екенін өміріміз бойы көру мүмкіндігіне ие болдық. Вайнбергтің кәсіби беделі соғыстан кейінгі кезеңде де артып, нығайды. Ол композитор және орындаушы ретінде үлкен сұранысқа ие болды, және оның жаңа шығармаларының премьераларын орындау үшін Қара Караев, Николай Пейко және Юрий Шапорин сияқты композиторлар оны таңдады. Композитор ретінде ол Шостакович пен Мясковскийдің қолдауын алды. Музыка сыншылары, әсіресе Даниэль Житомирский, Вайнбергтің музыкасы туралы жағымды пікірлер жаза бастады. Оның фортепианолық квинтеті 1945 жылы Сталин сыйлығына ұсынылды. Бірақ жюри мүшесінің бірі, архитектор Аркадий Мордвинов, шығармада кеңінен қолданылған пиццикато әдісіне қарсылық білдіргендіктен, сыйлықтан бас тартылды. Мордвиновтың бұл сынды Шұбарұққа қарсы бағытталған шабуыл деп түсіндірді. Нәтижесінде Вайнбергтің досы Георгий Свиридов камералық музыка номинациясындағы бірінші сыйлықты фортепианолық триосымен жеңіп алды. Осы жеке жетістіктерден бөлек, Совет мәдени саясатында маңызды өзгерістер болып жатты. 1946 жылы Совет Одағының Жоғарғы Кеңесіне үміткер болған еврей кандидаттарына қысым көрсетіліп, сайлаудан бас тартуға мәжбүр етілді, бұл азшылық топтарына қарсы күшті репрессиялар мен шеттетудің күшеюіне әкелді. 1946 жылы Андрей Жданов бастаған формализмге қарсы науқандар әдебиет пен кинода басталды, нәтижесінде Анна Ахматова, Михаил Зощенко және Сергей Эйзенштейн цензураланды. 2-8 қазан аралығында Совет композиторлар одағында кішкентай масштабтағы науқан өтті. Композиторларды "шығармашылық жетекшілікке" ұмтылуға және "Совет композиторлары мен Совет шындығы арасындағы жақын байланысты" дамытуға шақыру арқылы, бұл науқан Совет музыкасын пропаганда мақсатына бағындыруға бағытталған. Лев Книппер Вайнберг пен Янис Ивановтарды бір жиналыста ескертіп айтты: "Формалды шеберлік пен идеялардың байлығы арасындағы байланыстың әлсіреуі – қауіпті тенденция. Жастарымыз идеологияның маңыздылығын еңбек еткен буыннан үйренуі керек". Шапорин, Шостакович және Арам Хачатурян Вайнбергті қорғап, оның музыкалық стилін Совет үкіметінің талаптарына сәйкес келтіру үшін әріптестерінің көмегіне мұқтаж екенін айтты. Хачатурян бұл мәселені кеңейтіп, Вайнбергті мақтаған сыншылар оның кемшіліктерін талдамай, оған жаман қызмет еткенін айтты. Ол сондай-ақ Вайнбергке өзінің "ұлттық мелостарын" зерттеуді ұсынды, бірақ армян композиторы бұл мелостардың "өте сирек" қолданылатынын айтты. Осы ұсынысқа қарамастан, Вайнберг халық музыкасының үлгілерін зерттеуге қызығушылық танытпады. Оның оркестрге арналған "Тұңғыш мерекелік суреттерінен" басқа, осы сөздерден кейін жазған музыкасы соғыс кезінде қалыптасқан стильдік ерекшеліктерін дамытуға және жетілдіруге бағытталды. Хачатурянның кеңесін тыңдаған басқа да шығармаларының бір бөлігі немесе барлығы қазір жоғалып кеткен.

The announcement proclaiming the Allied victory in Europe was broadcast across all radio stations in the Soviet Union on the night of May 9, 1945. Weinberg and his family were at the Mikhoels home when they heard the news. Natalya, the composer's wife, said that she ran downstairs to tell her father. He replied:

"It is not enough to win the war. Now the world will need to be won and that is much more difficult." With those words, he cooled our elation; and we would have the chance to see how much truth there was in his words for the rest of our lives. Weinberg's professional reputation continued to gain prominence in the immediate postwar period. He was in demand as both composer and performer; and was chosen by Kara Karayev, Nikolai Peiko, and Yuri Shaporin, among others, to perform in premieres of their new works. As a composer he found support from Shostakovich and Myaskovsky. Music critics, particularly Daniel Zhitomirsky, began to write about Weinberg's music more favorably. His Piano Quintet was nominated for a Stalin Prize in 1945. The work was denied a prize because one of the jury members, the architect Arkady Mordvinov, objected to the work's use of pizzicato, a common string technique that he apparently was unfamiliar with. His rebuke of the work was also interpreted as a proxy attack against Shostakovich. In the event, Weinberg's friend, Georgy Sviridov, ultimately won the first class prize in the chamber music category with his Piano Trio. Beyond these personal successes, major shifts in Soviet cultural policy were taking place. Increased repression and marginalization of minority groups was signaled in 1946 when Jewish candidates for the Supreme Soviet of the Soviet Union were pressured to withdraw. Campaigns against formalism led by Andrei Zhdanov in literature and film began in 1946; this resulted in the censure of Anna Akhmatova, Mikhail Zoshchenko, and Sergei Eisenstein. On October 2 – 8, a smaller scale campaign took place within the Union of Soviet Composers. Under the guises of encouraging composers to seek "more creative guidance" and to develop "closer ties between Soviet composers and Soviet reality", the campaign was designed to subjugate Soviet music to the purposes of propaganda. Lev Knipper took the stage to admonish Weinberg and Jānis Ivanovs at one of the meetings:

A slackening of bonds between formal mastery and richness of ideas This is a dangerous tendency. Our youth has to learn from the elder generation about the importance of ideology. Shaporin, Shostakovich, and Aram Khachaturian reacted by defending Weinberg. Instead, they urged, he needed the assistance of his colleagues to bring his musical style into alignment with the expectations of Soviet officialdom. Khachaturian expanded on this point by saying that critics who had praised Weinberg had done him a disservice by not balancing their views with diagnoses of his shortcomings. He also implored Weinberg to explore his "national melos", which the Armenian composer disapprovingly remarked was used "extremely rarely". In spite of this suggestion, Weinberg showed little interest in exploring folk music idioms. Excepting his Festive Pictures for orchestra, the music he composed immediately after these remarks, instead, continued to pursue and refine stylistic traits that he established during the war. Other works in which he may have heeded Khachaturian's advice are now partially or entirely lost.

