Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1961 жылғы АҚШ Гран-приі – 1961 жылғы 8 қазанда Нью-Йорк штатының Уоткинс-Глен қаласындағы Уоткинс-Глен Гран-при жарыс трассасында өткен Формула-1 автожарысы. Бұл 1961 жылғы Жүргізушілер әлем чемпионатының және 1961 жылғы Формула-1 өндірушілер халықаралық кубогының сегізінші және соңғы жарысы болды. АҚШ Гран-приі бұрынғы үш жарыста екі түрлі трассада өткізілген, бірақ содан кейін 1980 жылға дейін Уоткинс-Гленде тұрақты түрде өткізілді. Маусымды аяқтаған жарысты британдық жүргізуші Иннес Ирландия жеңіп алды, бұл оның мансабындағы жалғыз Гран-при жеңісі еді. Ол сегізінші орыннан старт алып, Стерлинг Мосс машинасының қозғалтқышы бұзылғанда көшбасшылыққа шықты және америкалық Дэн Гурниден 4,3 секундқа бұрын финиш сызығын кесті. Бұл Колин Чэпменнің Team Lotus командасының тұңғыш жеңісі болды.
The 1961 United States Grand Prix was a Formula One motor race held on October 8, 1961, at the Watkins Glen Grand Prix Race Course in Watkins Glen, New York. It was the eighth and final race in both the 1961 World Championship of Drivers and the 1961 International Cup for Formula One Manufacturers. The United States Grand Prix had been held at two different circuits in its previous three runnings, but subsequently remained at Watkins Glen until 1980. The season ending race was won by British driver Innes Ireland, his only career Grand Prix win. He started eighth, took the lead when the engine in Stirling Moss' Lotus failed, and finished 4.3 seconds ahead of American Dan Gurney. The win was the first victory for Colin Chapman's Team Lotus.
Өмірбаян
Уоткинс-Глен жарысы қарсаңында 1961 жылғы маусымда калифорниялық Фил Хилл алғашқы американдық әлем чемпионы атанды. Дегенмен, ол жарысқа қатыспады, себебі Scuderia Ferrari командасы үйде қалды. Алдыңғы жарыста, Монцада өткен Италия Гран-присінде, Ferrari жүргізушісі және команда жетекшісі Вольфганг фон Трипс жүргізушілер чемпионатында көш бастап келе жатып апатқа ұшырап қаза тапты, нәтижесінде жеңіс және Чемпионат Хиллге бұйырды. Ferrari конструкторлар чемпионатының және жүргізушілер чемпионатының екеуін де жеңгендіктен, команда маусымның финалына Атлантика арқылы сапар шешуден бас тартты. АҚШ-тағы жарыс өтетін-өтпейтініне қатысты үлкен күмән болды, өйткені FIA 28 тамызға дейін Уоткинс Глен Гран-при корпорациясына жарысқа соңғы мақұлдау бермеді. Бірақ қазан айында жарысқа тек Ferrari командасы ғана қатыспады. Говард Хьюз Джон Купермен автокөлік өндірісі бизнесін кеңейту мәселесін талқылау үшін пит-стопқа келді. Хьюздің 1976 жылғы 10 мамырдағы «Time» журналында жарияланған суреті оның соңғы түсірілген фотосуреті болды.
By the time of the Watkins Glen event, the 1961 season had seen Californian Phil Hill crowned the first American World Champion. However, he did not take part in the race as the Scuderia Ferrari team had remained home. In the previous race, the Italian Grand Prix at Monza, Ferrari driver and team leader Wolfgang von Trips had been killed in a crash while leading the Drivers' Championship, handing victory and the Championship to Hill. Since Ferrari had clinched the Constructors' Championship as well as the Drivers', the team chose not to make the trip across the Atlantic for the season finale. There had been considerable doubt about whether the US race would even take place, since the FIA did not grant the Watkins Glen Grand Prix Corporation final approval for the event until August 28. By October, however, the field was missing only the Ferrari team. Howard Hughes visited the pits to meet with John Cooper about expanding his car manufacturing business. A photograph taken of Hughes in the pits and published in the May 10, 1976, issue of Time magazine was the last known photograph of him.
