Кіріспе

Джон Дуглас Коулман (23 қараша 1928 – 5 сәуір 1973) – Виктория футбол лигасының (VFL) «Эссендон» футбол клубында ойнаған және жаттықтырған австралиялық футболшы. Коулман Австралияның ең ұлы футболшыларының бірі саналады. Оның салыстырмалы түрде қысқа ойыншылық карьерасында VFL/AFL тарихында екінші ең жоғары гол орташасы бар (5.48), ол 98 матчта 537 гол соқты; ол тек Питер Хадсоннан (5.64) қалып қойды. 2023 жылғы деректер бойынша, ол VFL/AFL ойыншыларының арасында ойын барысында орташа есеппен бес голдан астам соққан жалғыз ойыншы. Ол сонымен қатар биікке секіріп, кейде қарсыластарынан жоғары секіріп, керемет ұшқындамаларымен де танымал болды. 25 жасында тізе жарақатынан кейін ойыншылық карьерасы аяқталғаннан соң, ол «Эссендонды» жаттықтырып, чемпиондыққа жеткізді. Коулман 1973 жылы 44 жасында кенеттен коронарлық атеромадан қайтыс болды. 1981 жылы VFL оның құрметіне Коулман медалін тағайындап, лиганың үздік гол соққан ойыншысына маусым соңында табыстады. 1996 жылы ол Австралия футбол залының алғашқы 12 мүшесінің бірі болып, «Легенда» мәртебесіне ие болды. Ол жоғары деңгейде 100-ден аз ойын өткізген олардың арасындағы жалғыз ойыншы.

Ерте өмір

1928 жылы 23 қарашада Виктория штатының Батыс аймағындағы Порт-Фейри қаласында Альберт Эрнест Коулман (басқарушы) мен оның әйелі Элла Элизабеттің (қыздығы Мэтьюс) отбасында дүниеге келген Коулман төрт баланың ең кішісі болды. Оның үлкен үш бауыры – Лауна Элла, Тюрла Маргарет және Альберт Эдвин. Коулман футболмен Порт-Фейри жоғары бастауыш мектебінде танысты. Соғыстың басында отбасы Мельбурнға көшіп, Коулманды Аскот Вейл Вест мемлекеттік мектебіне берді. Кейіннен ол Мунни Пондс орталық мектебінде оқыды, онда мектеп үздігі атанды.

Жас жігіт

12 жасында Коулман жергілікті 18 жасқа дейінгі австралиялық футбол командасында ойнай бастады. Екі жыл өткен соң, 1943 жылы Коулманның анасы балаларын Морнингтон түбегіндегі Гастингске көшірді, ал оның күйеуі қалада қалып бизнесін басқарды. Коулман уақытын Мельбурн мен Гастингс арасында бөлісіп, жергілікті футбол командасы үшін сенбі күндері ойнады, бұл команда Морнингтон түбегі лигасында өнер көрді. Оны алғаш рет 1946 жылы клубқа жаттығуға шақырды, бірақ оны үлкендер футболына ойнауға тым жас деп санады. Келесі екі маусымда Коулман Эссендонмен маусымға дайындық жаттығуларын аяқтады және бақылау матчтарында ойнады. Бірақ екі рет те оны Гастингске қайтарды, онда ол екі жылдың ішінде 37 ойында 296 гол соқты, соның ішінде 1948 жылдың тамызында Соррентоға қарсы өткен ойында 23 голдың авторы атанды.

Екінші премьер-министр

Келесі жылы, 1950 жылы, Кольменнің ең нәтижелі маусымы болды, тұмауға шалдыққандықтан бір матчты өткізіп түскеніне қарамастан 120 гол соқты, және ол Эссендонның Солтүстік Мельбурнға қарсы жеңісіне үлкен үлес қосты. Кольменнің қатарынан екі маусымда 100-ден астам гол соғу жетістігіне тек Коллингвудтың Гордон Ковентри, Оңтүстік Мельбурнның Боб Пратт және Коллингвудтың Рон Тодд тең келді, олардың барлығы осы жетістікке мансаптарының соңында, жасы үлкен, күшті және тәжірибелі болғанда қол жеткізді. Солтүстік Мельбурнның қақпашысы Пэт Келли 1950 жылғы 17-ші турда Эссендонға қарсы өткен ойынды ешқашан ұмытпайтынын айтты. The Herald газетінен Алф Браун былай деп жазды:

"Он жылдан кейін мен Джон Кольменнің "Эссендон – Солтүстік Мельбурн" матчының соңғы минутында алған керемет добын еске түсіремін. Солтүстік команда күшті қарсылық көрсетіп, Эссендоннан сегіз ұпайға ғана қалып қойды. Кольмен өз командасын көтеріп, алаң бойымен шапқанда, қақпадан шамамен 70 метр (65 метр) қашықтықта керемет добын ұстады. Келли Кольменнің үстінен секіріп өткен топтың арасында болды. Ойыннан кейін Келли маған таң қалған күйде былай деді: "Мен добына қарадым, менің көзіме тек футбол добының тоқтатылған түрі көрінді. Олар Кольмендікі еді. Ол менің басымнан асып өтті". Келлидің бойы 178 см (5 фут 10 дюйм)." | Миллер, Петраитис және Еремия, 1997, 47-48 беттер.

1950 жылғы екінші жартылай финалдың соңында Эссендон Солтүстік Мельбурннан үш ұпайға қалып қойды, соңғы 30 секунд қалғанда. Күшті жаңбырдың астында Солтүстік Мельбурнның ойыншысы Джок Маккоркелл шекара сызығынан шығып бара жатқан добын ойынға қайтарып жіберді. Кольмен добын ұстап алып, Рон Макьюинге қақпа алаңына паста берді. Макьюин гол соқты, Эссендон үш ұпаймен жеңді – 11.14 (80) – 11.11 (77). Осы уақытқа дейін Эссендон осы маусымда тек бір матчта ғана жеңілген еді. Көптегендер Солтүстік Мельбурнның реванш алғанын күткен кезде өткен бір жақты финалда (үшінші таймда жаңбыр жауып тұрғанда), Солтүстік Мельбурн футбол ойнамай, "қатаңдық танытты" және Эссендон ойыншылары Дик Рейнольдс, Рон Макьюин, Билл Снелл, Берт Харпер, Тед Лихэйн және, әрине, Кольменге қарсы бағытталды. Эссендон ақырында 87 601 көрерменнің алдында 13.14 (92) есебімен Солтүстік Мельбурннан 7.12 (54) есебімен жеңіске жетті. Қарсы команданың жаттықтырушылары мен қорғаушылары Кольменнің ықпалын шектеу үшін барлық мүмкіндіктерді пайдаланды. Жеке кездесулерде, тығыз қорғауда, допты жоққа шығаруда жақсы нәтижелерге қол жеткізілді, бірақ оны басып өтуге көбісі келмеді, ал ауада оған тең келу мүмкін емес еді. Көбінесе екі, тіпті үш қарсыласқа қарсы тұрған Кольменнің тепе-теңдігін инемен, итерумен және физикалық әрекеттермен бұзуға болады, бұл көбінесе ойыннан тыс жағдайларда орын алатын. Кольменнің кейде жарықтанатын мінезі оның ешқашан қақтығыстан қашпайтынын қамтамасыз етті.

Мүгедексіз түстен кейін

1952 жылғы 28 маусымда, сенбі күні, 1952 жылғы маусымның оныншы турында, Брансуик-стрит-Овалдың өте лайлы (және тар) алаңында Коулман чемпион Фицройдың қорғаушысы Вик Чантермен кездесті. Ауыр, қатал ойында Фицрой 13.12 (90) есебімен Эссендонды 5.8 (38) есебімен жеңді. 1952 жылғы маусымды 103 голмен аяқтаған Коулман бұл ойында гол соқпады; оның 98 ойындық мансабында гол соға алмаған алғашқы (және жалғыз) реті болды. Екінші кезеңде қысқа уақытқа орталық шабуылға ауыстырылғанына қарамастан, ол бүкіл матч бойында алтыдан да аз соққы жасады және тек екі рет қақпаға бағытталған соққы берді, оның бірі матчтың соңғы соққысы болды.

Карьерасын аяқтаған жарақат

Алты жыл қатарынан финалға шыққаннан кейін, «Эссендон» командасы бір дәуірдің аяқталуына байланысты турнир кестесінде төмендеді. Коулман ойынның ең үздік шабуылшысы болып қала берді, 1952 жылы 103, ал 1953 жылы 97 гол соғып, VFL гол соғу чемпионатында жеңіске жетті. 1954 жылғы маусымның жетінші матчында ол «Фитзройға» қарсы өміріндегі ең көп – 14 гол соқты. Бірақ бір аптадан кейін «Винди Хиллде» өткен ойында Коулман ауыр құлап, жамбас шығып, осымен соңғы ойынын аяқтады. Келесі екі жылда оның қайта ойнауға жасаған әрекеттері көп назар аударды, бірақ операция жасалғаннан кейін де, 1956 жылғы маусымға дейін жеңіліске ұшырады. 1958 жылдың басында Коулманның жамбасы ойнауға жеткілікті жазылғаны және оның ойнамауының нақты себептері жамбасына байланысты емес екені белгілі болды. Коулман бар болғаны 98 матчта 537 гол соқты, бұл ойын басына 5,48 голдың орташа көрсеткіші. Ол зейнеткерлікке шыққан кезде бұл көрсеткіш ойыншылар арасында ең жоғары көрсеткіш болатын, ал Боб Пратттың (ойын басына 4,31 гол) көрсеткішінен бір голдан асып түсті. Коулманның жетістіктері одан да әсерлі болды, себебі ол толық шабуылшылар үшін ережелердің қолайсыз болған кезде осы нәтижеге қол жеткізді: 1925 және 1939 жылдар аралығында доп шекарадан шыққанша соңғы командаға әрқашан тегін соққы берілетін, бұл сол дәуірдегі командалардың күшті толық шабуылшыларға басымдық беретін тікелей ойын жоспарын қабылдауына әкелді, сондықтан бұл дәуірде Пратт, Гордон Ковентри, Билл Мохр және Рон Тодд сияқты лиганың ең көп гол соққан ойыншылары көптеп шықты. Алайда, Коулман шекаралық лақтыру қайта енгізілгеннен кейін ойнады, нәтижесінде қанаттарда көбірек ойын өрбіді және толық шабуылшылардың рөлі азайды. 2023 жылғы деректер бойынша, Коулманның VFL/AFL рекордтық орташа көрсеткішін тек Питер Хадсон (ойын басына 5,64 гол) ғана басып өтті.

Футболдан кейін

Коулман өзінің атақ-даңқының коммерциялық әлеуетін түсінген қабілетті бизнесмен еді. 1949 жылы футбол Мельбурн университетіндегі коммерциялық білімін алуын үзіліске ұшыратты, бірақ осы спорттың арқасында ол пабтарды басқару жолымен мансап құруға мүмкіндік алды.

Жаттықтырушылық мансап

Кольменнің бизнесі мен отбасылық өмірі 1961 жылы күтпеген жаңа бағытқа бұрылды. Сол кезде «Эссендон» командасы, соңғы кезде «Бомбардировщиктер» емес, нашар ойын көрсетуіне байланысты «Глайдерлер» деп аталды. Команда Дик Рейнольдсты жаттықтырушы қызметінен алмастыруды қарастырды (ол «Эссендон» командасында 27 жыл, соның ішінде 21 жылы жаттықтырушы болып жұмыс істеген) және жаттықтырушы лауазымын бос деп жариялады. «Эссендон» жаттықтырушы лауазымына үш үміткердің өтінімін алды: 1960 жылғы жаттықтырушы Дик Рейнольдс, 1960 жылғы команда капитаны Джек Кларк және Джон Коулман (сол кезде 32 жаста, 6 жылдан бері футболдан тыс). Коулманның жаттықтырушы тәжірибесі болмаса да, оны өтініш беруге көндірді. Коулман комитеттің бірауыздан таңдаған үміткері емес еді, Рейнольдс пен Кларк екеуі де қолдау тапты, бірақ ол соңғы дауыс беруде екі есе көп дауыс жинады. Коулман жаттықтырушы болып тағайындалған күні эмоциялар толқыны болды, өйткені оның әкесі бір күн бұрын қайтыс болған еді. Коулманның міндеті – командаға жаңа күш беру және оларды Коулманның өзі ойнағандай ойнатуға бағыттау болды. Ол «қызыл евангелистік» стильдің әуесқойлығынан аулақ болып, ойыншылардың жеке қабілеттерін тыныш пайдалануға күш салды, командалық рух, оның пікірінше, команданың табысы үшін физикалық жарамдылықтан кем емес екенін айтты. Коулман өзінің алғашқы жаттығуын 1961 жылдың 6 сәуірінде ғана өткізе алды (алғашқы үйде және сырттағы матч 1961 жылдың 15 сәуірінде өтті), өйткені ол Австралияға оралғаннан кейін, әйелі Моникамен Үндістан мен Шри-Ланкада екі айлық демалыстан оралғаннан кейін гепатитке шалдықты. Команданың оның стиліне бейімделуі қиын болғандықтан, алғашқы маусымда Коулман көптерін таң қалдырды. Команда керемет ойын көрсетті, маусымда тек екі ойында жеңіліп, финалда «Карлтонды» ойсырата жеңді. Ол жаттықтырушы ретінде оның өткір тілінің құрбаны болғандардың көбіне айналды. «Эссендон» командасы чемпиондықтан кейінгі құлдырауға ұшырады және 1963 жылғы маусымды бесінші орында аяқтады. 1964 жылғы финалдық турнирдің бірінші жартылай финалында олар жеңіліске ұшырады. 1965 жылы «Эссендон» командасы төртінші орыннан жеңіске жетіп, сирек кездесетін жетістікке қол жеткізді. Жаттықтырушы ретінде екі чемпиондық титул жеңіп алған Коулман өзінің беделіне сенімді болды. Алайда, оның денсаулығына қатысты алаңдаушылықтар күшейді. Коулманның тізе жарақаты жаттығуларға белсенді қатысуына кедергі келтірді, сонымен қатар ол тромбоздан қатты зардап шекті. Қоғамдық жұртшылық оның қайтысына қатты қайғырды. Ол небәрі 44 жаста еді. Екі күннен кейін VFL маусымының ашылу турында «Эссендон» және «Ричмонд» командалары Уинди Хиллде кездесті, бұл матч Джон Коулманға арналған ескерткіш ретінде өтті. «Ричмонд» сол күні «Эссендонды» 2 ұпаймен жеңді, ал ойынның шешуші соңғы голын «Ричмондтың» Кевин Шиди соқты, ол кейіннен Коулманнан кейін «Эссендонның» келесі чемпиондық жеңімпаз жаттықтырушысы (1984 жылы) атанды. Келесі дүйсенбіде Moonee Ponds-тағы Англия шіркеуінде (ол үйленген шіркеуде) Архиекон Рэндал Хью Дизидің басшылығымен өткен үлкен жерлеу рәсімінен кейін Коулманның денесі кремацияланды. Шіркеудің ішіне Мельбурнның спорт қауымының көптеген өкілдері, барлығы 400-дей адам жиналды, ал тағы 600 адам шіркеудің сыртында үндіріктен берілген қызметті тыңдады. Қорымға Коулманның ағасы Альберт, бұрынғы серіктесі Тед Риппон және бұрынғы «Эссендон» футболшысы Тед Фордэм қатысты. Қайғыны бөліскендердің қатарында бұрынғы Лорд-мэр сэр Морис Натан және VFL өкілі Ральф Лейн, сондай-ақ «Эссендон» футболшылары Джон Бирт, Рассел Блю, Джек Кларк, Кен Фрейзер, Джефф Лик, Грег Сеуэлл, Дэвид Шоу, Джон Сомервилл және Джон Уильямс болды. Оның мүлігі 280 279,82 долларға бағаланды, бұл 2015 жылғы шамамен 2,4 миллион долларға тең.

Мұра

1981 жылы VFL лиганың ең көп гол соққан ойыншысына берілетін Кольман медалін енгізді. 1996 жылы Коулман АФЛ ғасыр командасына толық шабуылшы ретінде таңдалды, Гордон Ковентри, Боб Пратт, Джек Титус, Рон Тодд, Билл Мор, Питер МакКенна, Питер Хадсон, Тони Локетт және Джейсон Данстал сияқты белгілі ойыншылардан озып шықты. 1998 жылы Коулман "Ойынның аңызы" атанып, Австралия футбол Даңқы залына алғашқы он екі кіргеннің қатарында болды. 2002 жылы Коулман клубтың "Эссендон чемпиондары" тізімінде Эссендон үшін ойнаған екінші ең бағалы ойыншы деп танылды, Дик Рейнольдстан кейін екінші орынға ие болды. 2005 жылы Коулманның ескерткіші оның туған қаласы Гастингстегі кітапхана алдында орнатылды. 2013 жылы Мельбурн крикет алаңының сыртында Коулманның мүсіні қойылды. 2014 жылы Ұлттық кино және дыбыс архиві 1953 жылғы жартылай финалда Коулманның Футскрейдің қорғаушысы Герб Хендерсонмен ойын көрсетілген 16 мм фильмнің таңбаланбаған катушкасын тапты, бұл Коулманның ойынға қатысқан видеоматериалдарының көлемін екі минуттан алты минутқа дейін ұлғайтты.