Қуғын-сүргін және тұтқындалу

1948 жылдың 5 қаңтарында Иосиф Сталин мен Политбюро мүшелері грузин композиторы Вано Мураделидің «Ұлы достық» операсының қойылымын тамашалады. Белгісіз себептермен опера Сталинды ашуландырды, ол дереу Андрей Ждановқа музыкалық формализмге қарсы кең ауқымды және жаңа науқан ұйымдастыруды тапсырды. Бірнеше күннен кейін, 12 қаңтарда, Вайнбергтің қайын атасы Сталиннің бұйрығымен Соломон Михоэлс өлтірілді. Актерді МҰҚ-тың (МВД) сынықшысы және құпия хабаршысы Владимир Ильич Голубов өлімге душар етті; екеуі де ресми түрде жол апаттасы деп танылған оқиғада қаза тапты. Михоэлстің денесі Мәскеуге қайтарылып, мемлекеттік жерлеу рәсімі өтті. Лазар Каганович Вайнбергтің отбасына көңіл айтты, бірақ олардан өлім туралы одан әрі сұрамауды өтінді. Вайнберг МҰҚ-ның (МВД) үздіксіз бақылауында болды, полиция тарапынан үнемі мазаланды және саяхат құқықтары шектелді. Осы арада музыкадағы формализмге қарсы науқан Кеңес композиторлар одағының шақырылуын қажет етті. Одақтың бас хатшысы болып тағайындалған Хренников отырысты жүргізді, бірақ антисемиттік тактикадан бас тартты. Соның салдарынан, ол «сатып кеткен» деп айыптаған бірнеше анонимді хат алды. 10 ақпанда Политбюро «Правда» газетінде «Постановление Политбюро ЦК ВКП(б) Об опере «Великая дружба»» қаулысын жариялады. 14 ақпанда орындалуына тыйым салынған композиторлар мен шығармалардың тізімін жариялау туралы шешім қабылданды. Науқанның басты нысаны болған алты композитордың бірі болмаса да, Вайнбергтің балаларға арналған музыкасы сынға ұшырады. Ол сондай-ақ Шостаковичпен байланысы болғандықтан кәсіби тұрғыдан да беделге тап болды, ол осы алты композитордың қатарында болған еді. Осы оқиғаларға қарамастан, Вайнбергтің жеке қауіпсіздігіне қатысты алаңдауға себеп болған ештеңе болған жоқ. Оның бір шығармасы – «Синфониетта №1» баспасөз тарапынан жылы қабылдады. Оны 1948 жылғы желтоқсанда Композиторлар одағының пленумында орындағаннан кейін Хренников та мақтады: «Реализмге апаратын жолдың жемістілігінің айқын дәлелі – Вайнбергтің «Синфониеттасы», бұл композитор бұрынғыда модернистік өнердің күшті ықпалында болған, ол оның даусыз талантын қисық көрсеткен. Яһуди халық музыкасының бастауларына жүгінген Вайнберг өмірге деген қуанышқа толы және социалистік елдегі яһуди халқының қуанышты, еркін еңбек өміріне арналған керемет шығарма жаратты. Бұл шығармада Вайнберг өте ұсыныс және шеберлігін көрсетті». Бұл шығарма тез арада советтік оркестр репертуарының бір бөлігіне айналды және 1950 жылдардың ортасына дейін Вайнбергтің ең көп орындалған шығармаларының бірі болды. Тағы бір шығармасы – Сталинді дәріптеген мәтіндерге жазылған «Менің туған жерімде» кантатасын Александр Гаук дирижерлік етті. Вайнберг 1940 жылдардың соңында бірнеше популистік шығармалар жазды, бірақ оларды орындауға тыйым салды. Леонид Коганға арналған скрипкалық сонатина сияқты басқа шығармалар бірнеше жылдан кейін ғана орындалды. Осы жылдары Вайнбергтің көп күш-жігері фильмдер мен цирк музыкасына арналды; совет үкіметі соңғысын киноиндустриясынан кейін екінші орынға ие деп санады. 1952 жылы Шостакович Вайнбергтің «Молдовандық тақырыптар бойынша рапсодиясын» Сталин сыйлығына ұсынды, бірақ жеңіліске ұшырады. Вайнберг 1940-шы және 1950-ші жылдардың басында Сталин сыйлығын жеңіп алмаған және номинациялары бірінші кезеңнен аспаған бірнеше ірі совет композиторларының бірі болды. Вайнбергтің төңірегінде яһудилерге қарсы қудалау күшейді. 1948 жылдың қарашасында үкімет Яһудилік антифашистік комитетті таратып, оның бірнеше мүшесін тұтқындады. 1950 жылдың ақпанында Михоэлстің орнын басқан Бенджамин Зюскин тұтқындалды. Ол билік өкілдерімен Вайнберг туралы сұхбаттасты, ол тек композитор, Шостаковичтің досы екенін және Хренников оны «формалист» деп санайтынын айтты. Зюскиннің тұтқындалуы Вайнберг пен оның әйеліне оның да жақын арада тұтқындалатынына сендірді. Оның туыстарының бірі Мирон Вовси 1953 жылдың қаңтар айының соңында тұтқындалып, «дәрігерлердің қастандық жоспары» бойынша айыпталды. 6 ақпанда Вайнберг Давид Ойстрах орындаған «Молдовандық тақырыптар бойынша рапсодияның» скрипка мен оркестрге арналған нұсқасын тамашалады. Концерт аяқталғаннан кейін Вайнберг Николай Пейко, Борис Чайковский және оның әйелімен бірге үйіне кешкі асқа барды. Түнгі сағат 2-де полиция Вайнбергті тұтқындауға ордермен келді; ол киініп, қонақтарына өзінің кінәсіз екенін хабарлады және полиция күзетіне алынды. Оның жұмыс кабинеті мөрленді және үйі таң атқанша тексерілді. Азаптаудан қорқып, ол өзін айыптаудың қаншалықты дұрыс екеніне қарамастан, кінәсін мойындады. Бұл Англияға қарай үйінің астынан туннель қазуға тырысқандығын қамтыды. Оның әйелі Любанка түрмесіндегі шенеуніктерге оның тұтқындалуының жағдайын анықтау және ол тірі екенін қамтамасыз ету үшін үнемі хабарласты. Ол жақын арада Шостаковичтен хабар алды, ол Вайнбергтің кінәсіз екенін растаған Лаврентий Берияға хат жазғанын айтты. Ол сондай-ақ әйелі тұтқындалған жағдайда Вайнбергтердің ісіне сенімхат беруге және қызын тәрбиелеуге уәде берді. 5 наурызда Сталиннің қайтысынан кейін жағдай өзгерді, бірақ Вайнберг бұл туралы бірнеше аптадан кейін ғана білді. Ол 25 сәуірде түрмеден босатылды. Өмірінің соңына дейін Вайнберг оған немесе басқа композиторларға қатысты ресми қудалаудың ауыр болғанын айтуға қарсы болды және осы оқиғаларға қатысты фактілерді жоққа шығарды. «Ол еркіндік іздеуіне тым көп инвестиция салғандықтан, одан бас тартқан болуы керек», - деп жазды Фаннинг.

On January 5, 1948, Joseph Stalin and members of the Politburo attended the Bolshoi Theatre for a performance of the opera The Great Friendship by the Georgian composer Vano Muradeli. For reasons that are unknown, the opera outraged Stalin, who immediately directed Andrei Zhdanov to organize a wider and renewed campaign against musical formalism. A few days later, on January 12, Weinberg's father in law Убийство Соломона Михоэлса on the orders of Stalin. The actor had been lured to his death by the critic and covert MVD informant, Голубов, Владимир Ильич; both were killed in what was officially ruled a traffic accident. Mikhoels' body was returned to Moscow and given a state funeral. Lazar Kaganovich surreptitiously conveyed to Weinberg's family his condolences, but urged them not to inquire any further about the death. Weinberg was placed under constant MVD surveillance, regularly harassed by the police, and had his travel privileges curtailed. Meanwhile, the ongoing anti formalist campaign in music necessitated a convocation of the Union of Soviet Composers. Khrennikov, who was appointed general secretary of the union, led the proceedings, but refused to engage in anti Semitic tactics. This resulted in a number of anonymous letters accusing him of having "sold out". On February 10, the Politburo published its "Постановление Политбюро ЦК ВКП(б) Об опере «Великая дружба»" in Pravda. This was followed on February 14 by a ruling that listed composers and works banned from performance. Although not one of the six composers who were the campaign's most prominent targets, Weinberg's music for children was censured. He was also further compromised professionally by his association with Shostakovich, who had been among the six. In spite of these developments, Weinberg appeared to have no cause for concern about his personal welfare. One of his works, the Sinfonietta No. 1, was received warmly by the press. It was also praised by Khrennikov after it was performed at the December 1948 plenum of the Union of Composers:

Shining evidence of the fruitfulness of the path to realism is to be found in the Sinfonietta by Weinberg, a composer who used to be under the powerful influence of modernistic art which distorted his unquestionable talent in an ugly way. Turning to the sources of Jewish folk music, Weinberg has created a brilliant work full of joie de vivre and devoted to the joyous, free working life of Jewish people in the Land of Socialism. In this work Weinberg has revealed outstanding skill and richness of imagination. The work soon established itself as a part of the Soviet orchestral repertoire and was one of Weinberg's most played works through the mid 1950s. Another work, the cantata In My Native Land, which set texts that glorified Stalin, was conducted by Alexander Gauk. Weinberg also composed a number of other populist works during the late 1940s, but suppressed them from being performed. Other works, like the Violin Sonatina composed for Leonid Kogan, were only first played years later. Much of Weinberg's energies in these years were devoted to music for films and the circus; the latter was considered by the Soviet government to be second only to the film industry in importance. In 1952, Shostakovich nominated Weinberg's Rhapsody on Moldavian Themes for a Stalin Prize, but lost. Weinberg was one of the few major Soviet composers of the 1940s and early 1950s who neither won a Stalin Prize nor whose nominations ever went beyond the first round of voting. Around Weinberg, official persecution of Jews intensified. In November 1948, the government dissolved the Jewish Anti Fascist Committee and arrested several of its members. Benjamin Zuskin, Mikhoels' successor at GOSET, was arrested in February 1950. He was interrogated by authorities about Weinberg, but told them he knew little except that he was a composer, one of Shostakovich's friends, and that Khrennikov considered him a "formalist". Zuskin's arrest led Weinberg and his wife to believe that his would soon follow. One of her relatives, Miron Vovsi, was arrested in late January 1953 and accused of being one of the conspirators in the "doctors' plot". On February 6, Weinberg attended a performance of his Rhapsody on Moldavian Themes in an arrangement for violin and orchestra played by David Oistrakh. After the concert, Weinberg went back to his home for a late night meal accompanied by Nikolai Peiko, Boris Tchaikovsky, and his wife. At 2:00 a. m., the police arrived with an arrest warrant for Weinberg; he got dressed, informed his guests that he was innocent, and was taken into police custody. His working room was sealed off and apartment searched until the morning. Fear of torture impelled him to admit his culpability to whatever charges he was accused of, irrespective of their plausibility. These included attempting to dig a tunnel to England under his home in order to flee. His wife inquired regularly with officials at the Lubyanka Prison to determine the state of his arrest and to ensure that he was alive. She was soon contacted by Shostakovich, who informed her that he wrote a letter to Lavrenty Beria that vouched for Weinberg's innocence. He also arranged with her that in the event of her arrest, he would assume power of attorney over the Weinbergs' affairs and the responsibility of raising their daughter. Matters changed course after Stalin's death on March 5, an event which Weinberg did not learn of until weeks later. He was released from jail on April 25. To the end of his life, Weinberg rebuffed suggestions that the official persecution endured by him or other composers had been severe, and denied facts relating to these. "Evidently he had invested too much in his search for freedom to give up on it", wrote Fanning.

Хрущевтің ыстық шашы

Түрмеден босағаннан кейін көп ұзамай оркестр үшін Овертураны құрастырғаннан кейін Вайнберг уақытша концерттік шығармалардан алыстады. Ол жазған шығармалар көбінесе камералық музыка болды, олардың салыстырмалы түрде аз шығындарға ие болуы орындау мүмкіндіктерін арттырды. Оның орнына, ол фильмдер мен мультфильмдерге музыка жазуға көңіл бөлді. 1954 жылы Людмила Касаткинаның басты рөлде ойнаған «Тигр қыз» фильміне жазған музыкасы жетістікке жетіп, концерттік орындаулар үшін оркестрлік сюита жасады. Нәтижесіндегі сюита оның ең көп орындалатын шығармаларының бірі болды, оны тек Молдавандық тақырыптардағы Рапсодия ғана танымалдылығымен басып өтті. Тағы бір сәтті фильмнің музыкасы – Никита Фёдорович Курихин мен Теодор Юрьевич Вульфович режиссерлік еткен «Соңғы дюйм» драмасы үшін жазған музыкасы. Фильмді бала кезінде көрген Михаил Веллер оны және оның музыкасын еске алып былай дейді:

«Ол менің бойымды қылықтады, кеудем мен тіземе инелердей сезім келді, тамағымда спазм, көзімде жас, үміт, ашулы қуаныш және шаттық. Біз «катарсис» деген сөзді білмейтінбіз. Тоғыз жасар бала үшін «Соңғы дюймді» алғаш рет көрудің қандай екенін түсіне алмайсыз: Кеңес Одағында, темір перде артында, теледидарсыз, радиосыз, жарнамасыз, тоталитарлық шектеулерде, бәрі советтік, ештеңе шетелдік, импорттық, капиталистік, бейтаныс емес, осы сирек кеңістікте – кинотеатр. Бұл аян болды, соққы, тағдырдан жыртылған биік соңмен аяқталған ащы трагедия. Бұл біздің барлығымыз айтқан ән болды. Көп ұзамай пластинка шықты, мен оны сатып алдым. Музыкасы: Вайнберг, сөзі: Собол. Бас, Киев филармониясының солисі, Михаил Павлович Рыба. Арфалар (!) тартыла бастады, бас партиясы кірді, ал фортепиано солосы өзінің ең биік нүктелерінде жүйкелерді шарпыды. Оның фильмдегі ең танымал жетістігі – 1957 жылы Михаил Калатозовтың режиссерлік еткен «Жүрдектер ұшып барады» соғыс драмасының музыкасы болды. Заманауи совет энциклопедиясы Вайнбергтің музыкасын пайдалану шеберлігі мен дәлдігі үшін мақтады, оны «арман, махаббат және үміт» жетелегені айтылды. Ричард Аддинселлдің Варшава концерті стиліндегі фортепиано мен оркестрге арналған музыкалық тізбегі Кеңес Одағында өте танымал болғандықтан, оны әртүрлі стильде орындауға үлкен сұраныс болды. Вайнберг сондай-ақ Оноре де Бальзактың «Квиноланың ресурстары» атты театрлық қойылымы үшін қосымша музыка жазды. Оның сол кезеңдегі танымал концерттік шығармаларының бірі – оның 4-ші фортепиано сонатасы, Партита және 5-ші скрипкалық сонатасы; соңғысы Шостаковичке арналған. Пианист ретінде Вайнберг Шостаковичтің 10-шы симфониясын тарату және ерте қабылдаудағы маңызды тұлғалардың бірі болды. 1954 жылы ол оны композитормен бірге Мәскеу консерваториясының таңдалған қызметкерлері мен студенттері үшін төрт қолды фортепианоға арналған аранжировкада алғаш рет орындады. Кейін олар оны Евгений Мравинскийке орындады, ол кейіннен симфонияның премьерасын өткізді, содан кейін РСФСР Композиторлар одағының Ленинград бөлімшесінің сәуір айындағы сессиясына ойнады. Соңғы орындауда симфония қызу пікірталас тудырды, онда Вайнберг оны қорғап сөйледі. 1954 жылы Вайнберг пен Шостакович жазба жасады, ол кейіннен «қазына, талисман» деп сипатталды. Олар сондай-ақ Шостаковичтің 24 прелюдиясы мен фугасының төрт қолға арналған жеке жазбасын жасады, бірақ содан бері жазба да, аранжировка да табылған жоқ. 1955 жылғы «Алтын кілт» балеті, Алексей Толстойдың сол аттас балалар ертегісіне негізделген, ол өзі Карло Коллодидің «Пинокио» пьесасынан бейімделген, Вайнбергтің сол дәуірдегі маңызды туындысы болды. Бұл шығарма Вайнбергтің жазушы Вадим Николаевич Коростылёвтың «балаларға арналған водевиль» үшін жазған музыкасынан бастау алды; оның табысы «Алтын кілт» шығармасына тапсырыс беруге әкелді. Музыктанушы Наталия Гунко оны Игорь Стравинскийдің «Петрушкасының немересі» деп сипаттады. Вайнберг жеке мақсаттары мен мемлекеттік мақсаттарды үйлестіретін мансап құрды. 1950 жылдардың соңында ол өз күш-жігерін концерттік музыкаға қайта бағыттай бастады; 1957 жылы 7-ші скрипкалық квартеттің құрамы, оның осы жанрдағы соңғы он бір жылдағы алғашқы тәжірибесі. Вайнбергтің қаржылық жағдайы жақсарғандықтан, ол киім-кешек пен қолдан жасалған кітаптар сатып алудан ләззат алды. Оның қызы Виктория сол жылдары оны «нағыз поляк дендиінің» бейнесін кескен деп сипаттады. Сондай-ақ, ол өмірінің соңына дейін сақтап қалған жарақаттан туындаған мінез-құлық белгілерін көрсетуге бастады. Бұған антисемиттік қуғын-сүргінді қорқу, уақтылы болмау және Совет Одағының шеңберінен тыс адамдармен байланысы үшін ресми қараулар енді. Вайнбергтің бұрынғы сыныптасы Малчужинский Совет Одағына келгенде оны көруге рұқсат сұрағанда, композитор пианистпен кездесуге және оны үйіне шақыруға болатынына қатысты биліктен бірнеше рет кепілдік сұрады.

It [sent] chills down my spine, needles pricking me in the chest and knees, a spasm in my throat, tears in my eyes, hope, grim delight, and joy. We could not know the word "catharsis". I do not think you can comprehend what it meant to a nine year old to see The Last Inch for the first time: in the Soviet Union, behind the Iron Curtain, without television, virtually no radio, without any commercials, and in totalitarian filtered austerity; everything is Soviet, nothing is foreign, imported, capitalist, unfamiliar, in this rarefied space—a movie theatre. It was a revelation, a shock, a bitter tragedy with an exalted conclusion that was ripped from destiny. It was a song we all sang. Soon a record came out and I bought it. Music by Weinberg, lyrics by lt=Sobol The bass, a soloist with the Kiev Philharmonic Orchestra, Рыба, Михаил Павлович. The harps (!) began to strum, the basses entered, and a piano solo rattled the nerves at the heights of its passages. His most notable success in film was with his score to the 1957 war drama directed by Mikhail Kalatozov, The Cranes are Flying. A contemporary Soviet film encyclopedia praised Weinberg for the skill and precision with which he used his music, describing it as being guided by "dreams, love, and hope". The score, which includes a sequence for piano and orchestra in the style of Richard Addinsell's Warsaw Concerto, became so popular in the Soviet Union that there was great demand for arrangements of it in various styles. Weinberg also composed incidental music for a theatrical production of Honoré de Balzac's Les Ressources de Quinola. Some of Weinberg's notable concert works of the period include his Piano Sonata No. 4, Partita, and Violin Sonata No. 5; the latter dedicated to Shostakovich. As a pianist, Weinberg was involved as one of the principal figures in the dissemination and early reception of Shostakovich's Symphony No. 10 in 1954. Weinberg first played it with the composer in an arrangement for piano four hands for selected staff and students at the Moscow Conservatory. They later played it for Yevgeny Mravinsky, who later conducted the symphony's premiere, and then for a session in April of the Leningrad branch of the RSFSR Union of Composers. At the latter performance, the symphony fomented intense debate, in which Weinberg spoke in its defense. At some point in 1954, Weinberg and Shostakovich made a recording, which the former later described as a "treasure, a kind of talisman". They also made a private recording of Shostakovich's 24 Preludes and Fugues in an arrangement for four hands, but neither recording nor arrangement have since been found. A 1955 ballet, The Golden Key, based on the eponymous children's tale by Alexei Tolstoy that was itself adapted from Carlo Collodi's Pinocchio, became Weinberg's major work of the era. The work had originated from music Weinberg composed for a "vaudeville for children" by the writer Коростылёв, Вадим Николаевич; its success led to the commissioning of The Golden Key. It was described by the musicologist Nataliya Gounko as a "grandchild" of Igor Stravinsky's Petrushka. In time, Weinberg established for himself a career that accommodated his personal goals with those of the state. By the end of the 1950s he began to reorient his energies back into concert music; a turn signaled in 1957 by the composition of the String Quartet No. 7, his first essay in the genre in eleven years. With Weinberg's financial state improved, he indulged in his delight in shopping for clothes and second hand books. His daughter Viktoria described him in these years as cutting the figure of a "real Polish dandy". He also began manifesting character traits borne from trauma that endured for the rest of his life. These included paranoia of continued anti Semitic persecution, being unpunctual, and drawing official scrutiny for his connections with people outside of the Soviet Union. When Weinberg's former classmate, Małcużyński, requested to visit with him during a tour of the Soviet Union, the composer sought repeated reassurances from authorities that it was acceptable to meet with the pianist and invite him home.

"Жұлдызды жылдар"

1960 жылдары Вайнбергтің өмірін сәттілік пен қарқынды өнімділік сипаттады. Ол РСФСР Композиторлар одағынан, СССР Музыка қорының (Музыкальный фонд СССР) көмегімен, сондай-ақ Кеңес Одағының әр жерінде орналасқан шығармашылық демалыс орындарына қол жеткізу арқылы жаңа қолдау алды. Вайнберг Дилижан қаласындағы (Армения КСР) демалыс орнында 10-шы симфониясы мен 12-ші скрипкалық квартеті сияқты бірқатар маңызды шығармалар жазды. Дегенмен, оның ең сүйікті орны Мәскеуге жақын Руза қаласы еді. 1953-1983 жылдар аралығында ол бұл қалаға барып, төрт симфония, үш скрипкалық квартет, алты аспаптық соната, «Құттықтаулар!» операсы және тағы да көптеген шығармалар жазды. Композиторларға ең табысты болған киноға тұрақты жұмыс істеумен қатар, концерттік музыкасының орындалуынан түскен авторлық гонорар Вайнбергке тек композициямен айналысуға мүмкіндік берді. Оның өсіп келе жатқан әйгілігі мен ықпалымен бірге, сол кездегі ең көрнекті совет музыканттарымен байланыстары да артты. Виолончельдік концерттің премьерасын орындаған Коган сияқты жақын достарынан бөлек, Рудольф Баршай, Тимофей Докшицер, Михаил Фихтенхольц, Кирилл Кондрашин және Мстислав Ростропович сияқты жас музыканттар да оның музыкасын насирдеуге белсенді түрде кірісті. Вайнбергтің 7-ші скрипкалық квартетінен алынған «Аллегретто» Бородин квартетінің сүйікті қосымша нөміріне айналды, ал 1959 жылғы 8-ші скрипкалық квартеті Батыста танымал болды – көп жылдар бойы композитордың квартеттерінің арасында осы жетістікке қол жеткізген жалғыз шығарма. 2-ші симфония сияқты ұзақ уақыт орындалмаған шығармалар Кеңес Одағында және Шығыс блогындағы басқа елдерде премьераланды. Онжылдық симфониялық табыстардың бастамасы 1960 жылдың 23 наурызында Александр Гаук дирижерлік еткен 3-ші симфонияның премьерасы болды. 1962 жылғы 5-ші симфониясымен Вайнберг симфониялық композитор ретінде толыққанды қалыптасты. Музыка зерттеушісі Людмила Никитинаның айтуынша, ол композитормен 1960 жылдардың басында танысқан. Симфония Вайнбергтің өмірі бойы қолданған тәсілдерін бейнелейді, ол жеке тәжірибесінен шабыттанып, шығармашылық процесті «жеке көзқарасының айнасы» ретінде қарастырады және қоғамдық маңызы бар музыка жасайды. Одан кейінгі 7-ші және 10-шы симфониялар камералық оркестр үшін жазылғандықтан, ресурстарды қолдануда салыстырмалы түрде ұстамды болды. Соңғысы Шостаковичтің жоғары бағасына ие болды, ал біріншісі жаңа поляк музыкасына тән соноризмнің ықпалын көрсетті. Вайнбергтің музыкасы Польшада да естіліп, оның мансабы туралы жарияланымдар жасалды. 1964 жылғы екі айлық музыка журналында ол Кеңес Одағында жоғары бағаланған және Шостакович есімімен жиі байланыстырылатын композитор екені айтылды. 1963 жылы Вайнбергтің 8-ші скрипкалық квартеті «Комитас» квартеті орындауында сол жылғы «Варшава күзінде» таныстырылды. Көрермендер мен сыншылар бұл шығарманы көне деп санады және көбінесе назарда ұстамады. Үш жылдан кейін Кондрашинның Польшадағы Мәскеу филармониясының гастрольдік сапарында Вайнбергтің 8-ші симфониясын дирижерлік ету әрекеті сәтсіз аяқталды, бірақ бұл композитордың эмиграциядан кейін алғаш рет туған еліне оралуына себеп болды. Досы Чайковскийдің серігімен Вайнберг Варшава көшелерімен жүрді. Ол үйі әлі де тұрғанын көрсе де, қаланың өзгеруіне таң қалды. Вайнберг соғысқа дейінгі жағдайына келтірілген ғимараттарды жансыз қабықтарға теңеді. Композитор Кшиштоф Мейер, осы сапарда Вайнбергпен дос болған, «Оның ең үлкен көңілі қалды, себебі ол білген қала енді жоқ екенін түсінді» деді. Көп іздегеніне қарамастан, ол бұрынғы сыныптасы Турскиден басқа ешкімді таба алмады. Ол сондай-ақ отбасының қаза болғанын білді. Вайнбергтің бұл сапардағы алаңдаушылығын поляк композиторларының көпшілігінен бас тартуы күшейтті, себебі олар оны стильдік реакционер және совет өкіметінің мүшесі деп есептеді, сондай-ақ орыс мәдениетіне деген жалпы күмәндану сезімі болды. Бұл оның Гражина Бацевичтің 7-ші скрипкалық квартеті және Кшиштоф Пендерецкийдің «Святой Лука» әні сияқты олардың шығармаларын ұнатуына кедергі болмады, оларды ол сол жылғы «Варшава күзінде» тыңдады. Дегенмен, сапардан кейін ол көңілі қалды: ол қайтып оралатын елдің жоқ екеніне көз жеткізді. «Польша – менің туған жерім, бірақ екінші отаным Ресей болып қала береді», - деді ол кейінірек. Дегенмен, поляк тілі оның жоғалған туған елінің символына айналды. Ол оны жақсы меңгеріп, поляк тілінде оқыды. Мейер Вайнбергтің тіл қолдануы туралы былай деді: «Ол мінсіз поляк тілінде сөйледі. Оның сөйлеу әдебінде қарапайым тілдің белгілері жоқ еді: ол оны басылымдағыдай айтты. Бұл буржуазияның тілі – күтімді, әуенді, трагедиялық емес». Кеңес Одағына оралғаннан кейін Вайнбергтің аспаптық музыкасына қатысты негативті пікірлер аз болды. Дегенмен, оның вокалдық музыкасына, мысалы, 6-шы симфониясына әріптестерінен ара-тұра қарсылық және наразылық білдірілді. Музыка зерттеушісі Людмила Никитинаның айтуынша, бұл шығарма «драмалық монологқа» ұқсас құрылымға ие, ол оның алты вокалдық симфониясының біріншісі болып табылады және Лейб Квитко, Самуил Галкин және Михаил Лукониннің өлеңдерінен тұрады, олардың барлығы билік тарапынан саяси тұрғыдан күдікті деп есептелді. 1963 жылдың 12 қарашасында өткен премьерадан кейін Дмитрий Кабалевский Карен Хачатурян мен Родион Щедринге осы шығармаға деген жек көруін жеткізді, оның сын-ескертпелері Вайнбергке жеткізілді. Кейінірек Мәдениет министрлігінің отырысында музыка зерттеушісі Ярустовский, Борис Михайлович симфонияны «өлген балалар туралы баллада» деп атады. Олардың қарсылығы нәтижесінде «Советтік мәдениет» журналының келесі санында жарық көруге жоспарланған симфония туралы мақала жарияланудан алынып тасталды. Кейін Кабалевский Вайнбергке бетпе-бет кездесіп, оның шығарманың «ұлы үмітсіздік пен қорқынышқа» толы екенін айтты. Симфонияның «мүсіркеусіз, қайғылы және тіпті әлсірететін» себебін сұрағанда Вайнберг оның симфониясы осылай емес деп жауап берді. «Симфонияның мәні, - деді ол Кабалевскийге, - ең қорқынышты жамандық – соғысқа қарсы күресте, және фашизмнен ең көп зардап шеккен совет халқы соғысқа жол бермейді және осылайша тыныш ұйықтай алады». 1960 жылдар бойы Вайнберг фильмдер мен мультфильмдерге музыка жазуын жалғастырды. Ол 1950 жылдардағы фильмдерге жазған музыкасы сияқты танымал болмаса да, 1969 жылы Федор Хитрук түсірген «Винни-Пух» мультфильміне жазған музыкасы совет көрермендерінің сүйіктісіне айналды, ол оның барлық мультфильмдеріне жазған музыкасының ең танымал туындысы деп есептеледі. Вайнбергтің музыкасы мультфильмнен кейін де Ресейде танымал болды, ал титулдық кейіпкер айтқан өлеңдер халыққа кеңінен таралды. Композитор өзінің барлық фильмдері мен мультфильмдеріне жазған музыкасының арасында «Винни-Пух» оның мұрасын сақтауға ең көп үлес қосты деді. Бір сыншы мультфильмдегі әндердің осылай қарапайым болғанын баланың өзі жасағандай сезіледі десе, екіншісі оларды «ерте советтік рэптің жарқын мысалы» деп атады. 1994 жылғы сұхбатта Вайнберг 1960 жылдарды сағынышпен еске алды, оны «өзінің жарқын жылдары» деп атады.

Success and intense productivity marked Weinberg's life in the 1960s. He received renewed support from the RSFSR Union of Composers, through the auspices of Музыкальный фонд СССР, as well as access to the union's circuit of creative resorts located across the Soviet Union. Weinberg composed a number of important works, including his Symphony No. 10 and String Quartet No. 12, at the resort in Dilijan, Armenian SSR. However, his favorite was in the town of Ruza, near Moscow. During visits there between 1953 and 1983, Weinberg composed four symphonies, three string quartets, six instrumental sonatas, the opera Congratulations!, and numerous other works. Increased royalties from performances of his concert music in combination with steady film work, which was the most profitable available to composers, provided Weinberg with the freedom to earn a comfortable living from composition alone. As his prosperity and visibility increased, so did his connections with the top Soviet musicians of the era. Along with longstanding friends like Kogan, who premiered the Violin Concerto, a new generation of musicians—including Rudolf Barshai, Timofei Dokschitzer, Mikhail Fichtenholz, Kirill Kondrashin, and Mstislav Rostropovich—took up the cause of his music. The "Allegretto" from Weinberg's String Quartet No. 7 became a favorite encore piece of the Borodin Quartet, while its successor, the String Quartet No. 8 from 1959, gained recognition in the West; for many years the only one of the composer's quartets to achieve this. Works which had long remained unperformed, such as the Symphony No. 2, were premiered and played in the Soviet Union and elsewhere in the Eastern Bloc. The decade augured a streak of symphonic triumphs that began with the premiere of the Symphony No. 3 conducted by Alexander Gauk on March 23, 1960. With the Symphony No. 5 of 1962, Weinberg achieved his maturity as a symphonic composer. According to the musicologist Lyudmila Nikitina, who had first met the composer in the early 1960s, the symphony crystallized procedures that Weinberg would continue to use throughout his life; wherein he draws from personal experience, treats the act of creation as a "mirror of his individual perception", and produces music of social significance. The non vocal symphonies that followed, Nos. 7 and 10, were by their chamber orchestra scoring comparatively restrained in its use of resources; the latter was enthusiastically praised by Shostakovich, while the former shows traces of being influenced by the sonorism that was characteristic of the emerging new Polish music. Weinberg's music was occasionally heard and his career reported on in Poland. A 1964 issue of the bi monthly music magazine pl mentioned that he was a composer highly regarded in the Soviet Union whose name was often mentioned in connection with Shostakovich. In 1963, Weinberg's String Quartet No. 8 was played by the Komitas Quartet at that year's Warsaw Autumn. Audiences and critics considered the work old fashioned and mostly ignored it. Three years later, an ultimately aborted attempt by Kondrashin to conduct Weinberg's Symphony No. 8 with the Moscow Philharmonic Orchestra on tour in Poland led to the composer's return to the country of his birth for the first time since his emigration. Accompanied by his friend Tchaikovsky, Weinberg walked through the streets of Warsaw. Although he found his family home still standing, he was appalled as much by how the city had transformed as it had remained the same. Of its restored prewar buildings, Weinberg likened them to empty shells bereft of souls. "His great disappointment", said the composer Krzysztof Meyer, who befriended Weinberg on this trip, "was that the city he knew no longer existed". Despite much searching, he found virtually nobody, aside from his former classmate Turski, who knew him from before the war. He also finally learned about his family's death. Reinforcing Weinberg's feeling of unease on this trip was his snubbing from most Polish composers; an outcome based on their perceptions of him as a stylistic reactionary and a member of the Soviet establishment, as well as their general suspicion of Russian culture. This did not preclude his enjoyment of their works such as Grażyna Bacewicz's String Quartet No. 7 and Krzysztof Penderecki's St. Luke Passion, which he heard at that year's installment of the Warsaw Autumn. All the same, the visit left him disillusioned: he came to the conclusion that there was no country for him to return to. "Poland is my homeland", he later said, "but my second homeland remains Russia". Nevertheless, the Polish language became for him a symbol of his vanished motherland. He maintained his command of it and regularly read in Polish. Meyer said of Weinberg's use of the language:

[He] spoke a flawless Polish. One did not hear the tone of the vernacular: he articulated it as it is printed. It was the language of the bourgeoisie—well groomed, melodious, not so tragic. Back in the Soviet Union, reception of Weinberg's instrumental music proceeded largely without negative commentary. Mixed reactions and hostility from colleagues met his vocal music, however, such as his Symphony No. 6. A work that the musicologist Lyudmila Nikitina said is structured "akin to a dramatic monologue", it is the first of his six vocal symphonies, and consists of settings of texts by Leib Kvitko, Samuil Galkin, and Mikhail Lukonin; all of whom were considered to be politically suspect by authorities. After its premiere on November 12, 1963, Dmitri Kabalevsky confided his intense dislike of the work to Karen Khachaturian and Rodion Shchedrin; the details of his criticism were relayed to Weinberg. Later, at a meeting of the Ministry of Culture, the musicologist Ярустовский, Борис Михайлович attacked the symphony for being what he called a "ballade of dead children". Their opposition resulted in the cancellation of an article about the symphony that had been scheduled for a forthcoming issue of Sovyetskaya Kultura. Weinberg was subsequently approached face to face about the symphony by Kabalevsky, who related to him that he was "immensely despondent and aghast at [its] extraordinary failure". When pressed about why the symphony was "hopeless, sad, and even demoralizing", Weinberg responded that his symphony was nothing of the kind. "The whole point of the symphony", he told Kabalevsky, "was about the struggle against the most terrible evil of all—war—and that the Soviet people, who had suffered from fascism the most, would never permit war and, therefore, could sleep in peace". Throughout the 1960s, Weinberg continued to compose scores for films and cartoons. While the feature films he scored in those years did not attain a similar level of fame to those he scored in the 1950s, his music for the 1969 adaptation of Winnie the Pooh directed by Fyodor Khitruk became an instant favorite with Soviet audiences; it has since been recognized as the best known of all his cartoon scores. Weinberg's music continued to be renowned in Russia long after the cartoon's release, with the verses sung by its titular character entering the popular lexicon. The composer said that off all his music for films and cartoons, Winnie the Pooh contributed the most to the preservation of his legacy. One commentator described the cartoon's patter songs as being so simple that they could have been created by a child; another held them up as a "salient example of early Soviet rap". From the vantage point of an interview in 1994, Weinberg looked back on the 1960s with fondness; he referred to the decade as his "stellar years".

Өзгерістер, сәтсіздіктер және құрметтер

1960 жылдардың ортасында Вайнберг Ольга Рахалскаямен, психиатр Юлий Егидович Рахальскийдің қызымен ерлі-зайыптылық қарым-қатынас бастады, ол тез арада романтикалық сезімге ұласты. Екеуін Вайнбергтің қызы Виктория таныстырды, ол Рахалскаяның Мәскеу мемлекеттік университетіндегі сыныптасы болған. Вайнберг 1970 жылы ұзақ ойланып, әйелі Натальямен ажырасып, 1972 жылы қызымен бірге Израильге көшті. Натальяның отбасын және олардың мұрасын құрметтеген көптеген достары мен әріптестері композитордың ажырасуынан кейін одан жаңылды. Шостакович оның қолдау көрсеткен аздаған достарының бірі болды. 1971 жылы Рахалская Вайнбергтің екінші қызы Аннаны дүниеге әкелді, ал келесі жылы олар үйленді. Вайнбергтің мансабы ажырасу мен қайта үйленудің тікелей салдарынан зардап шеккенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ. Вайнбергтің бірінші некесінің бұзылуына қарамастан, оның жеке өмірі соңғы жылдары тұрақты және ерекше емес болды, көбінесе жұмыс және денсаулықтың нашарлауымен байланысты. Ол фильмдерге жазған музыкасынан тұрақты табыс таба берді, бұл оған толық уақыт композиторлықпен айналысуға мүмкіндік берді, бірақ ол осы жұмыстың тым көп уақытын алатынына шағымданатын. Екінші әйелі Вайнбергтің осы жылдары музыкалық жұмыстан басқа ештеңе ойламағанын айтты: Ол күндіз-түні әр минут жұмыс істеді. Ұйықтамаса, жұмыс істеді. Тіпті ұйықтағанда да. Ол ұйқыға кеткен кезде, оның саусақтары пианино пернелерін ұстағандай, әдетте ешқандай сезбей барабан қағар еді. Сондықтан оның өмірбаянында еске қаларлық деректер жоқ: оның өміріндегі маңызды оқиғалар – ол жазған шығармалар ғана. Вайнбергтің осы жылдардағы күшінің көп бөлігі Зофия Посмыштың 1962 жылғы аттас романы негізінде жазылған «Жолаушы» операсын сахналауға жасаған сәтсіз әрекеттеріне жұмсалды, ал ол бұл романды өзінің алғашқы радиоспектаклінен бейімдеген. Роман орыс тіліне аударылып, 1963 жылы Кеңес Одағында жарияланды. Оның жанкүйерлерінің бірі Шостакович болды, ол романның опера негізі ретіндегі әлеуетін сезді. Ол оны жазушы Александр Медведевпен бөлісті, ол өз кезегінде оны Вайнбергке берді. Оның сюжеті, мұхит кемесімен саяхаттап жүрген кезде ұзақ уақыттан бері қайтыс болған тұтқынды көргеніне сенетін Аушвицтің бұрынғы күзетшісі туралы, Вайнбергке Малькужиньскиймен кездескен кезде болған осыған ұқсас оқиғаны еске түсірген болуы мүмкін. Композитор 1953 жылы тұтқынға алынған кезде, жақын маңдағы мейрамханада оның күзетшілерінің біреуін көргенде ашуланған. РСФСР Композиторлар одағының кеңесі, соның ішінде Родион Щедрин, Шостакович, Хренников және Свиридов – одақ төрағасы ретінде операны «жүрек қанымен жазылған» деп мақтаған – болғандықтан, Болшой театрындағы премьера жоспарлары Мәдениет министрлігі тарапынан қабылданбады. Кейінгі зерттеулер бұл шешімнің себебін анықтауға мүмкіндік бермеді, сондай-ақ Кеңес Одағының басқа жерлерінде ұсынылған спектакльдерді кейіннен қабылдамауға да себеп таба алмады. Вайнбергтің музыкасын қолдаушылар 1970 жылдары ықпалын жоғалта бастады. Оның досы Свиридов 1973 жылы өкілеттігі аяқталғанда РСФСР Композиторлар одағының төрағасы болып қайта сайланбады. 1975 жылы 9 тамызда Шостаковичтің қазасы одан да ауыр соққы болды. Екі композитор соңғы сәттерге дейін тығыз байланыста болды, олардың өзара достығы Вайнбергтің аты Шостаковичтің күнделігінде ең көп кездесетінінен көрінеді. 1976 жылы Вайнберг Шостаковичтің есінде No 12 симфониясын жазды және премьерасын өткізуді Кондрашиннен сұрады. Дирижер Вайнбергтің вокалды симфонияларына қарсы болды және оған No 12 симфониясын ұсынғанда, ол оны «құрғақ, сапасы өзгермелі және сөзсіз» деп айыптады. Ол сондай-ақ No 12 симфониясын тек оның мақұлдауымен келісілген ноталардың кеңейтілген қысқартуларымен ғана дирижерлік ететінін мәлімдеді. Кондрашиннің мінез-құлқына ашуланған Вайнберг онымен достығын тоқтатты. Ростроповичпен де достығы аяқталды, өйткені ол соло виолончельге арналған 24 прелюдияны жазған болатын. 1968 жылы оның құрастырылуы кезінде Вайнбергпен қарым-қатынасы нашарлап, ол шығарманы жариялау үшін өңдегеніне қарамастан, ешқашан орындамады. Вайнберг өмірінің соңында Ростроповичтің оның музыкасын ойнауға «әлдеқайда шұғыл» болғанын айтты. Ростропович болса Вайнбергті «қорыққан» деп атағаннан басқа ештеңе айтпады. Вайнбергтің музыкасын үнемі орындайтын Баршай сияқты басқа орындаушылар да эмиграцияға кетті. Дегенмен, ол Максим Шостакович және Владимир Федосеев сияқты бірнеше жаңа қолдаушылар тапты, соңғысы композитордың өмірінің соңғы онжылдықтарында бірқатар премьераларды өткізуге сенім артты. Сонымен қатар, Вайнберг 1971 жылы РСФСР-дің Еңбегі сіңген әртісі атағын алды және музыкалық баспасөзде оның еңбектері кеңінен жарияланды. Ол екінші әйелі мен қызымен өміріне қанағаттанды, олармен Мәскеуден тыс Валентиновка қаласына жиі саяхаттайтын.

In the mid 1960s, Weinberg began an extramarital affair that quickly developed into a romantic relationship with Olga Rakhalskaya, daughter of the psychiatrist Рахальский, Юлий Егидович. The couple had been introduced to each other to by Weinberg's daughter Victoria, who was Rakhalskaya's classmate at Moscow State University. Weinberg divorced his wife Natalya in 1970 after dithering on the matter for a long period; she and their daughter emigrated to Israel in 1972. Many of his peers and friends, who respected Natalya's family and its legacy, shunned the composer after his divorce. Shostakovich was one of his few friends who remained supportive. In 1971, Rakhalskaya gave birth to Weinberg's second daughter Anna; the couple married the following year. There is no evidence that Weinberg's career suffered as a direct result of his divorce and new marriage. The rupture of Weinberg's first marriage notwithstanding, his personal life became stable and unremarkable in his later years, dominated mostly by work and increasingly illness. He continued to enjoy steady income from film work, which permitted him to continue composing full time, although he complained that it occupied too much of his time. His second wife described Weinberg as thinking nothing else but of musical work during these years:

He worked every single minute, day and night. If he wasn't sleeping, he was working. Even in his sleep. When he was dozing off he would often drum his fingers without realizing it, as though they were grasping the piano keys. That's why there are no memorable data in his biography: the only important landmarks in his life are what he composed. Much of Weinberg's energies during these years were spent in his unsuccessful attempt to stage his opera The Passenger, based on the 1962 eponymous novel by Zofia Posmysz, which in turn she had adapted from her original radio play. The novel was translated into Russian and published in the Soviet Union in 1963. One of its admirers was Shostakovich, who discerned the novel's potential as a basis for an opera. He shared a copy with the writer Alexander Medvedev who, in turn, gave it to Weinberg. Its plot, about a former Auschwitz guard who believes she sees a long dead inmate while traveling on an ocean liner, may have reminded Weinberg of a similar incident that had occurred to him while he met with Małcużyński, when the composer became agitated upon seeing one of the jailers from his 1953 arrest sitting nearby at a restaurant. Despite the enthusiastic approval of the board of the RSFSR Union of Composers, including Rodion Shchedrin, Shostakovich, Khrennikov, and Sviridov—who as union chairman praised the opera as being "written with the heart's blood"—plans for a premiere at the Bolshoi Theatre were rejected by the Ministry of Culture. Later research has neither been able to determine a cause for this decision, nor other later rejections of proposed performances elsewhere in the Soviet Union. Exponents of Weinberg's music began to diminish or lose influence in the 1970s. His friend Sviridov was not reelected chairman of the RSFSR Union of Composers when his term ended in 1973. A more serious loss was the death of Shostakovich on August 9, 1975. The two composers were in close contact almost to the very end; their mutual amity evident in that Weinberg's name is the one that appeared the most in Shostakovich's diary. In 1976, Weinberg composed his Symphony No. 12 in Shostakovich's memory and asked Kondrashin to conduct its premiere. The conductor had balked at Weinberg's vocal symphonies and when he was offered the Symphony No. 12, he accused the composer of having become "arid, variable in quality, and expressionless" since his Symphony No. 8. He stipulated furthermore that he would only conduct the Symphony No. 12 contingent on extensive cuts to the score to be approved by him. Exasperated by Kondrashin's behavior, Weinberg terminated his friendship with him. Another friendship that came to an end was with Rostropovich, for whom the 24 Preludes for solo cello had been intended. By the time of its composition in 1968, his relationship with Weinberg worsened to the point that he never performed the work, despite having edited it for publication. Weinberg said near the end of his life that Rostropovich had become "too busy" to play his music. Rostropovich, on the other hand, said little other than calling Weinberg "a coward". Other performers who regularly played Weinberg's music, like Barshai, had emigrated. Still, he acquired a few new advocates, including Maxim Shostakovich and Vladimir Fedoseyev; the latter was entrusted with a series of premieres in the last decades of the composer's life. Concurrently, Weinberg received in 1971 the first of his official honors, Honored Artist of the RSFSR, and was written about widely in the musical press. He found contentment in life with his second wife and daughter, with whom he often spent time with in excursions to the town of lt=Valentinovka outside of Moscow.

Соңғы жылдары және қайтыс болғаннан кейін қабылдануы

Өмірінің соңында Вайнберг Крон ауруынан зардап шекті және соңғы үш жыл бойы үйде отырды, бірақ шығармаларын жазуын тоқтатпады. 1996 жылдың 3 қаңтарында, Мәскеуде қайтыс болғаннан екі ай бұрын православие дініне кірді. Оның қосылу рәсімі Сөздің тірілісі шіркеуінде өтті. 2004 жылғы бір рецензент оны "Прокофьев пен Шостаковичпен қатар тұрған үшінші ұлы совет композиторы" деп атады. 2011 жылы Англия Ұлттық Операсында қайта қойылды. Томас Сандрлинг Вайнбергті "ұлы жаңалық" деп сипаттады. Өкінішке орай, ол жаңалық болды, өйткені өмірі бойы Ресейдегі таңдаулы адамдардан басқа көпке танылмады.

Православтық мәсіхшілікке айналу

Өлім алдындағы кезеңде Вайнберг орыс православие шіркеуіне өтті; бұл қысыммен жасалған ба, әлде ерікті түрде ме деген мәселеде көздер келіспейді. Композитор туралы монография жазған Дэвид Фэннингтің сөзіне қарағанда, оның екінші әйелі, еврей тегінен шыққан жексенбілік мектеп мұғалімі Ольга Рахалскаяның қысымымен осы дінге өтуі мүмкін деп саналады. Композитордың үлкен қызы Виктория 2016 жылғы сұхбатында бұл айыптауды қайталады. Ол ұзаққа созылған ауруының салдарынан шомылу рәсімі ерікті түрде болды дегенге күмән келтірді. Рахалская Вайнбергті шомылуға мәжбүрлегенін жоққа шығарды. Ол, еріксіз шомылу күнә және құндылығы жоқ екенін, ал Вайнберг 1995 жылдың қараша айының соңында шомылуды сұрамас бұрын шамамен бір жыл бойы дінге өтуді ойластырғанын айтты. Композитордың кіші қызы Анна Вайнберг: "Әкем ақыл-есі дұрыс, есте сақтауы толық болғанда шомылды, ешкім оған қысым көрсеткен жоқ; бұл оның ойластырылған және саналы шешімі болды, ал оның не үшін солай істегенін біз бағалауға құқылы емеспіз" деп жазды.

Шығармалары

Вайнбергтің шығармашылығына 22 симфония, оркестр үшін түрлі шығармалар (соның ішінде төрт камералық симфония және екі симфониетта), скрипка концерті, 17 саптық квартет, 8 скрипкалық соната (үш соло және бес фортепианомен), 24 прелюдия виолончельге және алты виолончель сонатасы (екі фортепианомен және төрт соломен), төрт соло альт сонатасы, алты фортепиано сонатасы, көптеген басқа да аспаптық шығармалар, сондай-ақ 40-тан астам фильм және анимацияға жазылған музыка (соның ішінде «Жұрдектер ұшып келеді», Канн кинофестивалінің «Алтын пальма» жүлдесі, 1958 жыл). Ол жеті опера жазды және олардың бірі – «Жолаушы» (Passazhirka) (1967–68 жылдары жазылған, 2006 жылы премьерасы болды) – өзінің ең маңызды туындысы деп есептеді. 1994 жылдан бастап «Олимпия» компаниясы «Мелодия» фирмасының жазбаларының жаңа үлгілерін және қайта шығарылымдарын жариялады, бұл Вайнбергтің музыкасын кең көрерменге жеткізуге жасалған алғашқы жүйелі әрекеттердің бірі болды. Содан бері «Naxos», «Chandos», «ECM» және «Deutsche Grammophon» сияқты көптеген басқа лейблдер де оның шығармаларын жазды. Людмила Никитинаның сөзіне қарағанда, Вайнберг өзінің шығармаларындағы «неоклассикалық, рационалистік айқындық пен пропорцияға» баса назар аударды. Вайнбергтің стилін қазіргі заманғы, бірақ түсінікті деп сипаттауға болады. Оның гармониялық тілі көбінесе кеңейтілген/еркін тональділік негізінде құрылған, кейде политональділікпен (мысалы, Жиырмасыншы симфонияда) және атональділікпен (мысалы, Он екінші саптық квартетте немесе соло виолончельге арналған 24 прелюдияда) үйлеседі. Оның ерте туындылары неоромантикалық бейімділікті көрсетеді және халық музыкасына көп сіңірілген, ал кейінгі шығармалары, әлеуметтік жағдайлардың жақсаруымен және композиторлық қабілетінің артуымен, күрделірек және тартымдырақ. Дегенмен, тіпті 1960-жылдардың соңындағы, 1970-жылдар мен 1980-жылдардағы, Үшінші скрипкалық сонатасы немесе Оныншы симфониясы сияқты, тондық кластерлер мен басқа да тәсілдерді кеңінен пайдаланған кейінгі, тәжірибелік туындыларында да Вайнберг классикалық формаларды, сәл шектеулі тональділікті немесе лирикалық мелодиялық желілерді пайдалану арқылы әртүрліше көрінетін дәстүрге деген терең сезімін сақтайды. Оның көптеген аспаптық шығармаларында жоғары виртуоздықпен жазылған бөлімдер бар және орындаушылардан үлкен техникалық шеберлік талап етеді.

Weinberg's output includes 22 symphonies, various works for orchestra (including four chamber symphonies and two sinfoniettas), the Violin Concerto, 17 string quartets, 8 violin sonatas (three solo and five with piano), 24 preludes for cello and six cello sonatas (two with piano and four solo), four solo viola sonatas, six piano sonatas, numerous other instrumental works, as well as more than 40 film and animation scores (including The Cranes are Flying, Palme d'Or at the Cannes Film Festival, 1958). He wrote seven operas, and considered one of them, The Passenger (Passazhirka) (written in 1967–68, premiered in 2006), to be his most important work. Beginning in 1994, new recordings and reissues of Melodiya recordings were released by Olympia, being among the first systematic efforts to bring Weinberg's music to a wider audience. Since then, numerous other labels have recorded his music, including Naxos, Chandos, ECM and Deutsche Grammophon. According to Lyudmilla Nikitina, Weinberg emphasized the "neo classical, rationalist clarity and proportion" of his works. Weinberg's style can be described as modern yet accessible. His harmonic language is usually based on an expanded/free tonality mixed with occasional polytonality, such as in the Twentieth Symphony, and atonality, such as in the Twelfth String Quartet or the 24 Preludes for Solo Cello. His earlier works exhibit Neoromantic tendencies and draw significantly on folk music, whereas his later works, which came with improved social circumstances and greater compositional maturity, are more complex and austere. However, even in these later, more experimental works from the late 1960s, 70s and 80s, such as the Third Violin Sonata or the Tenth Symphony, which make liberal use of tone clusters and other devices, Weinberg retains a keen sense of tradition that variously manifests itself in the use of classical forms, more restrained tonality, or lyrical melodic lines. Many of his instrumental works contain highly virtuosic writing and make significant technical demands on performers.

Стилистік әсерлері

Ол Шостаковичпен ешқашан ресми түрде оқымағанымен, үлкен композитор Вайнбергке маңызды ықпал етті. Бұл әсіресе оның 12-ші симфониясында (1975–1976, Op. 114) байқалады, ол Шостаковичтің естелігіне арналған және оның бірнеше шығармаларынан үзінділер келтіреді. Басқа да айқын байланыстардың ішінде – Бесінші симфонияны (1962, Op. 76) аяқтаған, Шостаковичтің Төртіншісін еске түсіретін пианиссимо бөлімі, целестамен; Вайнбергтің Алтыншы фортепианолық сонатасындағы (1960, Op. 73) Шостаковичтің 24 прелюдиясы мен фугасының бірінен алынған цитата; және Шостаковичтің Бірінші виолончельдік концерті мен виолончельдік сонатасынан Вайнбергтің 21-ші виолончельдік прелюдиясындағы көптеген цитаталар бар. Дегенмен, осы нақты байланыстар музыкалық ықпалдың тек Шостаковичтен Вайнбергке қана бағытталғанын білдірмейді. Шостакович өзінің Оныншы скрипкалық квартеті үшін Вайнбергтің жетінші симфониясынан маңызды шабыт алды; Шостакович Вайнбергтің Тоғызыншы скрипкалық квартетіндегі кейбір идеяларды өзінің Оныншы квартетінің (Вайнбергтің Тоғызыншысының бастапқы тақтары), Он Бірінші квартетінің (Вайнбергтің Тоғызыншысының бірінші бөлімі) және Он Екінші квартетінің (F-диез мажорлық финалы) баяу бөлімі үшін пайдаланды; ал 1959 жылғы Бірінші виолончельдік концертінде Шостакович Вайнбергтің 1948 жылғы (Op. 43) виолончельдік концертінен жеке виолончель мотивінің идеясын қолданды, оны туындының біртұтастығын арттыру үшін туындының соңында қайталайды. Вайнбергтің тек Шостаковичтен ғана цитата келтірмейтінін де атап өту керек. Мысалы, Вайнбергтің Труба концерті Феликс Мендельсонның әйгілі Тойлық маршын цитаталайды; оның Екінші фортепианолық сонатасы (1942 жылы, Мәскеуге көшуден бұрын жазылған) Гайдннен цитата келтіреді; ал оның Жиырма Бірінші симфониясы Шопеннің балладасынан цитата келтіреді. Мұндай цитаталар Вайнберг пен Шостаковичтің стильдік ерекшеліктері болып табылады. Шостакович пен Вайнберг арасындағы музыкалық тілдің жалпы ұқсастықтарына созылған мелодияларды, қайталамалы тақырыптарды және музыкалық материалды дамыту әдістерін қолдану жатады. Алайда, Никитина былай деп мәлімдейді: "60-шы жылдардың өзінде Вайнбергтің стилі жеке және Шостаковичтің стилінен түбірінен өзгеше екені анық болды".

Although he never formally studied with Shostakovich, the older composer was an important influence on Weinberg. This is particularly noticeable in his Twelfth Symphony (1975–1976, Op. 114), which is dedicated to the memory of Shostakovich and quotes from a number of the latter's works. Other explicit connections include the pianissimo passage with celesta which ends the Fifth Symphony (1962, Op. 76), reminiscent of Shostakovich's Fourth; the quote from one of Shostakovich's 24 Preludes and Fugues in Weinberg's Sixth Piano Sonata (1960, Op. 73); and numerous quotes from Shostakovich's First Cello Concerto and Cello Sonata in Weinberg's 21st Prelude for Solo Cello. These explicit connections should not be interpreted, however, to mean that musical influences went in only one direction, from Shostakovich to Weinberg. Shostakovich drew significant inspiration from Weinberg's Seventh Symphony for his Tenth String Quartet; Shostakovich also drew on some of the ideas in Weinberg's Ninth String Quartet for the slow movement of his Tenth Quartet (opening bars of Weinberg's Ninth), for his Eleventh Quartet (first movement of Weinberg's Ninth) and for his Twelfth Quartet (F sharp major ending); and in his First Cello Concerto of 1959, Shostakovich re used Weinberg's idea of a solo cello motif in the first movement that recurs at the end of the work to impart unity, from Weinberg's Cello Concerto (1948, Op. 43). It is also important to note that Weinberg does not restrict himself to quoting Shostakovich. For example, Weinberg's Trumpet Concerto quotes Felix Mendelssohn's well known Wedding March; his Second Piano Sonata (written in 1942, before moving to Moscow) quotes Haydn; and his Twenty First Symphony quotes a Chopin ballade. Such quotations are stylistic features shared by both Weinberg and Shostakovich. More general similarities in musical language between Shostakovich and Weinberg include the use of extended melodies, repetitive themes, and methods of developing the musical material. However, Nikitina states that "already in the 60s it was obvious that Weinberg's style was individual and essentially different from the style of Shostakovich. ".

Орыс тілінде

Хаздан, Евгения Петербург операсы: Мариинский театрындағы "Ақымақ". Музыкалық академия. 2016 жыл, № 4. 20–23 беттер. (орыс тілінде, тіркеу қажет) Мечислав Вайнберг (1919–1996). Биографиялық жазбалар. Хаттар (Халықаралық форум материалдары). Мәскеу, 2017 жыл. Мечислав Вайнберг (1919–1996). Оралу. Халықаралық форум. Мәскеу, Ресейдің Ұлы театры, 2017 жыл.