Іріктеу
Барлығы, екі Porsche-ден басқа, Climax қозғалтқыштарымен жабдықталған болса да, зауыттық Cooper командасының Джек Брэбхэм мен Роб Уокердің жеке кірген Lotus командасының Стирлинг Мосс ғана ең жаңа V8 үлгісіне қол жеткізді. Мосс сенбі күні 4 цилиндрлі машинасымен 1:18.2 уақыт көрсетіп, ең жылдамдықты белгіледі, содан кейін V8 машинасымен 1:17.2 уақытты жариялады. Екі дүркін әлем чемпионы Брэбхэм 1:17.0 уақытпен поулды жеңіп алды. Мосс жарыста ескі 4 цилиндрлі қозғалтқышты пайдалануға шешім қабылдады, себебі ол машинаның осы қозғалтқышпен жақсы басқарылатынын айтты, нәтижесінде Брэбхэмнің командаласы Брюс Маклареннің қасына екінші қатарға түсті. Грэхам Хиллдің BRM машинасы, басқа 4 цилиндрлі машиналардан бір ондық бөлікке жылдамырақ, Брэбхэммен бірге алдыңғы қатарда тұрды, бірақ австралиялықтан бір секундқа қалып қойды. Бір зауыттық Lotus машинасымен Джим Кларк бесінші орынды алды, ал оның командаласы Ирландия сегізінші орынға ие болды. Жұма күні Ирландия 180 градустық оңтүстік айналымда руль бұзылып, орман шетіне ұшып кетті. Келесі күні, жарысқа қатысуға үлкермей, оның қоробкасы бұзылды. Гриттің артқы қатарын көбінесе бәсекеге қабілетсіз машиналардағы тәуелсіз Солтүстік Америкалық жүргізушілер толтырды. Канадалық Питер Райан, өзінің жалғыз Гран-присінде, Уолт Хансген, Роджер Пенске, Хап Шарп, Джим Холл және Ллойд Рубиден тұратын топқа жетекшілік етті. Пенске машинасы F1 тарихындағы коммерциялық демеушіліктің алғашқы мысалдарының бірі болды, ол DuPont Anti Freeze сары түсімен боялды.
While all but the two Porsche entries had Climax engines, only Jack Brabham of the factory Cooper team, and Stirling Moss, in Rob Walker's privately entered Lotus, had the newest developmental V8 version available to them. Moss set the pace on Saturday with a lap time of 1:18.2 in his 4 cylinder car, then posted a 1:17.2 with the V8. Brabham, the just deposed two time World Champion, responded by taking the pole with a 1:17.0. When Moss decided to use the older 4 cylinder in the race, saying that the car handled better with it, he dropped back to the second row of the grid, next to Brabham's teammate, Bruce McLaren. Graham Hill's BRM, a tenth quicker than the other 4 cylinder cars, was alongside Brabham on the front row, a second slower than the Australian. Jim Clark, in one works Lotus, took fifth spot, while Ireland, his teammate, qualified eighth. On Friday, Ireland spun to the edge of the woods in the 180 degree South Loop when his steering failed. The following day, before he could put in a serious time, his gearbox broke. The back of the grid was filled largely with independent North American drivers in uncompetitive cars. Canadian Peter Ryan, in his only grand prix, led a group containing Walt Hansgen, Roger Penske, Hap Sharp, Jim Hall and Lloyd Ruby. Penske's car was one of the first instances of commercial sponsorship in F1, painted in bright DuPont Anti Freeze yellow.
Жарыс қорытындылары
Жексенбі күні жарысқа 28 000 (барлығы 60 000-ға жуық) көрермен келді. Стартта Брэбхэм алаңнан шығып, бірінші бұрышқа басып өтті, бірақ бірінші шеңбер аяқталғанға дейін Мосс көшбасшылыққа шықты. Осы екеуінен кейін Ирландия (сегізінші орыннан көтеріліп), Хилл, Дэн Гурни, Мастен Грегори және Макларен ілесіп келді. Үшінші шеңберде Макларен үшінші орынға шықты, себебі Ирландия тік жолдың соңында майға түсіп, айналып кетті. "Мен жарыстан шығып қала жаздадым", - деді ол. "Мен айналып, 360 градусқа бұрылдым, көліктер қасымнан суырып өтті". Ол қайтадан жарысқа қосылып, 11-орында жалғастырды. 10-шы шеңберге қарай Ирландия Маклареннің Куперінен кейін төртінші орынға көтерілді, ал Мосс пен Брэбхэм бір шеңберден екінші шеңберге дейін орын алмасып, алға жылжыды. Жарыстың үштен бірі өтіп, 34-ші шеңберде Брэбхэмнің V8 қозғалтқышы су шығарып, қызып кетті. Сол жақтан түтін шығып, Купер Мосстан қалып қойды және 45-ші шеңберде пит-стопқа кірді. 40 секундтан астам көшбасшылықпен Мосс жеңіске жақын болды. Бірақ оның май қысымы төмендеді және 59-шы шеңберде қара-көк Lotus бірден жарыстан шығып, көшбасшылықты Ирландияға өткізді. Хилл шотландтықтың артынан тығырысқан, оны 15 шеңбер бойы қуып жете алмады, содан кейін ол да кенеттен бокс алаңына магнит сымының бұзылуынан айналып түсті. Келесі қарсыласы Рой Сальвадори болды, ол 20 секундтік еңбек жолын 5 секундқа дейін қысқартты. Бірақ бұл Ирландияның күні еді. Үш шеңбер қалғанда Сальвадоридің жеке Куперінің қозғалтқышы жарылды, оның командаласы Джон Суртистің машинасы да бірінші шеңберде осылай жарылған еді. Ирландия Текс Хопкинстің толқынды байрағы астында жеңіске жетті, американдық Дэн Гурниден 5 секундқа бұрын, ал британдық Тони Брукс өзінің мансабындағы соңғы Гран-приді үшінші орында аяқтады. "Мен өте бақыттымын", - деді Ирландия. "Мен Мосс пен Брэбхэмді жеңе алмадым. Олардың машиналары тым жылдам болды. Соңғы он шеңберде отын қысымы төмендеді, финиш сызығына жеткенде аз ғана отын қалды". Бұл Ирландияның жалғыз әлем чемпионатындағы жеңісі, Team Lotus командасының бірінші әлем чемпионатындағы жеңісі және 1962 жылы қайтадан өткізілуін қамтамасыз еткен алғашқы американдық Гран-при болды. Бұл Мосстың әлем чемпионатындағы соңғы жарысы болды, өйткені оның мансабы келесі сәуірде Гудвудта өткен 1962 жылғы Гловер Трофи жарысындағы ауыр апаттан кейін аяқталды.
A paid crowd of 28,000 (total around 60,000) attended the race on Sunday. At the start, Brabham led the field off the grid and into the first corner, but before the end of the first lap, Moss had moved into the lead. These two were followed by Ireland (up from eighth), Hill, Dan Gurney, Masten Gregory and McLaren. On lap three, McLaren moved up to third when Ireland spun on oil at the end of the straight. "I nearly went out of the race," he said. "I went into a whirl, a 360 degree spin, cars were whipping past." He recovered and continued in eleventh. By lap 10, Ireland had already moved up to fourth, behind McLaren's Cooper, as Moss and Brabham continued to draw away at a second a lap, swapping the lead back and forth. At about one third distance, on lap 34, Brabham's V8 began to leak water and overheat. With puffs of smoke appearing from the left side exhaust, the Cooper dropped back from Moss and finally entered the pits on lap 45. After taking on water and returning to the race, Brabham completed only seven more laps before retiring. Leading now by over 40 seconds, Moss seemed on his way to a comfortable victory. However, his oil pressure was dropping, and on lap 59, the dark blue Lotus peeled off and retired suddenly, handing the lead to Ireland. Hill was right on the tail of the Scot, hounding him for 15 laps, until he, too, suddenly coasted down the pit lane with a loose magneto wire. The next challenger was Roy Salvadori, who began trimming the lead from 20 seconds down to five with only five laps left. But it was Ireland's day. With just over three laps remaining, Salvadori's privately entered Cooper blew its engine, just as his teammate John Surtees' car had done on the first lap. Ireland came home under the waving checkered flag of Tex Hopkins, less than five seconds ahead of American Dan Gurney, as Britain's Tony Brooks finished the last GP of his career in third. "I was lucky," said Ireland. "I could not take Moss or Brabham. Their cars were too fast. I had no fuel pressure in the last ten laps, and ended up with a thimbleful of gas at the finish." It was Ireland's only World Championship win, the first World Championship win for Team Lotus, and the first American Grand Prix to turn a profit, ensuring its return in 1962. It was Moss's last World Championship race, as his career was ended by a heavy accident during the 1962 Glover Trophy race at Goodwood the following April.
