Кіріспе
1966 жылғы АҚШ Гран-приі — 1966 жылғы 2 қазанда Нью-Йорк штатының Уоткинс-Глен қаласындағы Уоткинс-Глен Гран-при жарыс трассасында өткен Формула-1 автожарысы. Бұл 1966 жылғы Жүргізушілер әлем чемпионатының және 1966 жылғы Формула-1 өндірушілер халықаралық кубогының 9 жарыстан 8-і болды. Жарыс – АҚШ-тың тоғызыншы Гран-приі (1908–1916 жылдардағы Американдық Гран-при жарыстарын қоса есептегенде 16-шы). Бұл Уоткинс-Гленде өткен алтыншы жарыс болды. Жарыс 3,78 километрлік трассада 108 айналымнан өтті, жалпы қашықтығы 408 километрді құрады. Жарысты британдық жүргізуші Джим Кларк, Team Lotus үшін Lotus 43 машинасымен жеңіп алды. Кларк бір айналыммен көшбасшылардан оқсып өтіп, әлем чемпионатындағы 20-шы жеңісін тойлады. Подиумға Cooper Car Company командасының мүшелері – австриялық жүргізуші Йохен Риндт және британдық жүргізуші Джон Суртиз өздерінің Cooper T81 машиналарында көтерілді. Brabhams командасының ешбір машинасы жарысты аяқтамаса да, Лоренцо Бандинидің Ferrari 312 машинасының қозғалтқышының бұзылуы салдарынан ағыл-австралиялық команда құрастырушылар чемпионатында Мексика Гран-приіне дейін қуып жете алмады. Бұл Джек Брэбхамға өзі жасаған машинамен әлемнің жүргізушілер және құрастырушылар чемпионатында ерекше екі мәрте жеңіске ие болу мүмкіндігін берді. Бұл Формула-1 әлем чемпионаты жарысында 16 цилиндрлі қозғалтқыштың жеңісінің жалғыз мысалы.
Қорытынды
1966 жылы көптеген командалар жаңа 3 литрлік формулаға бейімделуге тырысып, Джек Брэбхэм таза, қарапайым және жеңіл шассимен – Brabham BT19 – Әлем чемпионатын жеңіп алды. Бұл австралиялық пилоттың үшінші жүргізуші титулы және өзі жасаған машинада жеңіске жеткен алғашқы пилот болды. Бірақ Watkins Glen трассасында бірінші болып финиш сызығын кесіп өткен Jim Clark-тың Lotus машинасы болды, оның қуатты, бірақ көбінесе сенімсіз BRM H16 қозғалтқышы орнатылған еді. Лоренцо Бандини мен Брэбхэм жарыстан шыққаннан кейін көшбасшылыққа ие болған Кларк, австриялық Йохан Риндтке толық бір айналыммен оқсып өтіп, H16 қозғалтқышының жалғыз жеңісін тойлады. Осы жылы Watkins Glen Grand Prix Corporation дәстүрлі бастама ақысы жүйесінен бас тартып, оның орнына бірінші орын үшін 20 000 доллардан басталып, жиырмасыншы орын үшін 2 800 долларға дейін жүлде қоры ұсынды. Жалпы жүлде қоры 102 400 долларға жетті, бұл Әлем чемпионатына дейін ең ірі жүлде қоры болды, ал бірінші орынның ақшалай сыйлығы барлық басқа жарыстардың бірінші орындарының сыйлықтарынан асып түсті. «Ол кезде 100 000 доллар – магиялық сан еді», – деді жарыс директоры Камерон Аргетсингер. «Бұл сан американдық спорт жанкүйерлеріне «үлкен лига» дегенді білдіретін». Еуропалық команда менеджерлері мен иелерінің осы ұсынысты қуана қабылдауы, Гран-при қауымдастығы үшін жарысты өткізу тәсіліндегі үлкен философиялық өзгеріс болды. Жүлде қорымен аяқтау екі есе маңызды болды, ал Кларк H16 қозғалтқышының жылдамдығын білгенше, сенімді екі литрлік Climax қозғалтқышын пайдалануды жоспарлаған еді. Бандинидің Ferrari машинасы Глендегі 120 миль/сағ (193 км/сағ) шегін бұзған алғашқы машина болды, ол 1:08.67 минутты көрсетті. Ферари командасынан маусым ортасында кеткен Джон Суртис, енді Cooper машинасымен жүргізіп, Грэм Хиллмен бірге жұма күні 1:09 минуттан төмен уақыт көрсеткен жалғыз пилоттар болды. Сенбі күнгі жаттыру сессиясының соңғы минуттарында Брэбхэм 1:08.42 минутпен поул позициясын иеленді, ал Кларк 1:08.53 минутпен алдыңғы қатарда оған қосылды. Ең жақсы уақытын тіркегеннен кейін Кларк артынан қатты дыбыс естіді, пит-стопқа тоқтағанда H16 қозғалтқышының түтінінен май тамшылап жатқанын көрді. BRM командасы қолданылған H16 қозғалтқышын ұсынды, ал Lotus механиктері Кларктың жарыс машинасына орнату үшін түні бойы жұмыс істеді. Жеңіс күні салқын, бірақ құрғақ болды, ал 75 000 көрерменнің арасында актерлер Джеймс Гарнер (Пит Арон), Тоширо Мифунэ (Мырза Йомура) және Джессика Уолтер (Пэт Стоддард), сондай-ақ режиссер Джон Франкенхаймер де болды, олар «Гран-при» фильмін аяқтауға асығысқан. Жарыс басталар алдында Кларк қай машинаны пайдалану керектігін әлі де білмей қалды. Ақырында ол BRM-нің қосалқы H16 қозғалтқышы бар 43-ші үлгіні таңдады, бірақ ол да жарысқа дайындалу кезінде май ағызып жатты, механиктер оны бекіткенше. Байрақ көтерілгенде Бандини екінші қатардан Кларк, Ричи Гинтер, Брэбхэм, Суртис, Джеки Стюарт, Хилл және Денни Хулмнан алға шықты. Гинтер дереу артқа шегінді, ал Брэбхэм өзінің ырғағын тауып, жоғары көтерілді, төртінші айналымда Кларкты «90-дық бұрылыста» озып өтті, ал оныншы айналымда Бандиниден көшбасшылықты тартып алды. Суртис те Кларкты үшінші орынға озып өтті және 16-шы айналымда Питер Арунделдің Lotus машинасына тап болғанда, көшбасшыларға жақындады. Брэбхэм мен Бандини «90-дық бұрылыста» озып өтті, бірақ Суртис артта қалды. Ол пит-сетте Арунделден озуға тырысты, содан кейін «Эсс» бұрылысында, бірақ қатар тұрғанда машиналар жанасып, екеуі де шөпке сырғып, содан кейін пит-сетке бет алды. Суртис тікелей Lotus пит-стопына Арунделмен сөйлесуге кірді және оны Lotus механиктері тоқтатуға мәжбүр болды. Бірнеше минутты жоғалтқаннан кейін ол екі жарым айналым артта қалып, он үшінші орынға оралды. 20-шы айналымда Бандини Брэбхэмнен көшбасшылықты қайта иеленді және 34-ші айналымда қозғалтқышы жарылғанша алға жылжыды, содан кейін Брэбхэм Кларктан үлкен артықшылықпен жалғыз қалды. Суртис әлі де Арунделмен болған төбелес кезінде ашуланып, трассадағы ең жылдам машина болды. Ол бір рет өзін озып өтті және 31-ші айналымда жарыстың ең жылдам айналымын көрсетті. Жартысынан астам жолдан өткеннен кейін, 55-ші айналымда Брэбхэмнің де қозғалтқышы жарылды. Кларк Риндттің Cooper машинасынан шамамен бір минутқа алда екеніне таң қалды. Суртис өзінің шабуылын жалғастырып, екінші рет өзін озып өтті, Брюс Макларен мен Джо Сиффертті үшінші орынға озып өтті. Кларк қалған жол бойы қарсылық көрсетпеді және BRM H16 қозғалтқышының жалғыз жеңісімен финиш сызығын кесіп өтті. Риндт екі минут 28,5 секунд кейін жанармайсыз қалғанда, оның соңғы айналымы есептелмеді, өйткені ол көшбасшының айналым уақытынан екі есе көп болды. Дегенмен, ол командаласы үшінші орын алған Суртиспен бірге екінші орынды сақтап қалды. Кларктың осы жылғы алғашқы жеңісі Глендегі Грэм Хиллдің үш жылдық тізбесін аяқтады, бірақ бұл американдық Гран-приде BRM қозғалтқышының төртінші жыл қатарынан жеңіске жеткеніне белгі берді. Ұпай жинамағандықтан, Brabham Repco Формула-1 құрылысшыларының халықаралық кубогын бір жарыс қалғанда жеңіп алды.
Іріктеу
Орын № Жүргізуші Ұйымдама Уақыт Айырмасы1 5 Жэк Брабам Brabham Repco 1:08.42—2 1 Джим Кларк Lotus BRM 1:08.53 +0.113 9 Лоренцо Бандини Ferrari 1:08.57 +0.154 7 Джон Сёртис Cooper Maserati 1:08.73 +0.315 3 Грэм Хилл BRM 1:08.87 +0.456 4 Жакки Стюарт BRM 1:09.17 +0.757 6 Денни Хулм Brabham Repco 1:09.28 +0.868 12 Ричи Гинтер Honda 1:09.37 +0.959 8 Йошен Риндт Cooper Maserati 1:09.63 +1.2110 11 Педро Родригес Lotus BRM 1:10.40 +1.9811 17 Брюс Макларен McLaren Ford 1:10.57 +2.1512 18 Майк Спенс Lotus BRM 1:10.73 +2.3113 19 Йо Сифферт Cooper Maserati 1:10.97 +2.5514 15 Дэн Гёрни Eagle Weslake 1:11.03 +2.6115 22 Йо Бонниер Cooper Maserati 1:11.40 +2.9816 16 Боб Бондурант Eagle Climax 1:12.40 +3.9817 10 Иннес Айрленд BRM 1:12.63 +4.2118 14 Ронни Бакнум Honda 1:12.70 +4.2819 2 Питер Арунделл Lotus Climax Источник:
Жарыс
Орын № Тәуекелсіздік жүргізушісі Конструктор Айналым Уақыт/Шығу Тұрғызылған ұя Шарлар 1 1 Джим Кларк Lotus BRM 108 2:09:40.11 2 9 2 8 Йошен Риндт Cooper Maserati 107 Оттық қалды 9 6 3 7 Джон Суртис Cooper Maserati 107 + 1 айналым 4 4 4 19 Йо Сифферт Cooper Maserati 105 + 3 айналым 13 3 5 17 Брюс Макларен McLaren Ford 105 + 3 айналым 11 2 6 2 Питер Арунделл Lotus Climax 101 + 7 айналым 19 1 Шығу 10 Иннес Айрленд BRM 96 Генератор 17 NC 12 Ричи Гинтер Honda 81 Классификацияланбаған 8 Шығу 18 Майк Спенс Lotus BRM 74 Қозғалтқыш 12 Шығу 14 Ронни Бакнум Honda 58 Қозғалтқыш 18 NC 22 Йо Бонниер Cooper Maserati 57 Классификацияланбаған 15 Шығу 5 Джек Брабам Brabham Repco 55 Қозғалтқыш 1 Шығу 4 Жакки Стюарт BRM 53 Қозғалтқыш 6 Шығу 3 Грэм Хилл BRM 52 Дифференциал 5 Шығу 9 Лоренцо Бандини Ferrari 34 Қозғалтқыш 3 Шығу 6 Денни Хулм Brabham Repco 18 Қозғалтқыш 7 Шығу 11 Педро Родригес Lotus BRM 13 Шығу 10 Шығу 15 Дэн Герни Eagle Weslake 13 Айналым 14 DSQ 16 Боб Бондурант Eagle Climax 5 Дисквалификацияланды 16Источник: