Кіріспе

1969 жылы Уильям Х. Армстронг жазған жасөсперімдер романы

«Соудер» – Уильям Х. Армстронгтың 1969 жылы жарық көрген жасөсперімдер романы. Бұл афроамерикалық баланың шаруа отбасымен бірге өмірін баяндайды. Әкесі жұмыстан шұжық ұрлағаны үшін түрмеге қамалғанда отбасының қиындықтары арта түседі, бірақ бала білім алуға деген құштарлығын жоғалтпайды. «Соудер» – кітаптағы жалғыз аталған кейіпкер, иттің есімі. Автор кейіпкерлерді олардың туыстық байланысы немесе оқиғадағы рөлі арқылы сипаттайды. Оқиғаның орны да нақты айтылмайды. Автор түрмеге қамалғандарды "есек жегілген арбамен" тасығанын айтады, ал тізбекте біріктірілген жұмысшылар туралы айтылуы оқиғаның 1955 жылға дейінгі кезеңде болғанын көрсетеді, себебі осы жылы бұл тәжірибе тоқтатылды. Баласы әкесі Бартоу, кейін Гилмер округтерінде болуы мүмкін екенін естиді, бірақ автор баланың қайда тұратынын нақты көрсетпейді. «Соудер» 1970 жылы Ньюбери сыйлығына ие болды және 1972 жылы толық метражды фильмге бейімделді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Қара жарымшардың отбасы кедей және аш. Әкесі Соундер есімді итімен бірге әр түн сайын аң аулауға шығады, бірақ аң аулау жеткіліксіз. Отбасы қуырылған жүгері ұнынан, бисквиттерден және сүт сорпасынан тіршілік етеді. Олар үш күн тойлайды, бірақ ақырында шериф және оның екі орынбасары кабинаға шабуыл жасап, атасын шұжықты ұрлағаны үшін тұтқындайды. Соундер оларды қуып жетеді, ал бір офицер оны мылтықпен өлтіреді. Тұтқынның ұлы Саундарды іздеп барады, бірақ таба алмайды. Атыс болған жерге қайта оралғанда, бала Саундердің құлағының бір бөлігін табады. Анасы "бар үмітпен" жүрмеу керектігін ескерсе де, бала итті апта бойы күнде іздеп жүр. Әкесі жоқ болғандықтан, отбасы анасының жаңғақ сатудан тапқан ақшасына тәуелді. Бала үш інісін бағуға көмектеседі және үйдің қатты жалғыздығын сезінеді. Рождествода баланың анасы төрт қабат торт жасап, түрмедегі әкесіне береді. Ол келгенде күзетші оған қатыгездікпен қарайды. Ақырында баланы қабылдап, күзетші тортты бөлшектерге бөледі, ол баланың әкесіне қашып кетуіне көмектесетін нәрсені жасыра алады деп күдіктенеді. Бала кез келген жағдайда да тортты әкесіне береді және Саундер өлген жоқ болуы мүмкін екенін айтады. Олардың әңгімелері қысымды және қиын. Әкесі баласына түрмеге қайтпауды айтады да, ол үйіне қалады. Әкесінің тұтқындалғанына екі ай өткен соң, бала әлсіз жылау дыбысынан оянып, сыртқа шығып, Соудердің сол жерде тұрғанын көреді. Иттің үш аяғы ғана бар, бір құлағы мен бір көзі бар, әрі енді қайғырмайды. Бала мен анасы итті үйіне қарсы алады. Отбасы әкесі сотталып, ауыр еңбекке кесілгенін білгенде, бала әкесімен танысуға бел буады. Кейбір жыл бойы күздің соңғы және қысқы айларында ол жұмыс істейтін сотталғандарды іздеп, әкесі туралы хабар іздеп, округтер арасында және арасында саяхат жасайды. Ол сонымен қатар белгілер мен газеттерді оқып үйренуге тырысады. Бір күні ол қоршауға сүйеніп, жол лагерінде тұтқындар тобын бақылап, әкесі қандай екенін анықтауға тырысып жатыр, ал күзетші баланы темірмен саусақтарына ұрып, оған кетуге бұйырады. Бала қала сыртына қарай бара жатқанда, біреудің кітапты қоқыс шелегіне салып жатқанын көреді. Бұл үлкен көлемді Монтень, және бала оны өзімен бірге алып кетеді. Ол мектепті тауып, қолындағы қанды жуып тастауға тырысады. Ол сорғышта болған кезде, бала өзінің жарақаттарын байлап, оған не болғанын сұрайтын ескі мұғаліммен кездеседі. Бала мұғалімге Саундэр мен оның әкесі туралы айтады, ал мұғалім кітапты байқап, балаға өзімен бірге тұрып, оқуға үйренуді ұсынады. Анасы оны жолға шығарып жібереді. Бала қыста ұстазының қасында қалып, жаз айларында егіндікте жұмыс істейді. Бір тамыз күні бала үйде жұмыс істеп жүргенде, олар әкесі жақындап келе жатқанын көреді. Әкесінің денесі карьерде күйрегеннен бір жағы қираған. Саундэр ер адамның қайтып келуін бірнеше күн күткен, онымен кездесуге жүгіріп шығып, қарқынды үн қатады. Бірнеше аптадан кейін, ер адам өзінің итімен ер адам оралғаннан бері алғаш рет аң аулауға шығады. Ол баласын шақыруды күтіп отырды, бірақ енді ол баласының даладағы жұмыстан шаршағанын көріп, бала енді бұл іспен айналыспайтынын түсінеді. Таң атқанда Саундэр қожайынысыз оралады, ал бала Саундэрді еріп бара жатқанда, ол оны өлі табады. Мектепке қайту алдында бала анасына Соундер мерекені тойлауға қайтып келместен бұрын өліп кететінін айтады. Рождествоға екі апта қалғанда, Саундер веранданың астына жығылып, өледі. Олардың өліміне қарамастан, отбасыда бейбітшілік пен шешімнің сезімі бар, әсіресе оқуды үйренуге деген ең үлкен тілегіне қол жеткізген бала үшін.

Фильм

1972 жылы «Саундер» Сисли Тайсон, Пол Уинфилд, Кевин Хукс, Кармен Мэтьюс, Тадж Махал және Эрик Хукс қатысқан фильмге айналды. Сценарийін Лонн Эльдер III жазды, ал режиссерлігін Мартин Ритт жасады. 2003 жылы ABC телеарнасының «Диснейдің керемет әлемі» бағдарламасы түпнұсқа фильмдегі екі актерді қайта біріктірген жаңа бейімдеуін көрсетті. Кевин Хукс режиссерлік етті, ал Пол Уинфилд мұғалім рөлін ойнады. Уинфилд пен Хукс түпнұсқа нұсқада әке мен ұл рөлін сомдаған болатын.