+PosNoDriverConstructorQualifying timesGapQ1Q21 1 Jack Brabham Cooper Climax1:17.3 1:17.0—2 4 Graham Hill BRM Climax1:18.8 1:18.1 +1.13 7 Stirling Moss Lotus Climax1:18.7 1:18.2† +1.24 2 Bruce McLaren Cooper Climax1:18.7 1:18.2 +1.25 5 Tony Brooks BRM Climax1:19.4 1:18.3 +1.36 14 Jim Clark Lotus Climax1:20.6 1:18.3 +1.37 12 Dan Gurney Porsche1:19.0 1:18.6 +1.68 15 Innes Ireland Lotus Climax1:20.0 1:18.8 +1.89 18 John Surtees Cooper Climax1:19.0 1:18.9 +1.910 11 Jo Bonnier Porsche1:19.4 1:18.9 +1.911 22 Masten Gregory Lotus Climax1:19.1 1:20.5 +2.112 19 Roy Salvadori Cooper Climax1:19.6 1:19.2 +2.213 16 Peter Ryan Lotus Climax1:26.0 1:20.0 +3.014 60 Walt Hansgen Cooper Climax1:22.9 1:20.4 +3.415 21 Olivier Gendebien Lotus Climax1:22.7 1:20.5 +3.516 6 Roger Penske Cooper Climax1:22.6 1:20.6 +3.617 3 Hap Sharp Cooper ClimaxNo time 1:21.0 +4.018 17 Jim Hall Lotus Climax1:22.3 1:21.8 +4.819 26 Lloyd Ruby Lotus Climax1:22.5 1:21.8 +4.8 Source:
† Moss registered a laptime of 1:17.2 in Q2 using a car with a 4 cylinder engine, but decided to race with his V8 powered machine, and was placed on the grid with his best time in the V8
Жарыс
Орын № Жүргізуші Конструктор Айналым Уақыты/Шығу Тобы Қатары Ұпай 1 15 Иннес Ирландия Лотус Климакс 100 2:13:45.8 8 9 2 12 Дан Гурни Порше 100 +4.3 сек 7 6 3 5 Тони Брукс BRM Климакс 100 +49.0 сек 5 4 4 2 Брюс Макларен Купер Климакс 100 +58.0 сек 4 3 5 4 Грэм Хилл BRM Климакс 99 +1 айналым 2 2 6 11 Джо Боньер Порше 98 +2 айналым 10 1 7 14 Джим Кларк Лотус Климакс 96 +4 айналым 6 8 6 Роджер Пенске Купер Климакс 96 +4 айналым 16 9 16 Питер Райан Лотус Климакс 96 +4 айналым 13 10 3 Хап Шарп Купер Климакс 93 +7 айналым 17 11 21 Оливье Гендебьен Мастен Грегори Лотус Климакс 92 +8 айналым 15 Шығу 19 Рой Сальвадори Купер Климакс 96 Қозғалтқыш 12 Шығу 17 Джим Холл Лотус Климакс 76 Жануар майының ағуы 18 Шығу 26 Ллойд Руби Лотус Климакс 76 Магнето 19 Шығу 7 Стирлинг Мосс Лотус Климакс 58 Қозғалтқыш 3 Шығу 1 Джек Брабам Купер Климакс 57 Қызып кету 1 Шығу 22 Мастен Грегори Лотус Климакс 23 Жәшік 11 Шығу 60 Уолт Хансген Купер Климакс 14 Апат 14 Шығу 18 Джон Суртис Купер Климакс 0 Қозғалтқыш 9WD8 Фил Хилл Ferrari Команда шығып кеттіWD9 Ричи Гинтер Ferrari Команда шығып кеттіWD10 Педро Родригес Ferrari Команда шығып кетті Қатыспады 23 Кен Майлс Лотус Климакс Қатыспады Дереккөз:
Pos No Driver Constructor Laps Time/Retired Grid Points 1 15 Innes Ireland Lotus Climax 100 2:13:45.8 8 9 2 12 Dan Gurney Porsche 100 +4.3 secs 7 6 3 5 Tony Brooks BRM Climax 100 +49.0 secs 5 4 4 2 Bruce McLaren Cooper Climax 100 +58.0 secs 4 3 5 4 Graham Hill BRM Climax 99 +1 Lap 2 2 6 11 Jo Bonnier Porsche 98 +2 Laps 10 1 7 14 Jim Clark Lotus Climax 96 +4 Laps 6 8 6 Roger Penske Cooper Climax 96 +4 Laps 16 9 16 Peter Ryan Lotus Climax 96 +4 Laps 13 10 3 Hap Sharp Cooper Climax 93 +7 Laps 17 11 21 Olivier Gendebien Masten Gregory Lotus Climax 92 +8 Laps 15 Ret 19 Roy Salvadori Cooper Climax 96 Engine 12 Ret 17 Jim Hall Lotus Climax 76 Fuel Leak 18 Ret 26 Lloyd Ruby Lotus Climax 76 Magneto 19 Ret 7 Stirling Moss Lotus Climax 58 Engine 3 Ret 1 Jack Brabham Cooper Climax 57 Overheating 1 Ret 22 Masten Gregory Lotus Climax 23 Gearbox 11 Ret 60 Walt Hansgen Cooper Climax 14 Accident 14 Ret 18 John Surtees Cooper Climax 0 Engine 9WD8 Phil HillFerrariTeam withdrewWD9 Richie GintherFerrariTeam withdrewWD10 Pedro RodríguezFerrariTeam withdrew DNA 23 Ken MilesLotus ClimaxNot presentSource: