Кіріспе

1943 жылы Эстер Форбстың американдық тарихи романы. Роман желісі бойынша түсірілген фильм.

«Джонни Тремейн» – Эстер Форбстың 1943 жылы жазған, американ революциясының басталғанға дейінгі және оның кезіндегі Бостон қаласында өтетін тарихи көркем шығарма. Роман жасөспірімдерге арналған, оның тақырыптары шәкірттік, махаббат, құрбандық, адам құқықтары және соғыс жақындаған сайын патриоттар мен лоялистер арасындағы шиеленіс туралы. Романда Бостон шай кеші, Бостон портының британдық блокадасы, Пол Ревирдің түнгі сапары, Лексингтон және Конкорд шайқастары сияқты оқиғалар суреттелген. Кітап 1944 жылы Ньюбери жүлдесін жеңіп алды және «20-шы ғасырдың ең көп сатылған 20 балалар кітабының бірі» деп есептелді. Publishers Weekly журналының мәліметінше, 2001 жылы АҚШ-та бұл кітап балалар кітаптарының арасында 16-шы орынды иеленді. 1957 жылы Уолт Дисней студиясы «Джонни Тремейн» атты фильмді шығарды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Джонни Тремейн – Бостон қаласындағы Ефрем Лафэмнің күміс шеберханасында жұмыс істейтін 14 жасар, талантты, бірақ мақтанқор шәкірт. Оқиға 1773 жылдың 23 шілдесінде өтеді. Джоннидің Лафэм әжесі Присциллаға үйленіп, шеберхананы Лафэм отбасының қолында қалдыруы күтілуде. Шеберхана бай саудагер Джон Хэнкоктан күміс ыдыс жасауға тапсырыс алады. Бұл ыдыс Лафэм мырза ондаған жыл бұрын жасаған ыдыстың орнына жасалуы керек. Хэнкок тапсырысын дайындап жатқанда, Джоннидің қолы ауыр күйік шалады, себебі Джонниге қызығатын басқа шәкірт Дов оған жарылған, балқыған күміс ағып тұратын ыдыс береді. Джоннидің қолы күйіп, жұмыс істеуге жарамсыз болып қалады, ол енді күміс шебер бола алмайды. Осы жарақат Джоннидің жас мақтанышын жаншып жібереді. Ол білімі жоқ, қара жұмысшы ретінде жұмыс істеуге мәжбүр болады. Джонни мүгедек қолын қабылдайтын жаңа жұмыс іздейді. Көптеген сынақтан кейін Джонни өмірінің ең төменгі нүктесіне жетеді. Жұмыс іздеу кезінде ол баспаханада Раб Силсби деген жас әріптесімен танысады. Содан кейін Джонни Бостонның бай саудагері Лайт мырзаға көмек сұрауға шешім қабылдайды. Джонни анасының Лайт мырзамен туыс екенін және соңғы шара ретінде одан көмек сұрауы керектігін айтады. Лайт дәлел талап етеді, ал Джонни оған Лайт отбасының гербі бар күміс тостағанды көрсетеді. Лайт оның өзінен ұрланғанын айтады, Джонниді ұрлықта айыптап, тұтқындайды. Бірақ Раб Силла куәлік беру үшін сотқа келгенде, Джонни тостағанды ұрлыққа дейін оған көрсеткенін айтады, соның арқасында Джонни босатылады. Джонни «Boston Observer» апталық газетін жеткізуші болып жұмыс істейді. «Observer» – вигтік басылым, ал Раб Джонниді революцияға дейінгі Бостон саясатының кең әлемімен таныстырады. Джонни Гоблин атты әдемі, бірақ қылықты атқа мініп, оны күтуге үйренеді. Ол Рабпен бірге газет шеберханасының шатырында тұрады. Айлар өте келе, вигтер мен торилер арасындағы шиеленіс күшейеді, Джонни адал вигке айналады. Ол өсіп-жетіліп, көптеген жеке қарым-қатынастарды қайта қарастырады, соның ішінде Силламен, ол оның сенімді досы мен әріптесі болады. Джонни мен Раб Бостон шай ішу тойына қатысады, онда патриоттар британдық америкалық колониялардың келісімінсіз Парламент енгізген салықты төлеуге мүмкіндік бермей, кемедегі шайды теңізге лақтырады. Жауап ретінде Ұлыбритания Бостонды басып алу үшін қызыл саяхатшылар армиясын жібереді және портты жабады, бұл сауда қаласының тұрғындарына қиындықтар туғызады. Раб «Observer» газетін тастап, солдат болуға шешім қабылдайды, Джонни оған сатып алған мылтықты алып кетеді. Кітаптың соңында Джонни досымен соңғы рет кездесіп, қысқаша сөйлеседі: Британдықтарға қарсы шайқаста Раб қаза табады. Мылтыққа енді қажеті жоқ болғандықтан, Раб оны Джонниге қайтарады. Патриот дәрігер Джоннидің қолына операция жасап, оның қызыл саяхатшыларға қарсы қару қолдануына мүмкіндік беруді ұсынады, ал оқиға Джоннидің ұсынысты қабылдауымен аяқталады.

Кейіпкерлер

Романда көтерілген кейіпкерлердің арасында ойдан туған және тарихи тұлғалар бар.

Шығармашылық

Джонни Тремейн: Әңгіменің басты кейіпкері. Джонатан Лайт Тремейн деп туған ол сүйкімді, бірақ өзіне сенімді жасөспірім, талантты күміс шеберлігінің шәкірті, 12 жасында Эфрейм Лапхэмпен жеті жылға келісімшарт жасады. Джонни Франциядағы монастырда дүниеге келген. Ол анасы Лавиния "Винни" Лайт Тремейнмен бірге Мэн штатының Таунсенд қаласына оралды, өйткені ол енді Лайт есімді танылмайтынына сенімді болды. Оң қолы күміс балқып жараланғандықтан, ол басқа кәсіп іздеуге мәжбүр болады. Раб Силсби: Джоннидің алғашқы нағыз досы және үлгісі. Ол Джонниден екі жас үлкен, бойы ұзын, есейген, тапқыр, батыл, әсіресе Джоннидің құрметіне бөленген. Ол Джоннидің кемістігіне қарамастан, оны қабылдайды. Ол Джонниді Бостон саясатына таныстырады, онда ол "Азаттық ұлдарының" мүшесі болады. Ол Силлаға мейірімділікпен қарайды, бірақ көбінесе Джонниді қызықтыру үшін. Раб – қадірлі, оқшауланған, бірақ ынталы, жақсы сөйлейтін патриот Силсби. Раб Лексингтонның Минутмендерімен жаттығады және Лексингтон шайқасына қатысады, онда ол қаза табады. Присцилла "Силла" Лапхэм: Присцилла Лапхэм Джонниден сәл кіші. Үлкен әпкелерінен айырмашылығы, ол кішкентай, әдемі бойжеткен. Джоннидің апатынан бұрын, олардың үйленуі жоспарланған. Уақыт өте келе, Силла мен Джонни бір-біріне шынайы сезімдермен қарайды. Ол Лапхэм ханымның үшінші қызы. Исанна "Иззи" Лапхэм: Миссис Лапхэмның кіші қызы, Исанна – әдемі, бірақ әлсіз тоғыз жасар бала, оған әрқашан күтім керек. Бұрынғы тәтті Исаннаны үлкен әпкесі Силла жақсы көреді, бірақ кейін өзімшіл және мақтанғақ болып кетеді, басқалардың сөздерін қайталап, тәуелсіз ойлауға қабілетсіз. Исаннаның алтын шашы, қоңыр көздері бар сұлулығы көп адамның назарын аударады, әсіресе Лавиния Лайттың. Лавиния Исаннаны өзінің қамқоршысы ретінде қабылдайды және оны жоғары қоғамға таныстырады, оны отбасынан және олардың жұмысшы табының өмір салтынан ажыратады. Эфрейм Лапхэм: Британдық күміс шебері және романның басында Джоннидің шебері. Лапхэм мырза ізгі және мейірімді, бірақ қартайған, әлсіз, және енді жастық шағындағы шебер емес. Ол Джонни шәкірттіктен шыққаннан кейін көп ұзамай қайтыс болады. Мистер Персиваль Твиди: Мэриленд штатының Балтимор қаласынан келген 40 жастағы адам, Джоннидің апатынан кейін Лапхэм мырзаның серіктесі болады. Мистер Твиди – "ерекше" адам, көпшілік оны жақтырмайды. Джонни оны "қысқа сөйлейтін шошқа" деп атайды. Миссис Лапхэм, кейін Миссис Твиди: Эфрейм Лапхэмның жесір енесі. Миссис Лапхэм – адал, еңбекқор ана және шәкірттерге ешқандай ақымақтық жасамайтын ұстаз. Ол Лапхэм мырзаның үйінде және дүкенінде үй шаруасын атқарады. Оның қыздары бұған келіспегендіктен, ол Лапхэм отбасында күміс шеберханасын сақтау үшін Мистер Твидиге тұрмысқа шығады. Доркас Лапхэм: Лапхэм ханымның екінші қызы. Сәнді және сәнді болуға құштар Доркас кедейлікпен күресетін Фризель кішіге ғашық болады және Мистер Твидиге үйленуден қашу үшін қашып кетеді. Мадж Лапхэм: Миссис Лапхэмның үлкен қызы. Лапхэм ханым сияқты, Мадж да мықты және қабілетті. Ол ғашық болып, британдық сарбаз, сержант Гейлмен қашып кетеді. Мадж, Доркас сияқты, Мистер Твидиге үйленуге уәде еткен еді және сержант Гейлмен бірге үйленуден аулақ болу үшін қашып кетеді. Доув: Лапхэм дүкеніндегі шәкірт және Джоннидің есімі ұмытылған бәсекелесі. Ол Джонниден үлкен, ақымақ және зұлым мінез-құлыққа бейім, тағы екі жылдан астам уақыт шәкірт болып келеді, бірақ әлі де тек қарапайым міндеттерді орындай алады. Доув Джонниге ренжіді де, оған қарап тұр. Ол Бостон шай партиясы кезінде шай ұрлауға тырысады, бірақ ұсталып, портқа тасталады. Лапхэм мырза қайтыс болғаннан кейін Доув Бостонды басып алған кезде британдық офицерлердің жылқыларына қамқорлық жасауды қабылдайды. Джонни Доувті жек көреді және оны Лапхэм мырза кеңес бергендей кешіре алмайды, бірақ оның кек алу құмары Доувті қызыл халат иелері үнемі қорлай бастағанда жойылады. Дасти Миллер: Лапхэм мырзаның ең жас шәкірті. Джоннидің апатынан бұрын Дасти оны құдайға айналдырған. Джонни күміс шеберханадан шыққаннан кейін Дасти теңізге қашып кетеді. Мистер Лорн: Рабтың қожайыны және некені жалға алған ағасы. Лорн мырзаның баспаханасы бар, ол "Бостон обзерверін" басып шығарады, бұл бүлікшіл Whig (патриот) газет. Миссис Дженифер Лорн: Лорн мырзаның әйелі және Рабтың әпкесі. Миссис Лорн Джоннидің менмен сыртқы келбеті арқылы оны жалғыз бала ретінде қарастырады. Ол оған ана секілді болып, оның кішкентай ұлы анық Силсби болып табылады. Джонни оны Рабтың есімімен ойын қылып "Кролик" деп атайды. Джонатан Лайт: Бай Бостон саудагері және Джоннидің шөбересі. Ашкөз және қатыгез Лайт отарлық күресте екі тараптың да досы болу арқылы пайда табуға тырысады, лоялистер мен патриоттар, бірақ Бостондағы жағдай шиеленіскенде Лайт консерватор ретінде әшкере болады. Ол Милтондағы үйіне патриоттардың шабуылынан кейін ауыр сырқатқа шалдығады. Соғыс алдында Лайт және оның отбасы Лондонға кетеді. Лавиния Лайт: Джонатан Лайттың әдемі қызы, Лондоннан жаңа ғана келген. Лавиния Бостондағы ең ізделісті әлеуметтік тұлға. Исаннаның әсем сұлулығына ғашы болған Лавиния Лайт оны отбасынан алып, Лайт үйінің байлығында үй жануары сияқты өмір сүруге апарып, оны олардың жұмысшы табының өмір салтынан ажыратады. Ол сонымен қатар Джоннидің туысы, ол кітаптың соңында ашады. Миссис Бесси: Лайттардың асханашысы және Силланың Лайт үйіндегі жалғыз досы. Миссис Бесси – ынталы Whig және Сэмюэл Адамстың сенімдісі, бірақ ол оның консерватор жұмыс берушілеріне адал болып қалады. Лайттар Бостонды тастап кеткенде Бесси мен Силла үйді қарау үшін қалады. Джонни Миссис Бессиге қызығушылық танытады. Лавиния "Винни" Лайт Тремейн: Джоннидің анасы. Роман басталмас бұрын қайтыс болады. Ол Лавиния Лайт есімді, Лайт әйелдеріне ұнаған есім, және әдемі, бірақ асығыс және жабайы жас әйел болған. Ол Чарльз Тремейнмен қашып кеткені үшін отбасысы оны үйден қуған. Чарльз Тремейн: Джоннидің әкесі. Чарльз Тремейн француз-үнді соғысы кезінде британдық соғыс тұтқыны ретінде алынған француз теңіз хирургі. Бостонда тұтқын ретінде ұсталғанда, ол "Доктор Латур" деген атпен ұялғандықтан, Джоннидің анасымен танысып, махаббатқа түседі. Олар қашып кетеді және Марсельге, Францияға баратын кемеде үйленеді, онда Чарльз холерадан қайтыс болады, ал Джонни үш айдан кейін дүниеге келеді. Лидия: Африка патшайымындағы африкалық кір жуушы, көптеген британдық офицерлер орналасқан таверна. Лидия көтерілісшілерге ақпарат жинауға көмектесетін көтерілісшілдің жақтасы. Джонни оны әдемі деп сипаттайды. Сьюэлл: Лайттардың кедей туысы, Джонатан Лайттың кеңсесінде кеңсе қызметкері болып жұмыс істейді. Сьюэлл мейірімді және батыл; ол Минутмендерге қосылу үшін қашып кетеді. Кабақ: Бостондағы британдық жеке сарбаз. Кабақ жер иесі болу және ферма құру армандайтын құпия Whig. Ол кедей болғандықтан, оның арманы тек Америкада ғана орындалуы мүмкін. Джонни оған Рабқа беру үшін мылтық алмастыру үшін армиядан дезертир болуға көмектеседі. Кабақ дезертир ретінде бұрынғы әріптестері тарапынан ұсталып, ату отрядымен атқыланады. Фризель кіші: Жылқы терісін өңдейтін жас жігіт, Фризель кіші Лапхэм ханымның үлкен қыздары Мадж мен Доркасқа ұсынылған күйеу. Мистер Твидиге үйленбей, Доркас Фризель кішімен қалыңдыққа түсу үшін қашып кетеді. Сержант Гейл: Лапхэм ханымның үлкен қызы Маджға үйленген британдық кіші офицер. Ол бойы шағын, бірақ мықты екені белгілі. Лейтенант Стрэнджер: Бостонда орналасқан дос, бірақ кейде мақтанғақ британдық офицер. Ол Джоннимен шағын достық қарым-қатынас жасайды. Ол жас, шайқасуға құштар және Джонниге Рабты еске түсіреді.

Қабылдау

Kirkus Reviews: "Бұл оқуға ләззат сыйлайтын кітап, бірақ соңында оның ең жақсы туындыларына (Жәннәт және Пол Ревир) қарағанда мазмұны мен мәңгілігі аз сезіледі. Дегенмен, мен үшін бұл кітап "Генералдың әйелі" немесе "Солқындарға арналған айна" кітаптарынан көбірек ұнады." Common Sense Media: "Қызыл пальто кигендер мен революционерлер туралы бұл кең ауқымды әңгімеде көптеген қызықты нәрсе бар" деді және "Форбс, тарихшы, егжей-тегжейлі және нақты жазады, тарихи оқиғаларды өмірмен және құштарлықпен суландырады, мұндай еңбек оқулықтарда көбінесе кездеспейді."

Басқа медиадағы ұқсас кейіпкерлер

Тағы бір Джонни Тремейн (тегінің жазылуы басқаша) – 1949 жылғы Republic Pictures студиясының "Бримстоун" фильмінде Род Кэмерон сомдаған екінші бір көркем образ. Сценарийін Теймс Уильямсон мен Норман С. Холл жазған. Бұл екінші Тремейн – мал контрабандасын тоқтату үшін жасырын миссияға шыққан АҚШ маршалы. "Бримстоун" фильмі "Джонни Тремейн" романына Ньюбери жүлдесі тапсырылғаннан кейін шықты, бірақ Диснейдің 1957 жылғы "Джонни Тремейн" фильмінен бұрын жарық көрді.